Działania niepożądane leku tikagreloru

Działania niepożądane stanowią istotny element charakterystyki każdego produktu leczniczego. W przypadku tikagreloru (produkt leczniczy Ticatrom, dostępny w dawkach 60 mg i 90 mg w postaci tabletek powlekanych) profil bezpieczeństwa został dokładnie przeanalizowany w oparciu o wyniki dwóch dużych badań klinicznych fazy 3 – PLATO i PEGASUS, które objęły łącznie ponad 39 000 pacjentów ¹.

Ogólny profil bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo stosowania tikagreloru charakteryzuje się wyższym odsetkiem przerwania leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych w porównaniu do komparatorów. W badaniu PLATO pacjenci otrzymujący tikagrelor częściej przerywali leczenie niż pacjenci w grupie klopidogrelu (7,4% vs 5,4%). Podobną tendencję zaobserwowano w badaniu PEGASUS, gdzie 16,1% pacjentów w grupie leczonej tikagrelorem w dawce 60 mg w skojarzeniu z ASA przerwało leczenie z powodu zdarzeń niepożądanych, w porównaniu do 8,5% w grupie otrzymującej ASA w monoterapii ².

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u pacjentów leczonych tikagrelorem były krwawienia i duszność ³.

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane zidentyfikowano zarówno w trakcie badań klinicznych, jak i w fazie porejestracyjnej. Zostały one sklasyfikowane zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA (System Organ Class, SOC) oraz uporządkowane według częstości występowania ⁴.

Częstość występowania działań niepożądanych została zdefiniowana według następujących kategorii:

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1 000 do <1/100 (występuje u co najmniej 1 na 1 000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1 000 (występuje u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być oszacowana na podstawie dostępnych danych

⁵

Poważne powikłania krwotoczne

Powikłania krwotoczne stanowią jedną z najistotniejszych grup działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tikagreloru. W badaniu PLATO przeprowadzono szczegółową analizę wszystkich zdarzeń krwotocznych, stosując metodę Kaplana-Meiera dla oszacowania częstości występowania krwawień w okresie 12 miesięcy ⁶.

Krwawienia mogą dotyczyć różnych układów i narządów, w tym:

• Ośrodkowego układu nerwowego – krwotok śródczaszkowy ⁷
• Układu oddechowego – krwawienia z układu oddechowego ⁸
• Przewodu pokarmowego – krwotok z przewodu pokarmowego ⁹
• Układu moczowego – krwawienie z układu moczowego ¹⁰
• Tkanek miękkich – krwawienia podskórne lub do skóry właściwej ¹¹
• Układu rozrodczego – krwawienia z układu rozrodczego ¹²
• Innych lokalizacji – krwawienia do mięśni, krwotok do oka, krwotok do ucha ¹³

Pozostałe istotne działania niepożądane

Poza powikłaniami krwotocznymi, do istotnych działań niepożądanych obserwowanych podczas stosowania tikagreloru należą:

• Duszność – raportowana jako jeden z najczęstszych objawów niepożądanych ¹⁴
• Zaburzenia neurologiczne – zawroty głowy, omdlenia, bóle głowy ¹⁵
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – biegunka, nudności, niestrawność, zaparcie ¹⁶
• Zaburzenia skórne – wysypka, świąd ¹⁷
• Zaburzenia metaboliczne – hiperurykemia, dna moczanowa/dnawe zapalenie stawów ¹⁸
• Zaburzenia immunologiczne – nadwrażliwość, w tym obrzęk naczynioruchowy ¹⁹
• Zaburzenia hematologiczne – zakrzepowa plamica małopłytkowa ²⁰

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia wszystkie zidentyfikowane działania niepożądane tikagreloru wraz z ich częstością występowania oraz przynależnością do odpowiednich klas układów i narządów.

Zagrożenia związane z powikłaniami krwotocznymi

Krwawienia stanowią najpoważniejsze ryzyko związane z terapią tikagrelorem, co wynika z jego mechanizmu działania jako silnego inhibitora agregacji płytek krwi. Szczególnie niebezpieczne są krwawienia z lokalizacji zagrażających życiu, takich jak:

• Krwotok śródczaszkowy – może prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu lub zgonu ²¹
• Masywne krwawienie z przewodu pokarmowego – prowadzące do wstrząsu hipowolemicznego ²²
• Krwotok zaotrzewnowy – trudny do rozpoznania, z wysoką śmiertelnością ²³
• Krwawienia po zabiegach operacyjnych – zwiększające ryzyko powikłań okołooperacyjnych ²⁴

Szczególne grupy ryzyka

Zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza krwawień, może dotyczyć określonych grup pacjentów. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tikagreloru u pacjentów z:

• Zaburzeniami czynności nerek – ze względu na możliwy wzrost stężenia kreatyniny ²⁵
• Współistniejącymi zaburzeniami krzepnięcia
• Przebytymi epizodami krwawień
• Pacjentów poddawanych zabiegom inwazyjnym lub operacyjnym
• Stosujących jednocześnie inne leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe

Monitorowanie i postępowanie

Biorąc pod uwagę spektrum działań niepożądanych tikagreloru, zaleca się:

1. Regularne monitorowanie pacjentów pod kątem objawów krwawienia
2. Okresowe kontrolowanie parametrów laboratoryjnych (morfologia, funkcja nerek, parametry biochemiczne)
3. Edukację pacjentów odnośnie do rozpoznawania objawów ostrzegawczych krwawienia i duszności
4. Wczesne rozpoznawanie i leczenie hiperurykemii, aby zapobiec rozwojowi dny moczanowej ²⁶
5. Szczególną ostrożność w przypadku konieczności interwencji chirurgicznych

W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, zwłaszcza zagrażających życiu krwawień, należy rozważyć czasowe odstawienie lub trwałe przerwanie leczenia tikagrelorem, zgodnie z aktualną oceną stosunku korzyści do ryzyka u danego pacjenta.