Właściwości farmakodynamiczne werapamilu chlorowodorku

Werapamilu chlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Isoptin SR (120 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu), należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych antagonistów wapnia działających bezpośrednio na mięsień sercowy (kod ATC: C08DA01). Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakodynamicznych tego leku z uwzględnieniem mechanizmu działania oraz efektów klinicznych.¹

Mechanizm działania na poziomie komórkowym

Werapamil wykazuje działanie blokujące poprzez hamowanie przechodzenia jonów wapnia oraz potencjalnie jonów sodu przez wolne kanały do wnętrza komórek mięśnia sercowego zdolnych do rozprowadzania impulsów elektrycznych oraz do komórek mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych. Działanie przeciwarytmiczne leku jest efektem jego wpływu na wolne kanały jonowe w komórkach układu przewodzącego serca.²

Wpływ na układ przewodzący serca

Generowanie sygnałów elektrycznych przez węzły zatokowo-przedsionkowy i przedsionkowo-komorowy jest w istotnym stopniu zależne od napływu jonów wapnia przez wolny kanał. Werapamil, poprzez blokowanie tego napływu, wywołuje następujące efekty:

• Spowalnia przewodzenie przedsionkowo-komorowe – co ma szczególne znaczenie w terapii zaburzeń rytmu serca
• Wydłuża czas trwania efektywnego okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym – efekt jest zależny od częstości pracy serca
• Zmniejsza częstość pracy (skurczów) komór u pacjentów z trzepotaniem przedsionków i/lub migotaniem przedsionków
• Przerywa pobudzenie nawrotne w węźle przedsionkowo-komorowym, co może przywracać prawidłowy rytm zatokowy u pacjentów z napadowymi częstoskurczami nadkomorowymi (PSVT)

³

Istotnym jest, że werapamil nie wywiera działania na przewodzenie dodatkowymi drogami przewodzenia, co odróżnia go od niektórych innych leków przeciwarytmicznych.⁴

Wpływ na potencjał czynnościowy i przewodzenie

Werapamil wykazuje selektywny wpływ na różne struktury serca:

• Nie zmienia prawidłowego czasu trwania potencjału czynnościowego przedsionków
• Nie wpływa na przewodzenie wewnątrzkomorowe
• Zmniejsza amplitudę depolaryzacji we włóknach przedsionków
• Redukuje prędkość przenoszenia się depolaryzacji we włóknach przedsionków
• Spowalnia przewodzenie we włóknach przedsionków

⁵

Selektywność działania w obrębie struktur serca

Badania na izolowanym sercu królika wykazały wyraźną selektywność działania werapamilu w obrębie różnych struktur przewodzących serca:

• Znaczący wpływ na włókna węzła zatokowo-przedsionkowego
• Istotne oddziaływanie na włókna w górnym i środkowym regionie węzła przedsionkowo-komorowego
• Minimalne działanie na włókna w niższym regionie węzła przedsionkowo-komorowego (region NH)
• Brak wpływu na czas trwania potencjału czynnościowego przedsionków
• Brak wpływu na włókna pęczka Hisa

⁶

Co istotne, werapamil nie wywołuje skurczu tętnic obwodowych, co jest korzystne z punktu widzenia hemodynamiki, ani nie zmienia całkowitego stężenia wapnia w surowicy, co zmniejsza ryzyko zaburzeń gospodarki wapniowej.⁷

Wpływ na hemodynamikę serca

Werapamil wywiera złożony wpływ na funkcję hemodynamiczną serca:

• Zmniejsza obciążenie następcze serca – przez rozszerzenie naczyń obwodowych
• Redukuje kurczliwość mięśnia sercowego (działanie inotropowe ujemne)

⁸

U większości pacjentów, włączając osoby z organiczną chorobą serca, ujemne działanie inotropowe werapamilu jest równoważone przez zmniejszenie obciążenia następczego. Dzięki temu wskaźnik sercowy zazwyczaj nie ulega zmniejszeniu i utrzymuje się na prawidłowym poziomie.⁹

Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z umiarkowanie ciężkim do ciężkiego zaburzeniem czynności serca, u których można zaobserwować ostre pogorszenie niewydolności serca. Dotyczy to zwłaszcza chorych z następującymi parametrami:

• Ciśnienie zaklinowania w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg
• Frakcja wyrzutowa poniżej 30%

¹⁰