Właściwości farmakodynamiczne

Memantyna, substancja czynna leku Memigmin, należy do grupy farmakoterapeutycznej: psychoanaleptyki, inne leki przeciw otępieniu, sklasyfikowanej pod kodem ATC: N06DX01. Jest to związek o kluczowym znaczeniu w terapii otępienia neurodegeneracyjnego, w tym choroby Alzheimera.¹

Mechanizm działania

Coraz liczniejsze dowody naukowe wskazują, że zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego, szczególnie dotyczące receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają istotną rolę zarówno w występowaniu objawów, jak i w progresji otępienia neurodegeneracyjnego.²

Memantyna wykazuje działanie jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetycyjny antagonista receptora NMDA. Jej kluczową funkcją jest modyfikacja działania patologicznie zwiększonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej.³

Badania kliniczne choroby Alzheimera

Skuteczność kliniczna memantyny została potwierdzona w szeregu badań klinicznych ukierunkowanych na różne stopnie nasilenia choroby Alzheimera:

Choroba Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do dużego

W kluczowym badaniu z zastosowaniem memantyny w monoterapii u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do dużego (punktacja MMSE na początku badania: 3-14 punktów) uczestniczyło 252 pacjentów ambulatoryjnych. Wyniki tego 6-miesięcznego badania wykazały statystycznie istotną przewagę memantyny nad placebo w następujących parametrach:⁴

• Ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,025
• Ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera (ADCS-ADLsev): p=0,003
• Ocena zaburzeń funkcji poznawczych (SIB): p=0,002

Choroba Alzheimera o nasileniu małym do umiarkowanego

Badanie monoterapeutyczne memantyny u 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu małym do umiarkowanego (punktacja MMSE na początku badania: 10-22 punkty) wykazało statystycznie istotnie większą skuteczność w porównaniu z placebo w zakresie:⁵

• Podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog): p=0,003
• Ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,004

Powyższe wyniki zostały uzyskane w 24 tygodniu leczenia na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (metoda LOCF – Last Observation Carried Forward).⁶

W innym monoterapeutycznym badaniu obejmującym 470 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu małym do umiarkowanego (punktacja MMSE na początku badania: 11-23 punkty), nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w prospektywnie definiowanej początkowej analizie pierwszorzędowego punktu końcowego skuteczności w 24 tygodniu.⁷

Metaanaliza badań klinicznych

Przeprowadzono metaanalizę obejmującą dane z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, w których uczestniczyli pacjenci z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do dużego (całkowita punktacja MMSE <20 punktów). Analizą objęto zarówno badania monoterapeutyczne, jak i badania leczenia skojarzonego z inhibitorami acetylocholinesterazy w stałej dawce.<sup data-drug="Memigmin" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do dużego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania 8

Metaanaliza wykazała statystycznie istotną przewagę memantyny nad placebo w trzech kluczowych domenach:⁹

• Funkcje poznawcze
• Ogólna ocena kliniczna
• Codzienne funkcjonowanie

Co istotne, analiza wykazała również statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu stanu pacjentów we wszystkich trzech domenach jednocześnie. W grupie placebo pogorszenie we wszystkich trzech domenach zaobserwowano u 21% pacjentów, podczas gdy w grupie memantyny odsetek ten wyniósł tylko 11% (p<0,0001), co stanowi prawie dwukrotną różnicę.<sup data-drug="Memigmin" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazały statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p10

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Memantyna, jako niekompetycyjny antagonista receptora NMDA, skutecznie interweniuje w zaburzone neuroprzekaźnictwo glutaminergiczne, które jest jednym z kluczowych mechanizmów patofizjologicznych w chorobie Alzheimera. Wyniki badań klinicznych potwierdzają jej skuteczność w poprawie funkcji poznawczych, ogólnej oceny klinicznej oraz codziennego funkcjonowania pacjentów z chorobą Alzheimera o różnym stopniu nasilenia, a także w zapobieganiu pogorszeniu stanu klinicznego.