Właściwości farmakodynamiczne leku Velaxin ER

Velaxin ER (wenlafaksyna) należy do grupy farmakoterapeutycznej psychoanaleptyki, klasyfikowanej jako leki przeciwdepresyjne inne niż klasyczne, o kodzie ATC: N06A X16. Preparat dostępny jest w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu w trzech dawkach: 37,5 mg, 75 mg oraz 150 mg, co zapewnia możliwość elastycznego dostosowania terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta.¹

Mechanizm działania

Przeciwdepresyjne działanie wenlafaksyny wynika z wzmocnienia aktywności neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. Badania przedkliniczne wykazały, że wenlafaksyna oraz jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna (ODV) działają jako inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Dodatkowo wenlafaksyna wykazuje słabe działanie hamujące wychwyt zwrotny dopaminy.²

Zarówno po jednorazowym podaniu, jak i podczas przewlekłej terapii, wenlafaksyna i ODV zmniejszają odpowiedź β-adrenergiczną. Obydwie substancje wykazują bardzo podobne działanie odnośnie całkowitego wpływu na wychwyt zwrotny neuroprzekaźników i wiązanie się z receptorami.³

Istotną cechą farmakologiczną wenlafaksyny jest praktycznie brak powinowactwa do receptorów muskarynowych, cholinergicznych, H1-histaminowych i α1-adrenergicznych w mózgu. Ta właściwość ma znaczenie kliniczne, gdyż aktywność tych receptorów często wiąże się z charakterystycznymi działaniami niepożądanymi obserwowanymi przy stosowaniu leków przeciwdepresyjnych, takimi jak działanie antycholinergiczne, sedacja oraz wpływ na układ sercowo-naczyniowy.⁴

Badania in vitro pokazały również, że wenlafaksyna nie ma zdolności hamowania monoaminooksydazy (MAO) oraz wykazuje znikome powinowactwo do receptorów opioidowych i benzodiazepinowych, co dodatkowo wyróżnia jej profil farmakodynamiczny na tle innych leków przeciwdepresyjnych.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Epizody dużej depresji

Skuteczność wenlafaksyny w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. Dla postaci o natychmiastowym uwalnianiu przeprowadzono pięć randomizowanych, z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, krótkoterminowych badań (4-6 tygodni) z zastosowaniem dawek do 375 mg na dobę.⁶

W przypadku formy o przedłużonym uwalnianiu (Velaxin ER), skuteczność w leczeniu dużych zaburzeń depresyjnych została udowodniona w dwóch kontrolowanych placebo badaniach krótkoterminowych, trwających 8 lub 12 tygodni, z zastosowaniem dawek od 75 do 225 mg na dobę.⁷

Długoterminowa skuteczność leku została oceniona w badaniu, w którym dorośli pacjenci ambulatoryjni, którzy zareagowali na leczenie wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu w 8-tygodniowym badaniu otwartym (w dawkach 75, 150 lub 225 mg), zostali losowo przydzieleni do kontynuacji tej samej dawki lub do otrzymywania placebo przez okres do 26 tygodni, w celu obserwacji nawrotów choroby.⁸

Skuteczność wenlafaksyny w zapobieganiu nawrotom epizodów depresyjnych w dłuższej perspektywie czasowej (12 miesięcy) została potwierdzona w innym długoterminowym badaniu kontrolowanym placebo z podwójnie ślepą próbą. Badanie obejmowało dorosłych pacjentów ambulatoryjnych z nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi, którzy zareagowali podczas ostatniego epizodu depresji na leczenie wenlafaksyną w dawkach od 100 do 200 mg na dobę (podawane dwa razy dziennie).⁹

Uogólnione zaburzenia lękowe

Skuteczność wenlafaksyny w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych (GAD) została udokumentowana w szeregu badań klinicznych:¹⁰

• Dwa 8-tygodniowe badania kontrolowane placebo z zastosowaniem stałych dawek (od 75 do 225 mg na dobę)
• Jedno 6-miesięczne badanie kontrolowane placebo z zastosowaniem stałych dawek (od 75 do 225 mg na dobę)
• Jedno 6-miesięczne badanie kontrolowane placebo z zastosowaniem zmiennych dawek (37,5, 75 i 150 mg na dobę) u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych

Warto zaznaczyć, że mimo istnienia dowodów na skuteczność dawki 37,5 mg na dobę w porównaniu z placebo, dawka ta nie była konsekwentnie tak efektywna jak wyższe dawki.¹¹

Fobia społeczna

Velaxin ER wykazał skuteczność w leczeniu fobii społecznej w czterech 12-tygodniowych, wieloośrodkowych badaniach kontrolowanych placebo z podwójnie ślepą próbą, z zastosowaniem zmiennych dawek, oraz w jednym 6-miesięcznym badaniu kontrolowanym placebo z podwójnie ślepą próbą z zastosowaniem stałych/zmiennych dawek. We wszystkich badaniach uczestniczyli dorośli pacjenci ambulatoryjni, którym podawano lek w dawkach od 75 do 225 mg na dobę.¹²

Interesujący jest fakt, że 6-miesięczne badanie nie wykazało wyższej skuteczności w grupie pacjentów stosujących dawki od 150 do 225 mg na dobę w porównaniu z grupą przyjmującą dawkę 75 mg na dobę, co sugeruje, że wyższe dawki nie zawsze zapewniają dodatkowe korzyści terapeutyczne w tym wskazaniu.¹³

Lęk napadowy

Skuteczność wenlafaksyny w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu lęku napadowego została potwierdzona w dwóch 12-tygodniowych, wieloośrodkowych, kontrolowanych placebo badaniach z podwójnie ślepą próbą u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych cierpiących na lęk napadowy, z towarzyszącą agorafobią lub bez niej.¹⁴

W tych badaniach stosowano specjalny schemat dawkowania – dawka początkowa wynosiła 37,5 mg na dobę i była podawana przez 7 dni, a następnie pacjenci otrzymywali stałe dawki w zakresie:¹⁵

• od 75 do 150 mg na dobę w pierwszym badaniu
• od 75 do 225 mg na dobę w drugim badaniu

Długoterminowe bezpieczeństwo stosowania, skuteczność i zapobieganie nawrotom zostały potwierdzone w dodatkowym długoterminowym badaniu z podwójnie ślepą próbą kontrolowanym placebo, przeprowadzonym u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych, którzy wcześniej pozytywnie zareagowali na leczenie w badaniu otwartym. W tej fazie pacjenci kontynuowali przyjmowanie takich samych dawek wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu jak na końcu fazy otwartej (75, 150 lub 225 mg).¹⁶

Elektrofizjologia serca

Wpływ wenlafaksyny na elektrofizjologię serca był przedmiotem szczegółowych badań klinicznych. W badaniu dotyczącym odstępu QTc przeprowadzonym u zdrowych ochotników wykazano, że wenlafaksyna stosowana w ponadterapeutycznej dawce dobowej 450 mg (podawana w dawkach po 225 mg dwa razy na dobę) nie powodowała klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QT.¹⁷

Należy jednak zaznaczyć, że w okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QTc i/lub częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes (TdP) oraz arytmii komorowej. Zdarzenia te występowały szczególnie po przedawkowaniu leku lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QTc/TdP.¹⁸