Wpływ morfiny na płodność, ciążę i laktację

Ocena bezpieczeństwa stosowania morfiny u kobiet w okresie płodności, ciąży i laktacji wymaga szczególnej uwagi lekarza ze względu na możliwe konsekwencje zarówno dla matki, jak i dla płodu lub noworodka. Produkt leczniczy Morphini Sulfas WZF (10 mg/ml lub 20 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) zawiera jako substancję czynną siarczan morfiny, który może wywoływać określone działania w tych szczególnych stanach fizjologicznych.¹

Wpływ na płodność

Dane z badań przedklinicznych wskazują na potencjalny negatywny wpływ morfiny na płodność. W badaniach przeprowadzonych na modelach zwierzęcych wykazano, że morfina może powodować zmniejszenie płodności. Nie ma jednak wystarczających danych klinicznych dotyczących tego wpływu u ludzi. Informacja ta powinna być uwzględniona przy zalecaniu leku pacjentkom w wieku rozrodczym, szczególnie przy planowaniu długotrwałej terapii.²

Stosowanie w czasie ciąży

Podawanie morfiny kobietom ciężarnym wymaga zachowania szczególnej ostrożności ze względu na potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu. Siarczan morfiny powinien być stosowany u kobiet w ciąży wyłącznie w przypadkach zdecydowanej konieczności medycznej, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Każda decyzja o włączeniu leczenia powinna być poprzedzona dokładną analizą stosunku korzyści do ryzyka.³

Szczególnie istotne jest, że nie zaleca się stosowania morfiny w czasie porodu, niezależnie od drogi podania. Może to wynikać z ryzyka wystąpienia depresji oddechowej u noworodka oraz innych efektów niepożądanych.⁴

Noworodkowy zespół odstawienny

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że długotrwałe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych, w tym morfiny, w czasie ciąży może prowadzić do wystąpienia noworodkowego zespołu odstawiennego (abstynencyjnego) u dziecka po porodzie. Z tego powodu konieczna jest wnikliwa obserwacja noworodków, których matki przyjmowały morfinę w okresie ciąży, pod kątem wystąpienia objawów odstawiennych.⁵

U noworodków, których matki długotrwale przyjmowały morfinę w okresie ciąży, mogą wystąpić następujące objawy zespołu odstawiennego:

• nadpobudliwość – przejawiająca się wzmożonym napięciem mięśniowym, drżeniami, trudnościami w uspokojeniu dziecka
• zaburzenia czynności żołądka i jelit – w tym trudności w karmieniu, wymioty, biegunka
• ciężkie zaburzenia oddychania – mogące wymagać interwencji medycznej
• ziewanie i kichanie – występujące z nietypową częstotliwością
• osutka plamista – zmiany skórne wymagające różnicowania z innymi chorobami
• podwyższona temperatura ciała – często niespecyficzny objaw mogący towarzyszyć zespołowi odstawiennemu

⁶

Leczenie noworodkowego zespołu odstawiennego może obejmować zastosowanie małych dawek leków opioidowych w celu łagodnego odstawienia oraz leczenie objawowe ukierunkowane na łagodzenie poszczególnych manifestacji klinicznych. Strategia terapeutyczna powinna być dostosowana indywidualnie do nasilenia objawów i stanu klinicznego noworodka.⁷

Stosowanie podczas karmienia piersią

Morfina przenika do mleka kobiecego, co może mieć wpływ na dziecko karmione piersią. Dotychczas nie ustalono jednoznacznie, jaki dokładnie wpływ ma obecność morfiny w mleku na stan zdrowia i rozwój niemowlęcia. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania produktu Morphini Sulfas WZF u kobiet karmiących piersią.⁸

W przypadku konieczności zastosowania morfiny u pacjentki karmiącej piersią lekarz powinien rozważyć:

1. Krótkotrwałe przerwanie karmienia piersią na czas działania leku
2. Monitorowanie dziecka pod kątem nadmiernej sedacji, trudności w karmieniu lub problemów z oddychaniem, jeśli karmienie jest kontynuowane
3. Alternatywne metody leczenia bólu, jeśli pacjentka chce kontynuować karmienie piersią
4. W przypadku długotrwałej terapii morfiną – rozważenie przerwania karmienia piersią

Decyzja o stosowaniu leku u kobiety karmiącej piersią powinna być zawsze podejmowana indywidualnie, po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka zarówno dla matki, jak i dla dziecka.⁹