Leki w grupie
„leki blokujące kanały wapniowe”
Leki blokujące kanały wapniowe (CCB, calcium channel blockers) to grupa leków działających poprzez hamowanie transportu jonów wapnia przez kanały wapniowe typu L zlokalizowane w błonach komórkowych komórek mięśni gładkich naczyń krwionośnych oraz miokardium. Ograniczenie napływu jonów wapnia prowadzi do zmniejszenia kurczliwości mięśnia sercowego oraz rozkurczu mięśni gładkich naczyń, co skutkuje obniżeniem ciśnienia tętniczego.
Ze względu na budowę chemiczną i miejsce działania, leki blokujące kanały wapniowe dzielą się na trzy główne podgrupy: pochodne dihydropirydyny, pochodne fenyloalkiloaminy oraz pochodne benzotiazepiny. Pochodne dihydropirydyny (np. amlodypina, felodypina) działają głównie na naczynia obwodowe i mają niewielki wpływ na układ przewodzący serca. Pochodne fenyloalkiloaminy (np. werapamil) mają silne działanie kardiodepresyjne i antyarytmiczne. Pochodne benzotiazepiny (np. diltiazem) wykazują działanie pośrednie między dihydropirydynami a werapamilem.
Najważniejsze leki z grupy pochodnych dihydropirydyny to: amlodypina (Amlozek, Norvasc), felodypina (Plendil), lacydypina (Lacipil), lerkanidypina (Lercan, Zaranta), nifedypina (Adalat, Cordafen), nitrendypina (Nitrendypina). Z grupy pochodnych fenyloalkiloamin stosowany jest werapamil (Isoptin, Staveran), a z grupy benzotiazepiny – diltiazem (Dilzem, Oxycardil).
Główne zalety stosowania leków blokujących kanały wapniowe to: skuteczne obniżanie ciśnienia tętniczego, dobra tolerancja przez pacjentów, możliwość stosowania u pacjentów z chorobami towarzyszącymi (np. astmą oskrzelową, cukrzycą, dyslipidemią), neutralność metaboliczna (nie wpływają negatywnie na metabolizm glukozy i lipidów) oraz działanie ochronne na narządy (serce, nerki). Dodatkowo niektóre z tych leków (werapamil, diltiazem) mają właściwości antyarytmiczne.
Najważniejsze zagrożenia związane ze stosowaniem leków z tej grupy to: obrzęki kończyn dolnych (szczególnie przy stosowaniu dihydropirydyn), bóle głowy, zaczerwienienie twarzy, zawroty głowy, zaparcia (szczególnie przy stosowaniu werapamilu). Pochodne fenyloalkiloaminy i benzotiazepiny mogą prowadzić do zaburzeń przewodnictwa przedsionkowo-komorowego i bradykardii, dlatego są przeciwwskazane u pacjentów z blokami przedsionkowo-komorowymi. Leki te mogą również wchodzić w istotne interakcje z innymi lekami poprzez wpływ na enzymy cytochromu P450.
Podgrupy leków blokujących kanały wapniowe różnią się profilem działania. Dihydropirydyny (amlodypina, felodypina) działają głównie naczyniorozkurczowo i są stosowane w nadciśnieniu tętniczym oraz dławicy piersiowej. Fenyloalkiloaminy (werapamil) mają silne działanie na mięsień sercowy i układ przewodzący, stąd znajdują zastosowanie w zaburzeniach rytmu serca i kardiomiopatii przerostowej. Benzotiazepiny (diltiazem) wykazują działanie pośrednie i są stosowane zarówno w nadciśnieniu, jak i zaburzeniach rytmu serca.