Właściwości farmakodynamiczne paliperydonu

Paliperydon, substancja czynna leku Paliperidone Teva, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, klasyfikowanych jako inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX13). Produkt zawiera mieszaninę racemiczną (+)- i (-)-paliperydonu o podobnej aktywności farmakologicznej pod względem jakościowym i ilościowym.¹

Mechanizm działania

Paliperydon działa jako selektywny czynnik blokujący działanie monoamin, wykazując odmienne właściwości farmakologiczne w porównaniu do klasycznych neuroleptyków. Mechanizm działania paliperydonu opiera się na silnym wiązaniu z receptorami serotoninergicznymi 5-HT2 oraz dopaminergicznymi D2. Dodatkowo substancja blokuje receptory alfa 1-adrenergiczne oraz, w nieco mniejszym stopniu, receptory H1-histaminergiczne i alfa 2-adrenergiczne.²

Istotną cechą farmakodynamiczną paliperydonu jest brak wiązania z receptorami cholinergicznymi. Pomimo że paliperydon jest silnym antagonistą receptorów D2, co przyczynia się do łagodzenia objawów wytwórczych schizofrenii, wykazuje on mniejszą tendencję do wywoływania stanów kataleptycznych i w mniejszym stopniu hamuje funkcje motoryczne w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami. Dodatkowo, dominujący ośrodkowy antagonizm serotoninergiczny może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka występowania pozapiramidowych działań niepożądanych.³

Skuteczność kliniczna w leczeniu schizofrenii

Skuteczność paliperydonu w leczeniu nawrotu schizofrenii została potwierdzona w czterech podwójnie zaślepionych, randomizowanych, kontrolowanych placebo badaniach klinicznych przeprowadzonych wśród dorosłych, hospitalizowanych pacjentów z nawrotem choroby, spełniających kryteria klasyfikacji schizofrenii według DSM-IV. Badania te obejmowały: jedno badanie trwające 9 tygodni oraz trzy badania trwające 13 tygodni, w których stosowano stałe dawki leku.⁴

Schemat podawania paliperydonu w badaniach obejmował wstrzyknięcia w określonych momentach badania: w badaniu 9-tygodniowym lek podawano w dniach 1., 8. i 36., natomiast w badaniach 13-tygodniowych dodatkowo w 64. dniu. Co istotne, podczas leczenia nawrotu schizofrenii z zastosowaniem paliperydonu nie było konieczności doustnego podawania dodatkowych leków przeciwpsychotycznych.⁵

Ocena skuteczności klinicznej

Głównym parametrem oceny skuteczności leczenia było zmniejszenie całkowitej punktacji w skali objawów pozytywnych i negatywnych (PANSS – Positive and Negative Syndrome Scale). Skala PANSS jest uznanym narzędziem składającym się z pięciu czynników, służącym do oceny:

• objawów pozytywnych
• objawów negatywnych
• dezorganizacji myślenia
• niekontrolowanej wrogości/podniecenia
• lęku/depresji

⁶

Dodatkowo, funkcjonowanie pacjentów oceniono przy użyciu skali funkcjonowania indywidualnego i społecznego (PSP – Personal and Social Performance). Jest to uznana skala wykorzystywana przez klinicystów do określania funkcjonowania pacjenta w czterech kluczowych obszarach:

• aktywności użytecznych społecznie (praca i nauka)
• związków osobistych i społecznych
• dbałości o higienę osobistą
• zachowań agresywnych i zakłócających porządek

⁷

Wyniki badań klinicznych

Szczególnie istotne wyniki uzyskano w 13-tygodniowym badaniu (n = 636), w którym porównywano trzy ustalone dawki paliperydonu z placebo. Schemat podawania obejmował:

1. Początkowe wstrzyknięcie 150 mg do mięśnia naramiennego
2. Następnie 3 dawki podane do mięśnia pośladkowego lub naramiennego w schemacie:
   • 25 mg co 4 tygodnie
   • 100 mg co 4 tygodnie
   • 150 mg co 4 tygodnie

⁸

Wszystkie trzy dawki paliperydonu wykazały lepsze działanie od placebo w zakresie poprawy całkowitej punktacji w skali PANSS. Należy podkreślić, że w grupach leczonych dawkami 100 mg/4 tygodnie oraz 150 mg/4 tygodnie wykazano statystyczną przewagę nad placebo również pod względem punktacji w skali PSP, czego nie zaobserwowano przy dawce 25 mg/4 tygodnie.⁹

Przeprowadzone badania potwierdziły skuteczność paliperydonu przez cały okres leczenia, co objawiało się poprawą punktacji w skali PANSS. Efekt terapeutyczny zaobserwowano już w 4. dniu badania, natomiast do 8. dnia nastąpiło wyraźne zróżnicowanie wyników między grupami przyjmującymi paliperydon w dawkach 25 mg i 150 mg a grupą przyjmującą placebo.¹⁰