Leki w grupie
„leki przeciwprątkowe”
Leki przeciwprątkowe to grupa farmaceutyków stosowanych w terapii zakażeń wywołanych przez prątki, głównie w leczeniu gruźlicy. Działają one na różne aspekty metabolizmu i struktury komórkowej prątków, hamując ich wzrost i rozmnażanie, lub działając bakteriobójczo. Ze względu na specyficzną budowę ściany komórkowej prątków, która zawiera kwasy mikolowe, terapia wymaga zwykle stosowania kilku leków jednocześnie przez długi okres.
Leki przeciwprątkowe dzielą się na dwie główne grupy: leki pierwszego rzutu (stosowane w początkowym etapie leczenia) oraz leki drugiego rzutu (stosowane w przypadku oporności na leki pierwszego rzutu lub nietolerancji). Do leków pierwszego rzutu należą: izoniazyd (INH), ryfampicyna, etambutol, pirazynamid i streptomycyna. Leki drugiego rzutu obejmują: kapreomycynę, kanamycynę, amikacynę, cykloserynę, etionamid, protionamid, kwas para-aminosalicylowy (PAS), fluorochinolony (moksyfloksacyna, lewofloksacyna), linezolid, bedakilinę oraz delamanid.
Najczęściej stosowane preparaty dostępne w Polsce to: Isozid (izoniazyd), Rifampicyna TZF, Pyrazinamid Farmapol, Ethambutol Teva, a także preparaty złożone jak Rifamazid (ryfampicyna+izoniazyd) czy Tarivid (ofloksacyna). W leczeniu zakażeń prątkami niegruźliczymi stosuje się również klarytromycynę (Klacid), azytromycynę (Sumamed) czy doksycyklinę (Doxycyclinum).
Największą zaletą nowoczesnej terapii przeciwprątkowej jest możliwość całkowitego wyleczenia gruźlicy, która wcześniej była chorobą śmiertelną. Leczenie skojarzone kilkoma lekami zmniejsza ryzyko rozwoju lekooporności. Wprowadzenie nowych substancji, takich jak bedakilina i delamanid, daje nadzieję pacjentom z gruźlicą wielolekooporną (MDR-TB) i gruźlicą o rozszerzonej oporności (XDR-TB).
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków przeciwprątkowych obejmują liczne działania niepożądane. Izoniazyd może powodować uszkodzenie wątroby i neuropatię obwodową, ryfampicyna – hepatotoksyczność i reakcje immunologiczne, etambutol – zaburzenia widzenia, a streptomycyna – uszkodzenie nerwu przedsionkowo-ślimakowego i nerek. Poważnym wyzwaniem jest także długi czas leczenia (6-24 miesiące), co wpływa na współpracę pacjentów, oraz narastająca oporność prątków na leki.
Leki przeciwprątkowe można podzielić również ze względu na mechanizm działania na: inhibitory syntezy ściany komórkowej (etambutol, izoniazyd), inhibitory syntezy białek (streptomycyna, kanamycyna), leki zaburzające metabolizm kwasów nukleinowych (ryfampicyna), leki o działaniu na prątki w środowisku kwaśnym (pirazynamid) oraz leki o mechanizmach specyficznych (bedakilina – inhibitor ATP-syntazy).
Lista leków w tej grupie
-
Streptomycinum TZF – Proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań – 1 g
Produkt jest proszkiem do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, zawierającym 1 g streptomycyny w postaci siarczanu. Stosuje się go w leczeniu umiarkowanie ciężkich i ciężkich zakażeń wywołanych przez wrażliwe drobnoustroje. Substancja aktywna jest szczególnie używana w terapii gruźlicy, dżumy, tularemii, brucelozy oraz różnych zakażeń układu oddechowego, moczowego i innych. Lek jest często podawany w połączeniu z innymi antybiotykami, zwłaszcza β-laktamowymi i penicyliną.
-
Rifampicyna TZF – Kapsułki twarde – 150 mg
Produkt leczniczy zawiera ryfampicynę, substancję czynną, dostępną w kapsułkach twardych o dawce 150 mg lub 300 mg. Stosuje się go głównie w leczeniu gruźlicy, trądu oraz zakażeń wywołanych przez różne bakterie, takich jak gronkowce, Neisseria meningitidis czy Haemophilus influenzae. Lek jest również używany do eliminacji nosicielstwa i zapobiegania rozwojowi poważnych zakażeń bakteryjnych. Terapia zwykle odbywa się w skojarzeniu z innymi antybiotykami w celu zwiększenia skuteczności i zapobiegania oporności bakterii.
-
Rifamazid – Kapsułki twarde – 150 mg + 100 mg
Produkt leczniczy zawiera dwie aktywne substancje: ryfampicynę oraz izoniazyd. Obie składniki są stosowane łącznie, co zwiększa skuteczność leczenia. Preparat jest wskazany do leczenia wszystkich postaci gruźlicy płucnej i pozapłucnej, zarówno w pierwszym rozpoznaniu, jak i we wznowach, pod warunkiem wrażliwości prątków na te leki. Stosowanie powinno być realizowane zgodnie z zaleceniami oraz po weryfikacji wrażliwości drobnoustrojów na składniki aktywne.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Rifampicyna TZF – Kapsułki twarde – 300 mg
Lek zawiera ryfampicynę, substancję czynną w postaci kapsułek twardych o dawkach 150 mg i 300 mg. Stosowany jest przede wszystkim w leczeniu gruźlicy oraz trądu, często w połączeniu z innymi lekami przeciwprątkowymi. Ponadto znajduje zastosowanie w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych, takich jak bruceloza, legionelloza oraz zakażenia wywołane przez gronkowce. Lek jest także wykorzystywany do zwalczania bezobjawowych nosicieli meningokoków i Haemophilus influenzae oraz w profilaktyce zakażeń u narażonych dzieci.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Rifamazid – Kapsułki twarde – 300 mg + 150 mg
Produkt leczniczy zawiera dwie substancje czynne: ryfampicynę oraz izoniazyd w określonych dawkach. Jest dostępny w postaci twardych kapsułek o barwie wiśniowej. Stosuje się go w leczeniu wszystkich postaci gruźlicy, zarówno płucnej, jak i pozapłucnej, również w przypadkach wznowy choroby, o ile prątki są wrażliwe na zawarte składniki. Przed i w trakcie terapii konieczne jest monitorowanie wrażliwości prątków na lek.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku