Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Faxigen XL

Stosowanie preparatu Faxigen XL (wenlafaksyna) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na potencjalne zagrożenia wynikające z mechanizmu działania leku oraz jego wpływu na układ serotoninergiczny. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania leku u pacjentów z różnymi czynnikami ryzyka oraz potencjalnymi działaniami niepożądanymi¹.

Ryzyko przedawkowania i interakcje z alkoholem

Istnieje udokumentowane ryzyko przedawkowania wenlafaksyny, w tym ze skutkiem śmiertelnym, szczególnie w przypadku jednoczesnego spożywania alkoholu i/lub innych produktów leczniczych. Należy poinformować pacjenta o konieczności powstrzymania się od spożywania alkoholu podczas terapii ze względu na jego wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), możliwość nasilenia zaburzeń psychicznych oraz ryzyko wystąpienia niepożądanych interakcji z wenlafaksyną, w tym depresyjnego wpływu na OUN².

Aby zminimalizować ryzyko przedawkowania, wenlafaksynę należy przepisywać w najmniejszej ilości zgodnej z zalecanym dawkowaniem dla danego pacjenta³.

Ryzyko zachowań samobójczych

Stosowanie wenlafaksyny wiąże się z ryzykiem wystąpienia myśli i zachowań samobójczych, szczególnie w początkowym okresie leczenia. Depresja jest związana ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia myśli samobójczych, samookaleczenia oraz samobójstwa. To ryzyko utrzymuje się do czasu uzyskania pełnej remisji⁴.

Szczególnej uwagi wymagają następujące grupy pacjentów:

• Pacjenci z zachowaniami samobójczymi w wywiadzie⁵
• Pacjenci przejawiający przed rozpoczęciem leczenia znacznego stopnia skłonności samobójcze⁶
• Pacjenci poniżej 25 roku życia – meta-analizy wykazały zwiększone ryzyko zachowań samobójczych w tej grupie wiekowej⁷

W trakcie leczenia, zwłaszcza na początku terapii i po zmianie dawki, należy ściśle obserwować pacjentów pod kątem klinicznego nasilenia choroby, wystąpienia zachowań lub myśli samobójczych oraz nietypowych zmian w zachowaniu. Pacjentów oraz ich opiekunów należy poinformować o konieczności niezwłocznego zgłaszania lekarzowi takich objawów⁸.

Inne zaburzenia psychiczne, w których przepisywana jest wenlafaksyna, mogą być również związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zachowań samobójczych i mogą współistnieć z epizodami dużej depresji⁹.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Wenlafaksyna nie powinna być stosowana w leczeniu dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. W badaniach klinicznych w tej grupie wiekowej obserwowano zwiększone ryzyko wystąpienia zachowań samobójczych (próby samobójcze i myśli samobójcze) oraz wrogości (głównie agresja, zachowania buntownicze i gniew) w porównaniu z grupą placebo¹⁰.

Brak jest również długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania wenlafaksyny u dzieci i młodzieży w odniesieniu do wzrostu, dojrzewania oraz rozwoju poznawczego i behawioralnego¹¹.

Zespół serotoninowy

Leczenie wenlafaksyną wiąże się z ryzykiem wystąpienia zespołu serotoninowego, potencjalnie zagrażającego życiu, zwłaszcza podczas jednoczesnego stosowania z innymi lekami wpływającymi na układ serotoninergiczny¹².

Do leków zwiększających ryzyko zespołu serotoninowego należą:

• Tryptany¹³
• Inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI)¹⁴
• Inhibitory zwrotnego wychwytu noradrenaliny i serotoniny (SNRI)¹⁵
• Pochodne amfetaminy¹⁶
• Lit¹⁷
• Sibutramina¹⁸
• Ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)¹⁹
• Fentanyl i jego analogi²⁰
• Tramadol²¹
• Dekstrometorfan²²
• Tapentadol, petydyna, metadon i pentazocyna²³
• Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO), np. błękit metylenowy²⁴
• Prekursory serotoniny (np. suplementy tryptofanu)²⁵
• Leki przeciwpsychotyczne i inni antagoniści dopaminy²⁶

Objawy zespołu serotoninowego mogą obejmować:

• Zmiany stanu psychicznego (np. pobudzenie, omamy, śpiączka)²⁷
• Zaburzenia równowagi autonomicznego układu nerwowego (np. tachykardia, labilne ciśnienie tętnicze, hipertermia)²⁸
• Aberracje neuromięśniowe (np. hiperrefleksja, brak koordynacji ruchów)²⁹
• Objawy żołądkowo-jelitowe (np. nudności, wymioty, biegunka)³⁰

W najcięższej postaci zespół serotoninowy może przypominać złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS), charakteryzujący się hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami równowagi autonomicznego układu nerwowego z możliwymi gwałtownymi wahaniami czynności życiowych i zmianami stanu psychicznego³¹.

Jednoczesne stosowanie wenlafaksyny z prekursorami serotoniny (np. suplementami tryptofanu) nie jest zalecane³².

Jaskra z wąskim kątem przesączania

Podczas leczenia wenlafaksyną może wystąpić rozszerzenie źrenic. Zaleca się ścisłe monitorowanie pacjentów z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym oraz pacjentów ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia ostrej jaskry z wąskim kątem przesączania (jaskra z zamkniętym kątem)³³.

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Ciśnienie krwi

U pacjentów leczonych wenlafaksyną obserwowano często zależne od dawki zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi. Odnotowano przypadki znacznie podwyższonego ciśnienia krwi wymagającego natychmiastowego leczenia³⁴.

Zalecenia dotyczące monitorowania ciśnienia krwi:

• Przed rozpoczęciem leczenia należy uzyskać kontrolę istniejącego nadciśnienia³⁵
• U wszystkich pacjentów leczonych wenlafaksyną należy regularnie monitorować ciśnienie krwi³⁶
• Szczególnie istotne jest monitorowanie ciśnienia po rozpoczęciu leczenia i po zwiększeniu dawki³⁷

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów, u których współistniejące choroby mogą ulec pogorszeniu w następstwie zwiększenia ciśnienia tętniczego krwi, np. pacjenci z zaburzeniami czynności serca³⁸.

Częstość akcji serca

W trakcie leczenia może wystąpić przyspieszenie czynności serca, szczególnie podczas stosowania dużych dawek. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów, u których współistniejące choroby mogą ulec pogorszeniu w następstwie przyspieszenia akcji serca³⁹.

Choroby serca i ryzyko arytmii

Nie oceniono stosowania wenlafaksyny u pacjentów ze świeżym zawałem mięśnia sercowego w wywiadzie ani z niestabilną chorobą wieńcową serca, dlatego u tych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność⁴⁰.

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki:

• Wydłużenia odstępu QTc⁴¹
• Zaburzeń rytmu typu Torsade de Pointes (TdP)⁴²
• Częstoskurczu komorowego⁴³
• Zaburzeń rytmu serca zakończonych zgonem⁴⁴

Powyższe zdarzenia występowały zwłaszcza po przedawkowaniu lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QTc/TdP. U pacjentów z podwyższonym ryzykiem wystąpienia ciężkich zaburzeń rytmu serca lub wydłużenia odstępu QTc należy przed przepisaniem wenlafaksyny rozważyć stosunek korzyści do ryzyka⁴⁵.

Drgawki

W trakcie leczenia wenlafaksyną mogą wystąpić drgawki. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwdepresyjnych, wenlafaksynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie i ściśle ich monitorować. W razie pojawienia się drgawek leczenie należy przerwać⁴⁶.

Hiponatremia

W trakcie leczenia wenlafaksyną mogą wystąpić przypadki hiponatremii i/lub zespołu niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH). Przypadki te obserwowano najczęściej u pacjentów ze zmniejszoną objętością krwi krążącej lub odwodnionych⁴⁷.

Zwiększone ryzyko wystąpienia hiponatremii dotyczy:

• Osób w podeszłym wieku⁴⁸
• Pacjentów przyjmujących leki moczopędne⁴⁹
• Pacjentów ze zmniejszoną objętością krążącej krwi⁵⁰

Nieprawidłowe krwawienia

Produkty lecznicze hamujące wychwyt serotoniny mogą prowadzić do zaburzeń czynności płytek krwi. Krwawienia związane ze stosowaniem SSRI i SNRI obejmowały przypadki od siniaków, krwiaków, krwawienia z nosa i wybroczyn po krwawienia z przewodu pokarmowego i krwawienia zagrażające życiu⁵¹.

U pacjentów przyjmujących wenlafaksynę ryzyko krwawienia może być zwiększone. Szczególną ostrożność należy zachować u osób z predyspozycjami do krwawień, w tym u pacjentów przyjmujących antykoagulanty i leki przeciwpłytkowe⁵².

Leki z grupy SSRI i SNRI mogą zwiększać ryzyko wystąpienia krwotoku poporodowego⁵³.

Cholesterol w surowicy

W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych odnotowano znaczące klinicznie zwiększenie stężenia cholesterolu w surowicy (5,3% pacjentów przyjmujących wenlafaksynę, 0,0% pacjentów przyjmujących placebo) u pacjentów leczonych przez co najmniej 3 miesiące⁵⁴.

Podczas terapii długoterminowej zaleca się okresowe monitorowanie stężenia cholesterolu w surowicy⁵⁵.

Jednoczesne podawanie z produktami zmniejszającymi masę ciała

Nie określono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania wenlafaksyny w skojarzeniu z produktami zmniejszającymi masę ciała, w tym fenterminą. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania wenlafaksyny i produktów zmniejszających masę ciała. Wenlafaksyna nie jest wskazana w leczeniu otyłości ani w monoterapii, ani w terapii skojarzonej z innymi produktami⁵⁶.

Mania/hipomania

U niewielkiego odsetka pacjentów z zaburzeniami nastroju, którzy przyjmowali leki przeciwdepresyjne, w tym wenlafaksynę, może wystąpić mania lub hipomania. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwdepresyjnych, wenlafaksynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi w wywiadzie lub w wywiadzie rodzinnym⁵⁷.

Zachowania agresywne

U niektórych pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne, w tym wenlafaksynę, mogą wystąpić zachowania agresywne. Przypadki takie zgłaszano na początku leczenia, po zmianie dawki i przerwaniu leczenia⁵⁸.

Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwdepresyjnych, wenlafaksynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z zachowaniami agresywnymi w wywiadzie⁵⁹.

Zaburzenia czynności seksualnych

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), w tym wenlafaksyna, mogą spowodować wystąpienie objawów zaburzeń czynności seksualnych⁶⁰.

Zgłaszano przypadki długotrwałych zaburzeń czynności seksualnych, w których objawy utrzymywały się pomimo przerwania stosowania SSRI i/lub SNRI⁶¹.

Przerwanie leczenia

Wiadomo, że w przypadku stosowania leków przeciwdepresyjnych występują skutki odstawienia, które niekiedy mogą być długotrwałe i nasilone. U niektórych pacjentów podczas zmiany schematu dawkowania wenlafaksyny, w tym w trakcie jej odstawiania, zgłaszano przypadki samobójstw lub myśli samobójczych oraz zachowań agresywnych⁶².

W wypadku przerwania leczenia, zwłaszcza nagłym, występują często objawy odstawienia. W badaniach klinicznych stwierdzano zdarzenia niepożądane związane z przerwaniem leczenia (podczas zmniejszania dawki i po zmniejszeniu dawki) u około 31% pacjentów leczonych wenlafaksyną i 17% pacjentów przyjmujących placebo⁶³.

Do najczęściej obserwowanych objawów odstawienia należą:

• Zawroty głowy⁶⁴
• Zaburzenia czucia (w tym parestezje)⁶⁵
• Zaburzenia snu (w tym bezsenność i intensywne sny)⁶⁶
• Pobudzenie lub lęk⁶⁷
• Nudności i/lub wymioty⁶⁸
• Drżenie⁶⁹
• Ból głowy⁷⁰
• Zaburzenia widzenia⁷¹
• Nadciśnienie tętnicze⁷²

Objawy odstawienia zwykle mają charakter łagodny do umiarkowanego, jednak u niektórych pacjentów mogą mieć ciężki przebieg. Występują one zazwyczaj w ciągu kilku pierwszych dni po przerwaniu leczenia, ale odnotowano bardzo rzadkie przypadki ich wystąpienia u pacjentów, którzy przypadkowo pominęli dawkę⁷³.

Na ogół objawy odstawienia ustępują samoistnie w ciągu 2 tygodni, jednakże u niektórych osób mogą występować dłużej (2-3 miesiące lub dłużej). Dlatego w przypadku przerywania leczenia zaleca się stopniowe zmniejszanie dawek wenlafaksyny przez okres kilku tygodni lub miesięcy w zależności od potrzeb konkretnego pacjenta⁷⁴. U niektórych pacjentów odstawianie produktu leczniczego może trwać kilka miesięcy lub dłużej⁷⁵.

Akatyzja/niepokój psychoruchowy

Stosowanie wenlafaksyny związane jest z wystąpieniem akatyzji charakteryzującej się subiektywnie nieprzyjemnym lub wyczerpującym niepokojem oraz potrzebą ruchu powiązaną często z niezdolnością do siedzenia lub stania w miejscu. Stan ten najczęściej występuje podczas kilku pierwszych tygodni leczenia⁷⁶.

U pacjentów, u których pojawiły się takie objawy, zwiększenie dawki może być szkodliwe⁷⁷.

Suchość w ustach

Suchość w ustach jest zgłaszana przez 10% pacjentów leczonych wenlafaksyną. Może to powodować zwiększenie ryzyka wystąpienia próchnicy. Należy poinformować pacjentów o konieczności dbania o higienę jamy ustnej⁷⁸.

Cukrzyca

U pacjentów z cukrzycą, leczenie z zastosowaniem SSRI lub wenlafaksyny może zaburzać kontrolę glikemii. Może być konieczne dostosowanie dawek insuliny i/lub doustnych leków przeciwcukrzycowych⁷⁹.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

U pacjentów stosujących wenlafaksynę zgłaszano przypadki fałszywie dodatnich wyników przesiewowych badań immunologicznych moczu na obecność fencyklidyny (PCP) i amfetaminy. Wynika to z braku swoistości testów przesiewowych⁸⁰.

Fałszywie dodatnich wyników można się spodziewać nawet przez kilka dni po zaprzestaniu leczenia wenlafaksyną. Można odróżnić wenlafaksynę od PCP i amfetaminy za pomocą badań potwierdzających, np. z użyciem chromatografii gazowej/spektrometrii masowej⁸¹.

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Faxigen XL zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w kapsułce, to znaczy lek uznaje się za „wolny od sodu”⁸².