Właściwości farmakodynamiczne ezomeprazolu

Ezomeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w chorobie wrzodowej i chorobie refluksowej, sklasyfikowanych jako inhibitory pompy protonowej (kod ATC: A02BC05). Jest to S-izomer omeprazolu, który wykazuje działanie zmniejszające wydzielanie kwasu solnego w żołądku poprzez swoisty, ukierunkowany mechanizm działania. Zarówno R-izomer jak i S-izomer omeprazolu charakteryzują się podobnym profilem farmakodynamicznym.¹

Mechanizm działania

Ezomeprazol funkcjonuje jako słaba zasada, która ulega kumulacji i transformacji do postaci aktywnej w silnie kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych żołądka. W tym miejscu hamuje aktywność enzymu H+/K+-ATP-azy, nazywanego pompą protonową, co prowadzi do zahamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego.²

Efekty farmakodynamiczne

Początek działania ezomeprazolu po doustnym podaniu w dawce 20 mg lub 40 mg obserwuje się już w ciągu jednej godziny od przyjęcia. Badania wykazały, że po pięciodniowym stosowaniu ezomeprazolu w dawce 20 mg raz na dobę, średnie maksymalne wydzielanie kwasu solnego stymulowane pentagastryną uległo redukcji o 90% (pomiar wykonano 6-7 godzin po podaniu w piątym dniu leczenia).³

U pacjentów z objawową chorobą refluksową przełyku po pięciodniowej terapii ezomeprazolem obserwowano następujące parametry kontroli pH w żołądku:⁴

• dla dawki 20 mg – wartość pH w żołądku powyżej 4 utrzymywała się średnio przez 13 godzin w ciągu doby
• dla dawki 40 mg – wartość pH w żołądku powyżej 4 utrzymywała się średnio przez 17 godzin w ciągu doby

Szczegółowa analiza czasu utrzymywania się pH powyżej 4 w żołądku wykazała następujące rezultaty:⁵

Badania farmakodynamiczne wykazały zależność między hamowaniem wydzielania kwasu solnego a ekspozycją na ezomeprazol, wykorzystując wartość AUC jako parametr zastępczy wobec stężeń w osoczu.⁶

Efekty terapeutyczne wynikające z hamowania wydzielania kwasu

Skuteczność terapeutyczna ezomeprazolu w leczeniu refluksowego zapalenia przełyku jest wysoka – wyleczenie uzyskuje się u około 78% pacjentów przy stosowaniu dawki 40 mg przez 4 tygodnie, a odsetek ten wzrasta do 93% po 8 tygodniach leczenia tą samą dawką.⁷

W terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori, tygodniowe leczenie ezomeprazolem w dawce 20 mg dwa razy na dobę w połączeniu z odpowiednimi antybiotykami prowadzi do skutecznej eradykacji u około 90% pacjentów. Co istotne, w przypadku niepowikłanej choroby wrzodowej dwunastnicy, po skutecznym leczeniu eradykacyjnym trwającym tydzień, nie jest konieczne dalsze stosowanie leków hamujących wydzielanie kwasu w celu skutecznego wygojenia wrzodów i ustąpienia objawów.⁸

Leczenie krwawiącego wrzodu trawiennego

Skuteczność ezomeprazolu w leczeniu krwawienia z wrzodu trawiennego została potwierdzona w randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. U pacjentów z endoskopowo potwierdzonym krwawieniem (w klasyfikacji Forresta Ia, Ib, IIa lub IIb, odpowiednio 9%, 43%, 38% i 10%) zastosowano następujący schemat terapeutyczny:⁹

• Po endoskopowej ocenie hemostazy pacjenci otrzymywali 80 mg ezomeprazolu w 30-minutowej infuzji dożylnej
• Następnie stosowano ciągłą infuzję ezomeprazolu z szybkością 8 mg/godzinę lub placebo przez 72 godziny
• Po upływie początkowych 72 godzin wszyscy pacjenci otrzymywali doustnie 40 mg ezomeprazolu przez kolejne 27 dni (faza otwarta) w celu zahamowania wydzielania kwasu solnego

Wyniki badania wykazały, że nawrót krwawienia w ciągu 3 dni wystąpił u 5,9% pacjentów otrzymujących ezomeprazol w porównaniu do 10,3% pacjentów z grupy placebo. Po 30 dniach od zakończenia leczenia różnica ta utrzymywała się – nawrót krwawienia obserwowano u 7,7% pacjentów leczonych ezomeprazolem i u 13,6% pacjentów z grupy placebo.¹⁰

Zmiany fizjologiczne podczas leczenia

Podczas leczenia produktami hamującymi wydzielanie kwasu solnego obserwuje się charakterystyczne zmiany fizjologiczne:¹¹

• Wzrost stężenia gastryny w surowicy, w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego
• Wzrost stężenia chromograniny A (CgA) w wyniku zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej

Zwiększone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych. Z tego powodu, zgodnie z dostępnymi doniesieniami, leczenie inhibitorami pompy protonowej zaleca się przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Pozwala to na powrót stężenia CgA, które może być mylnie podwyższone w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹²

Podczas długotrwałego leczenia ezomeprazolem obserwowano zarówno u dzieci, jak i u dorosłych zwiększoną liczbę komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co jest prawdopodobnie związane ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Zmiana ta jest uznawana za niemającą znaczenia klinicznego.¹³

Innym fizjologicznym następstwem długotrwałego leczenia produktami hamującymi wydzielanie kwasu solnego jest nieco większa częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te mają charakter łagodny i są prawdopodobnie przemijające, będąc bezpośrednim następstwem znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego.¹⁴

Ryzyko infekcji bakteryjnych

Zmniejszenie kwaśności w żołądku, bez względu na przyczynę (w tym spowodowane działaniem inhibitorów pompy protonowej), prowadzi do zwiększenia liczby bakterii standardowo występujących w przewodzie pokarmowym. Leczenie inhibitorami pompy protonowej może powodować nieznaczne zwiększenie ryzyka zakażeń układu pokarmowego takimi bakteriami jak:¹⁵

• Salmonella
• Campylobacter
• Clostridium difficile (szczególnie u pacjentów hospitalizowanych)

Skuteczność kliniczna

Badania kliniczne potwierdziły wyższą skuteczność ezomeprazolu w porównaniu z ranitydyną w leczeniu wrzodów żołądka u pacjentów przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym również selektywne inhibitory COX-2. Przeprowadzono dwa badania z zastosowaniem ranitydyny jako aktywnego leku porównawczego, które wykazały tę przewagę.¹⁶

Dodatkowo, w dwóch innych badaniach klinicznych wykazano, że ezomeprazol był bardziej skuteczny niż placebo w zapobieganiu chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka (w wieku powyżej 60 lat i/lub z przebytą chorobą wrzodową) przyjmujących NLPZ, w tym również selektywne inhibitory COX-2.^{60 lat i (lub) z przebytą chorobą wrzodową) przyjmujących NLPZ, w tym również selektywne inhibitory COX-2.”>17}

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Badanie z udziałem dzieci i młodzieży z chorobą refluksową przełyku (w wieku od poniżej 1 roku do 17 lat) długotrwale przyjmujących inhibitor pompy protonowej wykazało, że u 61% pacjentów stwierdzono hiperplazję komórek ECL mniejszego stopnia, przy czym nie miała ona rozpoznanego znaczenia klinicznego. Co istotne, w badaniu nie stwierdzono rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka ani rakowiaków.¹⁸