Właściwości farmakodynamiczne latanoprostu

Latanoprost, substancja czynna produktu Xalatan (50 μg/ml), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwjaskrowych i zwężających źrenicę, a dokładniej analogów prostaglandyny (kod ATC: S01EE01). Jest selektywnym prostanoidowym agonistą receptorów FP, którego główne działanie terapeutyczne polega na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego.¹

Mechanizm działania

Latanoprost obniża ciśnienie śródgałkowe głównie poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej. Efekt terapeutyczny pojawia się stosunkowo szybko – pierwsze oznaki obniżenia ciśnienia śródgałkowego obserwuje się po około 3-4 godzinach od aplikacji leku. Maksymalny efekt terapeutyczny osiągany jest po 8-12 godzinach, a obniżone ciśnienie śródgałkowe utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny, co umożliwia stosowanie leku raz na dobę.²

Badania na zwierzętach oraz u ludzi wykazały, że podstawowym mechanizmem działania latanoprostu jest zwiększenie odpływu naczyniówkowo-twardówkowego cieczy wodnistej. Dodatkowo u ludzi zaobserwowano także pewne ułatwienie przepływu poprzez zmniejszenie oporu odpływu konwencjonalną drogą.³

Ważną cechą farmakodynamiczną latanoprostu jest brak istotnego wpływu na produkcję cieczy wodnistej oraz na barierę krew-ciecz wodnista, co potwierdzone zostało w badaniach klinicznych.⁴

Wpływ na układ naczyniowy oka

W badaniach prowadzonych na małpach stwierdzono, że latanoprost w dawkach terapeutycznych nie wywiera znaczącego wpływu na wewnątrzgałkowe krążenie krwi. Może jednak powodować łagodne lub umiarkowane przekrwienie spojówki lub nadtwardówki po miejscowym zastosowaniu.⁵

Badania angiograficzne z użyciem fluoresceiny wykazały, że długotrwała terapia latanoprostem u małp po pozatorebkowym usunięciu soczewki nie wpływała na naczynia krwionośne siatkówki. Podobnie, krótkoterminowe leczenie latanoprostem u pacjentów z pseudofakią nie powodowało przecieku fluoresceiny do tylnego odcinka oka.⁶

Wpływ ogólnoustrojowy

Latanoprost stosowany w dawkach terapeutycznych nie wywiera istotnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy ani oddechowy, co stanowi ważną zaletę w kontekście bezpieczeństwa stosowania leku.⁷

Stosowanie w terapii skojarzonej

Badania kliniczne wykazały skuteczność latanoprostu zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym. Udokumentowano skuteczność połączenia latanoprostu z:⁸

• Agonistami receptorów beta-adrenergicznych (tymolol) – wykazano działanie synergistyczne
• Agonistami receptorów adrenergicznych (dipiwefryna) – krótkoterminowe badania (1-2 tygodnie) sugerują addytywne działanie
• Doustnymi inhibitorami anhydrazy węglanowej (acetazolamid) – wykazano działanie addytywne
• Agonistami cholinergicznymi (pilokarpina) – wykazano przynajmniej częściowo addytywne działanie⁹

Skuteczność w populacji pediatrycznej

Skuteczność latanoprostu w populacji pediatrycznej (u dzieci i młodzieży w wieku do 18 lat) została potwierdzona w 12-tygodniowym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą, w którym porównywano działanie latanoprostu z tymololem. Badanie przeprowadzono w grupie 107 pacjentów pediatrycznych z nadciśnieniem śródgałkowym oraz jaskrą wieku dziecięcego.¹⁰

Schemat dawkowania w populacji pediatrycznej

W badaniu pediatrycznym pacjenci otrzymywali:¹¹

• Latanoprost w stężeniu 50 μg/ml podawany raz na dobę, lub
• Tymolol 0,5% (lub opcjonalnie 0,25% dla pacjentów poniżej 3 lat) podawany dwa razy na dobę

Wyniki skuteczności w populacji pediatrycznej

Pierwszorzędowym punktem końcowym badania było obniżenie ciśnienia śródgałkowego po 12 tygodniach leczenia w porównaniu ze stanem wyjściowym. Uzyskane wyniki wskazują, że średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w grupie leczonej latanoprostem i tymololem było zbliżone.¹²

Efektywność terapeutyczna latanoprostu była porównywalna z tymololem we wszystkich badanych grupach wiekowych:¹³

• Od 0 do <3 lat
• Od 3 do <12 lat
• Od 12 do 18 lat

Należy jednak zauważyć, że dane dotyczące skuteczności w najmłodszej grupie wiekowej (od 0 do <3 lat) oparto na wynikach uzyskanych tylko u 13 pacjentów leczonych latanoprostem. W szczególności u 4 dzieci w wieku od 0 do <1 roku życia nie wykazano istotnej skuteczności. Brak jest również danych na temat stosowania latanoprostu u wcześniaków urodzonych przed 36. tygodniem ciąży.¹⁴

Skuteczność w różnych typach jaskry pediatrycznej

Analiza skuteczności latanoprostu w zależności od typu jaskry wykazała zbliżone obniżenie ciśnienia śródgałkowego zarówno u pacjentów z jaskrą pierwotną wrodzoną, jak i w pozostałych podgrupach pacjentów, w tym z młodzieńczą jaskrą otwartego kąta przesączania oraz jaskrą w bezsoczewkowości.¹⁵

Tempo i trwałość efektu terapeutycznego

Korzystny wpływ latanoprostu na ciśnienie śródgałkowe u dzieci i młodzieży zaobserwowano już po pierwszym tygodniu leczenia, a efekt terapeutyczny utrzymywał się przez cały 12-tygodniowy okres badania. Jest to zgodne z obserwacjami poczynionymi u osób dorosłych, potwierdzającymi szybki i trwały efekt działania latanoprostu.¹⁶

Szczegółowe wyniki badania pediatrycznego

Dodatkowe dane w zależności od rozpoznania klinicznego:¹⁷

Powyższe wartości zostały oszacowane na podstawie modelu analizy kowariancji (ANCOVA). SE oznacza błąd standardowy średniej.¹⁸