Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację – informacje kluczowe dla lekarzy

W przypadku stosowania produktu leczniczego Faxigen XL zawierającego wenlafaksyny chlorowodorek, który występuje w trzech dawkach: 37,5 mg, 75 mg oraz 150 mg w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, lekarz powinien dysponować kompleksową wiedzą dotyczącą bezpieczeństwa stosowania tego leku u kobiet w okresie rozrodczym, w ciąży oraz podczas laktacji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które personel medyczny powinien przekazać pacjentkom znajdującym się w tych szczególnych grupach.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Baza danych dotycząca bezpieczeństwa stosowania wenlafaksyny u kobiet ciężarnych jest niewystarczająca. Badania przedkliniczne wykonane na modelach zwierzęcych wykazały szkodliwy wpływ tej substancji czynnej na reprodukcję, jednakże precyzyjne zagrożenie dla człowieka pozostaje nieznane. W związku z tym, wenlafaksyna może być stosowana u kobiet w ciąży wyłącznie w sytuacji, gdy potencjalne korzyści terapeutyczne przewyższają możliwe ryzyko dla płodu i matki.²

Objawy odstawienia u noworodków

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że podobnie jak w przypadku innych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), stosowanie wenlafaksyny w ciąży, zwłaszcza w okresie okołoporodowym, może prowadzić do wystąpienia objawów odstawienia u noworodka. U noworodków, które były narażone na działanie wenlafaksyny w końcowym okresie III trymestru ciąży, zaobserwowano wystąpienie powikłań, które w niektórych przypadkach wymagały:

• Wspomagania oddychania – z uwagi na depresję oddechową wynikającą z działania leku na ośrodkowy układ nerwowy
• Karmienia przez zgłębnik – spowodowanego zaburzeniami ssania i odruchu połykania
• Długotrwałej hospitalizacji – niezbędnej do monitorowania stanu klinicznego noworodka i wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego

Powikłania te mogą wystąpić bezpośrednio po porodzie, co wymaga szczególnej czujności personelu medycznego oraz przygotowania odpowiednich procedur postępowania.³

Objawy kliniczne zespołu odstawienia u noworodków

W przypadku stosowania leków z grupy SSRI lub SNRI pod koniec ciąży, u noworodków mogą wystąpić następujące objawy kliniczne, które lekarz powinien uwzględnić w diagnostyce różnicowej:

• Drażliwość – manifestująca się niepokojem, wzmożonym napięciem mięśniowym i nadmierną reaktywnością na bodźce zewnętrzne
• Drżenie – widoczne zazwyczaj jako drżenie kończyn i podbródka o różnym nasileniu
• Hipotonia – objawiająca się zmniejszonym napięciem mięśniowym, trudnościami w utrzymaniu prawidłowej pozycji ciała
• Nieustający płacz – trudny do uspokojenia nawet po zaspokojeniu podstawowych potrzeb dziecka
• Trudności z ssaniem lub spaniem – manifestujące się jako nieskuteczne pobieranie pokarmu lub zaburzenia cyklu sen-czuwanie

Objawy te mogą wynikać z działania serotoninergicznego leku lub być bezpośrednim skutkiem ekspozycji na produkt. W większości przypadków powikłania te obserwuje się natychmiast po porodzie lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka.⁴

Ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodków (PPHN)

Dane epidemiologiczne wskazują na istotną klinicznie zależność między stosowaniem leków z grupy SSRI w zaawansowanej ciąży a zwiększonym ryzykiem wystąpienia przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodków (PPHN, ang. Persistent Pulmonary Hypertension in the Newborn). Chociaż nie przeprowadzono dotychczas badań oceniających bezpośredni związek między PPHN a leczeniem wenlafaksyną należącą do grupy SNRI, nie można wykluczyć potencjalnego ryzyka wystąpienia tego powikłania, ze względu na podobny mechanizm działania leku (hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny). Lekarz powinien poinformować pacjentkę o tym potencjalnym ryzyku, rozważając indywidualnie bilans korzyści i zagrożeń.⁵

Ryzyko krwotoku poporodowego

Istotną informacją dla lekarza jest fakt, że dane obserwacyjne wskazują na występowanie zwiększonego (mniej niż dwukrotnie) ryzyka krwotoku poporodowego u pacjentek, które były narażone na działanie leków z grupy SSRI lub SNRI w ciągu miesiąca przed porodem. Jest to szczególnie istotna informacja w kontekście planowania porodu i opieki okołoporodowej, gdyż może wymagać wdrożenia odpowiednich procedur profilaktycznych oraz przygotowania do ewentualnego postępowania w przypadku wystąpienia nadmiernego krwawienia.⁶

Stosowanie podczas karmienia piersią

Wenlafaksyna oraz jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna przenikają do mleka kobiecego. Badania przeprowadzone po wprowadzeniu produktu do obrotu dostarczyły dowodów na występowanie działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące wenlafaksynę. Obserwowano następujące objawy:

• Płaczliwość – manifestująca się częstszymi i dłuższymi epizodami płaczu niż zwykle
• Drażliwość – objawiająca się niepokojem i trudnościami w uspokojeniu dziecka
• Zaburzenia rytmu snu – trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się, skrócenie okresów snu

Co istotne, po zaprzestaniu karmienia piersią zaobserwowano również u niemowląt objawy przypominające zespół odstawienia wenlafaksyny, co potwierdza znaczącą ekspozycję dziecka na lek przez mleko matki.⁷

Z uwagi na powyższe informacje, nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią. W związku z tym, lekarz powinien przeprowadzić z pacjentką szczegółową analizę korzyści i ryzyka, na podstawie której należy podjąć jedną z następujących decyzji:

1. Kontynuowanie karmienia piersią i przerwanie leczenia wenlafaksyną
2. Przerwanie karmienia piersią i kontynuowanie leczenia wenlafaksyną

Decyzja ta powinna uwzględniać zarówno korzyści dla dziecka wynikające z karmienia naturalnego, jak i korzyści terapeutyczne dla matki związane z leczeniem wenlafaksyną.⁸

Wpływ na płodność

Dla lekarzy prowadzących pacjentki i pacjentów w wieku rozrodczym istotna jest informacja dotycząca potencjalnego wpływu wenlafaksyny na płodność. W badaniach przedklinicznych zaobserwowano zmniejszenie płodności u szczurów obu płci, które były poddane działaniu O-demetylowenlafaksyny (aktywnego metabolitu wenlafaksyny). Jednakże dokładne znaczenie tej obserwacji dla stosowania produktu u ludzi nie zostało jednoznacznie określone, co powinno być uwzględnione w rozmowie z pacjentami planującymi ciążę.⁹