strefa wyzwalająca chemoreceptorów
Strefa wyzwalająca chemoreceptorów (CTZ – chemoreceptor trigger zone) to wyspecjalizowany obszar mózgu zlokalizowany w dnie komory IV, w obrębie area postrema. Struktura ta nie jest chroniona barierą krew-mózg, co pozwala na bezpośredni kontakt z krążącymi we krwi substancjami chemicznymi, toksynami i lekami.
CTZ odgrywa kluczową rolę w mechanizmie wymiotnym, będąc głównym ośrodkiem detekcji substancji emetogennych. Po stymulacji przez czynniki chemiczne, takie jak leki (np. opioidy, cytostatyki), toksyny, metabolity czy hormony, strefa wyzwalająca chemoreceptorów przekazuje sygnały do ośrodka wymiotnego zlokalizowanego w rdzeniu przedłużonym, inicjując odruch wymiotny.
Znajomość funkcji CTZ ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie w farmakoterapii. Leki przeciwwymiotne, takie jak antagoniści receptorów dopaminowych, serotoninowych (5-HT3) czy neurokininowych (NK1), działają poprzez blokowanie receptorów w strefie wyzwalającej chemoreceptorów, hamując proces powstawania nudności i wymiotów. Jest to szczególnie ważne w leczeniu nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią czy w chorobie lokomocyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Aropilo 0,25 mg
Przedawkowanie ropinirolu, stosowanego w dawce 0,25 mg w formie tabletek powlekanych (Aropilo), prowadzi do nadmiernej stymulacji receptorów dopaminergicznych, co manifestuje się objawami takimi jak nudności, wymioty, niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy, senność, pobudzenie psychoruchowe, halucynacje oraz dezorientacja. Intensywność symptomów koreluje z dawką leku i jest wynikiem działania na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy, w tym stymulacji receptorów D2 w układzie limbicznym oraz wpływu na ośrodki czuwania i ośrodek wymiotny. Szczególnie narażone na ciężki przebieg przedawkowania są osoby z zaburzeniami czynności wątroby i nerek oraz pacjenci w podeszłym wieku, u których farmakokinetyka ropinirolu może ulec zmianie, zwiększając ryzyko toksyczności nawet przy niższych dawkach.
antagonista dopaminy, ciśnienie tętnicze krwi, dekontaminacja przewodu pokarmowego, działanie dopaminergiczne, farmakokinetyka ropinirolu, halucynacja wzrokowa, lek przeciwpsychotyczny, metoklopramid, neuroleptyk, niedociśnienie ortostatyczne, ośrodek wymiotny, ośrodkowy układ nerwowy, pobudzenie psychoruchowe, receptor D2, receptor dopaminergiczny, ropinirol, strefa wyzwalająca chemoreceptorów, stymulacja dopaminergiczna, układ limbiczny, zaburzenie świadomości - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Metoclopramidi hydrochloridum Noridem 5 mg/ml
Metoklopramidu chlorowodorek jednowodny, aktywny składnik leku Metoclopramidi hydrochloridum Noridem (5 mg/ml roztwór do wstrzykiwań), jest antagonistą receptorów dopaminowych (kod ATC: A03FA01) stosowanym w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego o działaniu propulsywnym. Jego główny mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów dopaminowych D2 w strefie wyzwalającej chemoreceptorów (CTZ) w mózgu, co skutkuje hamowaniem odruchów wymiotnych. Ponadto metoklopramid stymuluje perystaltykę przewodu pokarmowego, zwiększa napięcie dolnego zwieracza przełyku oraz przyspiesza opróżnianie żołądka i pasaż jelitowy, co uzasadnia jego zastosowanie w terapii nudności, wymiotów oraz zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego.
antagonista dopaminy, dyskineza, działanie prokinetyczne, działanie przeciwwymiotne, metoklopramid, metoklopramidu chlorowodorek, neuroleptyk, neurotransmiter, nudności i wymioty, objawy pozapiramidowe, odruch wymiotny, opróżnianie żołądka, ośrodkowy układ nerwowy, pasaż jelitowy, perystaltyka przewodu pokarmowego, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminowy, receptor dopaminowy D2, strefa wyzwalająca chemoreceptorów, zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego, zaburzenie motoryczne - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Chloropernazinum 10 mg
Chloropernazinum (dimaleinian prochloroperazyny) w dawce 10 mg w tabletkach jest wskazany głównie w leczeniu zaburzeń układu przedsionkowego, takich jak zespół Ménière’a oraz zapalenie błędnika, a także w profilaktyce i terapii nudności i wymiotów różnego pochodzenia. Mechanizm działania opiera się na blokadzie ośrodka wymiotnego w pniu mózgu oraz strefy wyzwalającej chemoreceptorów (CTZ). Lek wykazuje skuteczność w łagodzeniu zawrotów głowy związanych z ostrymi epizodami przedsionkowymi oraz w stanach lękowych, gdzie stosowany jest jako krótkotrwałe leczenie wspomagające. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie przyczyn organicznych nudności i wymiotów, a czas leczenia powinien być dostosowany do odpowiedzi klinicznej.
charakterystyka produktu leczniczego, diagnostyka objawów, dimaleinian prochloroperazyny, działanie przeciwwymiotne, nietolerancja laktozy, nudności i wymioty, objawy pozapiramidowe, objawy przedsionkowe, ośrodek wymiotny, ostry epizod zawrotów głowy, stan lękowy, strefa wyzwalająca chemoreceptorów, szum uszny, utrata słuchu, zaburzenia przedsionkowe, zaburzenia układu przedsionkowego, zapalenie błędnika, zawroty głowy pochodzenia przedsionkowego, zespół Ménière’a - Leksykon leków
Przedawkowanie – Nironovo SR 4 mg
Przedawkowanie ropinirolu, agonisty receptorów dopaminowych stosowanego w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu Nironovo SR (dostępnych w dawkach 2 mg, 4 mg i 8 mg), może prowadzić do poważnych objawów klinicznych wynikających z nadmiernej stymulacji układu dopaminergicznego. Do najczęstszych symptomów należą nudności i wymioty, hipotensja ortostatyczna, zawroty głowy, senność lub pobudzenie, halucynacje, dyskinezy, tachykardia (>100 uderzeń/min) oraz splątanie. Objawy te wynikają z wpływu ropinirolu na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy, w tym strefę chemoreceptorów, ośrodki równowagi, układ limbiczny, jądra podstawy mózgu oraz układ współczulny. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby i nerek, osób w podeszłym wieku oraz u tych stosujących jednocześnie inne leki dopaminergiczne, co zwiększa ryzyko toksyczności.
agonista receptorów dopaminowych, antagonista dopaminy, dyskineza, działanie dopaminergiczne, halucynacja, hipotensja ortostatyczna, metoklopramid, neuroleptyk, nudności i wymioty, obwodowy układ nerwowy, ropinirol, splątanie, strefa wyzwalająca chemoreceptorów, stymulacja dopaminergiczna, stymulacja układu dopaminergicznego, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tachykardia, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie funkcji wątroby, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Palexia 20 mg/ml
Przedawkowanie tapentadolu, agonisty receptorów opioidowych μ oraz inhibitora wychwytu zwrotnego noradrenaliny, stanowi stan zagrożenia życia, manifestujący się m.in. miozą, wymiotami, zapaścią krążeniową, zaburzeniami świadomości, drgawkami oraz depresją oddechową, która może prowadzić do całkowitego zatrzymania oddechu. Objawy te wynikają z nadmiernej stymulacji receptorów opioidowych oraz wpływu na ośrodkowy układ nerwowy i układ krążenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na depresję oddechową, będącą najczęstszą przyczyną zgonów w przedawkowaniu opioidów. Postać roztworu doustnego Palexia 20 mg/ml może powodować szybsze wchłanianie tapentadolu, co zwiększa ryzyko ciężkiego zatrucia.
agonista receptora opioidowego μ, aktywność drgawkowa, antagonista receptora opioidowego, aspiracja treści żołądkowej, bradykardia, dekontaminacja przewodu pokarmowego, depresja oddechowa, drgawki, hamowanie ośrodka oddechowego, hipotensja, inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny, jądro Edingera-Westphala, mioza opioidowa, nalokson, opioidowy lek przeciwbólowy, płukanie żołądka, sedacja, śpiączka, strefa wyzwalająca chemoreceptorów, stupor, tapentadol, węgiel aktywowany, wentylacja kontrolowana, wentylacja wspomagana, zaburzenie perfuzji obwodowej, zaburzenie świadomości, zapaść krążeniowa, zwężenie źrenic