Właściwości farmakokinetyczne
Morphini sulfas WZF 10 mg/ml

Właściwości farmakokinetyczne morfiny siarczanu

Właściwości farmakokinetyczne morfiny siarczanu obejmują kluczowe procesy: wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację. Znajomość tych parametrów ma zasadnicze znaczenie dla optymalizacji terapii i zrozumienia działania leku w organizmie pacjenta.¹

Wchłanianie i biodostępność

Wchłanianie morfiny siarczanu charakteryzuje się zmienną biodostępnością, zależną od drogi podania. Profil wchłaniania prezentuje się następująco:²

• Podanie doustne – proces wchłaniania jest zmienny; po podaniu 10 mg morfiny siarczanu maksymalne stężenie we krwi występuje po 15-60 minutach
• Podanie domięśniowe – szybkie wchłanianie; po dawce 10 mg maksymalne stężenie w surowicy osiągane jest po 10-20 minutach
• Podanie dożylne – natychmiastowe wchłanianie; po dawce 10 mg maksymalne stężenie w surowicy wynoszące 60 ng/ml występuje już po 15 minutach, zmniejsza się o połowę po 30 minutach, a po 3 godzinach spada do 10 ng/ml
• Podanie podskórne – wchłanianie porównywalne do domięśniowego w pierwszych 15 minutach, jednak stężenia utrzymują się na wyższym poziomie przez następne 3 godziny

Istotne jest, że stężenia morfiny w surowicy mierzone wkrótce po podaniu wykazują ścisłą korelację z wiekiem pacjenta, osiągając wyższe wartości u osób w wieku podeszłym.³

Okres półtrwania

Okres półtrwania morfiny siarczanu charakteryzuje się znaczną zmiennością zależną od wieku pacjenta:⁴

Wydłużenie okresu półtrwania u noworodków, w tym przedwcześnie urodzonych, jest spowodowane znaczną niedojrzałością enzymatyczną wątroby i związaną z tym zmniejszoną aktywnością transferazy glukuronowej odpowiedzialnej za metabolizm morfiny (proces sprzęgania z kwasem glukuronowym), a także niedojrzałością nerek odpowiedzialnych za wydalanie jej aktywnych metabolitów. U noworodków stężenie białek osoczowych jest również niskie, co skutkuje wyższym stężeniem frakcji wolnej (aktywnej) morfiny w porównaniu do dzieci starszych.⁵

Dystrybucja w organizmie

Morfina siarczan jest dystrybuowana w całym organizmie, przy czym obserwuje się zróżnicowane stężenia w poszczególnych tkankach:⁶

• Wysokie stężenia: nerki, wątroba, tkanka płucna, śledziona
• Niższe stężenia: tkanka mózgowa, tkanka mięśniowa

Morfina przenika przez barierę łożyska, a śladowe ilości są wydzielane w pocie i mleku matki. W zakresie stężeń terapeutycznych morfina wiąże się z białkami osocza w około 35%, głównie z albuminami i immunoglobulinami.⁷

Metabolizm

Metabolizm morfiny siarczanu zachodzi głównie poprzez procesy:⁸

1. Sprzęganie z kwasem glukuronowym – główny szlak metaboliczny, prowadzący do powstania 3- i 6-glukuronidów
2. Sprzęganie z siarczanami
3. N-demetylacja – proces zachodzący w większym stopniu po podaniu doustnym niż po podaniu pozajelitowym
4. O-metylacja
5. Tworzenie N-tlenków glukuronidów

Procesy N-demetylacji, O-metylacji i tworzenia N-tlenków glukuronidów zachodzą przede wszystkim w błonie śluzowej jelit oraz w wątrobie. Należy podkreślić, że procesy N-demetylacji przebiegają intensywniej po podaniu doustnym w porównaniu do podania pozajelitowego.⁹

Eliminacja

Profil eliminacji morfiny siarczanu różni się w zależności od drogi podania:¹⁰

• Po podaniu doustnym:
  • Około 60% produktu ulega wydaleniu z moczem w ciągu 24 godzin
  • Około 3% ulega wydaleniu jako wolna morfina w ciągu 48 godzin
• Po podaniu pozajelitowym:
  • Około 90% ulega wydaleniu w ciągu 24 godzin
  • Około 10% w postaci wolnej morfiny
  • 65-70% w postaci sprzężonej
  • 1% jako normorfina
  • 3% jako glukuronid normorfiny

Morfina jest wydalana przede wszystkim z moczem, przy czym pH moczu ma istotny wpływ na postać, w jakiej morfina jest wydalana: wraz ze wzrostem kwasowości moczu zwiększa się wydalanie w postaci wolnej, natomiast wzrost zasadowości moczu sprzyja wydalaniu w postaci sprzężonej z glukuronidem. Warto zaznaczyć, że około 10% dawki może być wydalone z żółcią.¹¹