Właściwości farmakodynamiczne streptomycyny

Streptomycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy aminoglikozydów, oznaczonej kodem ATC: J01GA01. Jest to naturalny antybiotyk aminoglikozydowy wytwarzany przez bakterie Streptomyces griseus. W praktyce klinicznej streptomycyna stosowana jest przede wszystkim w postaci siarczanu.¹

Mechanizm działania bakteriobójczego

Bakteriobójczy mechanizm działania streptomycyny opiera się na blokowaniu biosyntezy białka bakteryjnego poprzez nieodwracalne wiązanie z podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego. Co istotne, aktywność bakteriobójcza tego antybiotyku jest najwyższa w środowisku lekko zasadowym (pH 7,8) i znacząco się zmniejsza wraz z obniżaniem pH środowiska.²

Streptomycyna wykazuje działanie synergistyczne z antybiotykami β-laktamowymi, co jest szczególnie widoczne w odniesieniu do bakterii z rodzaju paciorkowców. Ta właściwość pozwala na zwiększenie skuteczności terapeutycznej przy jednoczesnym stosowaniu obu grup antybiotyków.³

Zastosowanie w leczeniu gruźlicy

Streptomycyna stanowi jeden z podstawowych leków wykorzystywanych w terapii gruźlicy. Ze względu na szybki rozwój oporności, streptomycyna nigdy nie jest stosowana w monoterapii, lecz zawsze w skojarzeniu z innymi lekami przeciwprątkowymi, takimi jak izoniazyd, ryfampicyna czy pirazynamid.⁴

W przypadku monoterapii streptomycyną oporność prątków gruźlicy rozwija się bardzo szybko. Natomiast zastosowanie terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwprątkowymi pozwala na osiągnięcie silnego efektu bakteriobójczego oraz znacząco zmniejsza ryzyko selekcji szczepów opornych na wszystkie leki stosowane w kombinacji.⁵

Oporność bakterii na streptomycynę

Drobnoustroje wykazujące oporność na streptomycynę są zazwyczaj oporne również na inne antybiotyki aminoglikozydowe ze względu na podobne mechanizmy działania i oporności. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły – niektóre szczepy z rodzaju Enterococcus, które wykazują oporność na gentamycynę, mogą pozostawać wrażliwe na działanie streptomycyny.⁶

Spektrum przeciwbakteryjne

Streptomycyna wykazuje działanie bakteriobójcze w warunkach in vitro wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów. Spektrum działania obejmuje następujące bakterie:⁷

Spektrum przeciwbakteryjne streptomycyny obejmuje szereg patogenów Gram-dodatnich, w tym przede wszystkim prątki Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium kansassi i Mycobacterium ulcerans, a także bakterie z rodzaju Enterococcus i Streptococcus.⁸

Wśród bakterii Gram-ujemnych wrażliwych na streptomycynę znajdują się m.in. Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, bakterie z rodzaju Proteus, patogeny z rodzaju Haemophilus (H. influenzae, H. ducreyi), a także czynniki etiologiczne rzadkich chorób zakaźnych takich jak Yersinia pestis (dżuma), Brucella spp. (bruceloza) czy Francisella tularensis (tularemia).⁹