Działania niepożądane leku Morphini sulfas WZF

Morfina siarczan, jako silny opioidowy lek przeciwbólowy, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą wystąpić zarówno przy krótkotrwałym, jak i przewlekłym stosowaniu. Działania te są związane głównie z mechanizmem działania morfiny na receptory opioidowe oraz jej wpływem na różne układy organizmu. Znajomość tych działań jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania produktu leczniczego Morphini sulfas WZF.¹

Ogólna charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane leku Morphini sulfas WZF zostały skategoryzowane według klasyfikacji układ/narząd oraz częstości występowania. W charakterystyce produktu leczniczego zastosowano następujące kategorie częstości: rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) oraz nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Morfina siarczan może powodować szereg działań niepożądanych dotyczących różnych układów organizmu. Do najpoważniejszych należą zaburzenia oddychania, reakcje anafilaktyczne i możliwość rozwoju uzależnienia. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych w poszczególnych układach.³

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego morfina może wywoływać reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) obserwowano reakcje anafilaktyczne po dożylnym podaniu morfiny. Z częstością nieznaną występują reakcje anafilaktoidalne, które mogą manifestować się różnymi objawami klinicznymi, od łagodnych (pokrzywka, świąd) do ciężkich (obrzęk krtani, hipotonia, wstrząs).⁴

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych o nieznanej częstości występowania wymienia się: niepokój, nastrój dysforyczny, omamy oraz uzależnienie. Morfina stosowana długotrwale może prowadzić do uzależnienia psychicznego i fizycznego, a przy nagłym przerwaniu długotrwałego leczenia może wystąpić zespół abstynencyjny. Należy podkreślić, że ryzyko rozwoju uzależnienia istnieje nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

Z nieznaną częstością morfina powoduje zaburzenia układu nerwowego takie jak: senność, stan splątania, podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, zawroty głowy, allodynia (ból wywołany bodźcem, który normalnie nie powoduje bólu), hiperalgezja (zwiększona wrażliwość na bodźce bólowe) oraz nadmierna potliwość. Szczególnie istotnym klinicznie zjawiskiem jest hiperalgezja indukowana opioidami, która może paradoksalnie zmniejszać skuteczność terapii przeciwbólowej.⁶

Zaburzenia oka

Z nieznaną częstością występuje zwężenie źrenic (mioza), które jest charakterystycznym objawem działania opioidów na ośrodkowy układ nerwowy i może być pomocne w diagnostyce przedawkowania morfiny.⁷

Zaburzenia układu krążenia

Morfina może powodować zaburzenia serca objawiające się bradykardią i kołataniem serca oraz zaburzenia naczyniowe w postaci niedociśnienia tętniczego i niedociśnienia ortostatycznego. Częstość występowania tych działań niepożądanych jest nieznana.⁸

Zaburzenia układu oddechowego

Z nieznaną częstością morfina wywołuje zespół ośrodkowego bezdechu sennego, który stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem opioidów, szczególnie u pacjentów z chorobami układu oddechowego, w podeszłym wieku oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy.⁹

Zaburzenia żołądka i jelit

Do działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego o nieznanej częstości występowania należą: suchość w ustach, zaparcia, nudności, wymioty oraz zapalenie trzustki. Zaparcia są jednym z najbardziej uporczywych działań niepożądanych morfiny i często wymagają profilaktycznego stosowania leków przeczyszczających.¹⁰

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Z nieznaną częstością morfina powoduje skurcz dróg żółciowych oraz skurcz zwieracza Oddiego, co może prowadzić do zaostrzenia objawów chorób dróg żółciowych i trzustki.¹¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Morfina może wywoływać reakcje skórne o nieznanej częstości występowania, takie jak: pokrzywka, świąd oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP). Świąd jest częstym działaniem niepożądanym opioidów, związanym zarówno z uwalnianiem histaminy, jak i bezpośrednim działaniem na receptory opioidowe.¹²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Z nieznaną częstością morfina powoduje sztywność mięśniową, która może być szczególnie nasilona przy podawaniu wysokich dawek leku drogą dożylną.¹³

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Działania niepożądane ze strony układu moczowego o nieznanej częstości występowania to: trudności w oddawaniu moczu, skurcz moczowodów oraz działanie antydiuretyczne. Zaburzenia mikcji mogą być szczególnie nasilone u pacjentów z przerostem gruczołu krokowego.¹⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Do ogólnych działań niepożądanych o nieznanej częstości należą: zaczerwienienie twarzy, potliwość, kontaktowe zapalenie skóry, ból i podrażnienie w miejscu wstrzyknięcia oraz zespół odstawienny (abstynencyjny).¹⁵

Uzależnienie i zespół odstawienny

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko rozwoju uzależnienia od leku i zespołu odstawiennego (abstynencyjnego). Stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych, w tym morfiny, może prowadzić do rozwoju fizycznego i/lub psychicznego uzależnienia bądź tolerancji. Wystąpienie zespołu abstynencyjnego może zostać przyspieszone, jeśli nagle zaprzestanie się podawania leku opioidowego lub antagonistów receptorów opioidowych, a czasami może do niego dojść między kolejnymi dawkami.¹⁶

Wielokrotne stosowanie produktu Morphini sulfas WZF może prowadzić do uzależnienia od leku, nawet stosowanego w dawkach terapeutycznych. Ryzyko uzależnienia może się różnić w zależności od czynników ryzyka występujących u danego pacjenta, dawki i czasu trwania leczenia opioidami.¹⁷

Fizjologiczne objawy odstawienia obejmują: bóle ciała, drgawki, zespół niespokojnych nóg, biegunkę, kolkę brzuszną, nudności, objawy grypopodobne, tachykardię i rozszerzenie źrenic. Do objawów psychicznych należą: nastrój dysforyczny, niepokój i drażliwość. U osób uzależnionych od leków często występuje „głód lekowy”.¹⁸

Tolerancja na produkt rozwija się przy dłuższym stosowaniu, co może prowadzić do konieczności zwiększania dawki w celu utrzymania efektu terapeutycznego.¹⁹

Tabela działań niepożądanych leku Morphini sulfas WZF

Monitorowanie bezpieczeństwa terapii

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309. Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰