Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania deksametazonu fosforanu

Produkt leczniczy Dexamethasone Krka (deksametazon fosforan w postaci deksametazonu sodu fosforanu) wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u pacjentów, ze względu na liczne przeciwwskazania oraz potencjalne zagrożenia związane z jego stosowaniem. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i zalecane środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas leczenia tym preparatem.¹

Ciężkie reakcje nadwrażliwości

Podczas stosowania deksametazonu w pojedynczych przypadkach obserwowano ciężkie reakcje anafilaktyczne z zapaścią krążeniową, zatrzymaniem pracy serca, zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli oraz niedociśnieniem lub nadciśnieniem tętniczym. Personel medyczny powinien być przygotowany na możliwość wystąpienia takich reakcji podczas podawania leku.²

Zwiększone ryzyko infekcji

Leczenie produktem Dexamethasone Krka, poprzez działanie immunosupresyjne, może prowadzić do zwiększonego ryzyka zakażeń bakteryjnych, wirusowych, pasożytniczych, oportunistycznych i grzybiczych. Istotne jest, że glikokortykosteroidy mogą maskować objawy istniejącego lub rozwijającego się zakażenia, co znacznie utrudnia diagnozę. Nieaktywne zakażenia, takie jak gruźlica czy wirusowe zapalenie wątroby typu B, mogą ulec reaktywacji podczas terapii.³

Sytuacje stresu fizycznego

W sytuacjach szczególnego stresu fizycznego, takich jak uraz, zabieg chirurgiczny czy poród, konieczne może być tymczasowe zwiększenie dawki deksametazonu, aby zapewnić odpowiednią odpowiedź organizmu na zwiększone zapotrzebowanie na kortykosteroidy.⁴

Szczególne okoliczności kliniczne wymagające wzmożonej ostrożności

Dexamethasone Krka należy stosować wyłącznie w przypadku najpoważniejszych wskazań i w razie konieczności z dodatkowym celowanym leczeniem przeciwinfekcyjnym w następujących okolicznościach:⁵

• Ostre zakażenia wirusowe – w tym wirusowe zapalenie wątroby typu B, Herpes zoster, Herpes simplex, Varicella, opryszczkowe zapalenie rogówki⁶
• Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby z obecnością antygenu HBsAg⁷
• Okres około szczepienia – od około 8 tygodni przed i do 2 tygodni po szczepieniu z użyciem żywej szczepionki⁸
• Układowe mykozy i parazytozy (np. zakażenie nicieniami)⁹
• Węgorczyca (zarażenie nicieniami) – zdiagnozowana lub podejrzewana; leczenie glikokortykosteroidami może prowadzić do aktywacji i masywnego namnażania tych pasożytów¹⁰
• Poliomyelitis (choroba Heinego-Medina)¹¹
• Zapalenie węzłów chłonnych po szczepieniu BCG¹²
• Ostre i przewlekłe zakażenia bakteryjne¹³
• Przebyta gruźlica – leczenie wyłącznie pod osłoną leków przeciwgruźliczych¹⁴

Schorzenia wymagające szczególnej uwagi i leczenia dodatkowego

Leczenie produktem Dexamethasone Krka powinno być wdrażane wyłącznie z poważnych wskazań i w razie konieczności z dodatkowym specyficznym leczeniem w przypadku:¹⁵

• Wrzodów żołądka lub jelit¹⁶
• Osteoporozy¹⁷
• Ciężkiej niewydolności serca¹⁸
• Nieuregulowanego nadciśnienia tętniczego¹⁹
• Nieuregulowanej cukrzycy²⁰
• Zaburzeń psychicznych (także w wywiadzie), w tym myśli samobójczych: zalecany jest nadzór neurologa lub psychiatry²¹
• Jaskry zamkniętego kąta i jaskry otwartego kąta: zalecana jest jednoczesna terapia i kontrola okulistyczna²²
• Owrzodzeń i uszkodzeń rogówki: zalecana jest jednoczesna terapia i kontrola okulistyczna²³

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania glikokortykosteroidów. W przypadku wystąpienia objawów, takich jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty. Przyczynami takich zaburzeń mogą być: zaćma, jaskra lub rzadsze choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR), którą notowano po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu glikokortykosteroidów.²⁴

Ryzyko perforacji jelita

Ze względu na ryzyko perforacji jelita, Dexamethasone Krka musi być stosowany wyłącznie z nagłych wskazań i pod odpowiednią kontrolą w przypadku:²⁵

• Ciężkiego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego z ryzykiem perforacji, możliwego nawet bez podrażnienia otrzewnej²⁶
• Zapalenia uchyłków²⁷
• Zespolenia jelitowo-jelitowego (bezpośrednio po zabiegu)²⁸

Warto podkreślić, że u pacjentów otrzymujących duże dawki glikokortykosteroidów objawy podrażnienia otrzewnej po perforacji żołądkowo-jelitowej mogą nie wystąpić, co utrudnia diagnozę.²⁹

Cukrzyca

Podczas podawania deksametazonu pacjentom z cukrzycą należy wziąć pod uwagę zwiększone zapotrzebowanie na insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe, ze względu na działanie hiperglikemizujące glikokortykosteroidów.³⁰

Kontrola ciśnienia krwi

W trakcie leczenia deksametazonem konieczna jest regularna kontrola ciśnienia tętniczego, zwłaszcza podczas podawania dużych dawek oraz u pacjentów z nieuregulowanym nadciśnieniem tętniczym.³¹

Niewydolność serca

Ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów choroby, pacjenci z ciężką niewydolnością serca muszą pozostawać pod uważną obserwacją podczas terapii deksametazonem.³²

Bradykardia

U pacjentów leczonych dużymi dawkami deksametazonu może wystąpić bradykardia, co wymaga odpowiedniego monitorowania czynności serca.³³

Reakcje anafilaktyczne

Podczas stosowania deksametazonu mogą wystąpić ciężkie reakcje anafilaktyczne, dlatego personel medyczny powinien być przygotowany na szybką interwencję w razie ich wystąpienia.³⁴

Jednoczesne stosowanie z fluorochinolonami

Ryzyko wystąpienia tendinopatii, zapalenia ścięgna i zerwania ścięgna zwiększa się u pacjentów leczonych jednocześnie glikokortykosteroidami i fluorochinolonami. Należy monitorować pacjentów pod kątem wystąpienia tych powikłań.³⁵

Miastenia (Myasthenia gravis)

Miastenia obecna przed rozpoczęciem leczenia deksametazonem może początkowo ulec zaostrzeniu, co wymaga szczególnej uwagi i monitorowania stanu klinicznego pacjenta.³⁶

Szczepienia

Zasadniczo można wykonywać szczepienia z użyciem szczepionek inaktywowanych podczas terapii deksametazonem. Należy jednak pamiętać, że w przypadku podawania wyższych dawek kortykosteroidów odpowiedź immunologiczna, a w konsekwencji skuteczność szczepionki może być osłabiona.³⁷

Gospodarka elektrolitowa

W przypadku stosowania dużych dawek deksametazonu należy zapewnić odpowiednią podaż potasu i ograniczyć ilość sodu przyjmowanego przez pacjenta. Konieczne jest monitorowanie stężenia potasu w surowicy ze względu na ryzyko hipokaliemii.³⁸

Nagłe odstawienie leku

Nagłe odstawienie deksametazonu po około 10 dniach stosowania może prowadzić do następujących konsekwencji:

• Zaostrzenia lub nawrotu choroby podstawowej
• Ostrej niewydolności kory nadnerczy
• Zespołu odstawienia kortyzonu

Z tego względu, jeśli stosowanie leku ma zostać przerwane, dawkę należy zmniejszać stopniowo, aby umożliwić powrót do prawidłowej funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.³⁹

Choroby wirusowe

U pacjentów leczonych glikokortykosteroidami przebieg niektórych chorób wirusowych (ospy wietrznej, odry) może być cięższy. Na szczególne ryzyko narażeni są pacjenci z obniżoną odpornością, którzy nie przechodzili wcześniej ospy wietrznej lub odry. Jeśli podczas leczenia deksametazonem pacjenci tacy mają kontakt z osobami chorymi na ospę wietrzną lub odrę, należy zastosować u nich leczenie zapobiegawcze.⁴⁰

COVID-19

Podczas leczenia zakażenia COVID-19 nie należy przerywać podawania ogólnoustrojowych kortykosteroidów u pacjentów, którzy są już leczeni ogólnoustrojowymi (doustnymi) kortykosteroidami z innych powodów (np. pacjenci z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)), ale nie wymagają suplementacji tlenem.⁴¹

Zespół rozpadu guza

Po wprowadzeniu deksametazonu do obrotu zgłaszano przypadki zespołu rozpadu guza. Dotyczyło to pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego, leczonych deksametazonem w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami. Należy podjąć odpowiednie środki ostrożności i ściśle kontrolować pacjentów z grupy dużego ryzyka zespołu rozpadu guza, do której należą pacjenci:

• Z wysokim indeksem proliferacyjnym
• Z dużym rozmiarem guza
• O dużej wrażliwości na leki cytotoksyczne

⁴²

Sposób podawania

Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych podczas zbyt szybkiego podawania deksametazonu, takich jak nieprzyjemne mrowienie lub parestezje, wstrzyknięcie dożylne należy wykonywać powoli (w ciągu 2-3 minut).⁴³

Czas leczenia

Dexamethasone Krka jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania. W przypadku niewłaściwego stosowania produktu przez długi czas, należy zapoznać się z dodatkowymi ostrzeżeniami i środkami ostrożności dotyczącymi długotrwałej terapii produktami leczniczymi zawierającymi glikokortykosteroidy.⁴⁴

Podanie miejscowe

Po podaniu miejscowym należy wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia działań niepożądanych i interakcji, jak w przypadku podania ogólnoustrojowego.⁴⁵

Podanie dostawowe

Podawanie dostawowe glikokortykosteroidów zwiększa ryzyko zakażeń stawów. Przedłużone i powtarzane stosowanie glikokortykosteroidów w obrębie obciążonych stawów może prowadzić do pogorszenia zmian degeneracyjnych stawów. Jedną z możliwych przyczyn jest przeciążenie objętego chorobą stawu po ustąpieniu bólu lub innych objawów.⁴⁶

Przełom guza chromochłonnego

Po podaniu kortykosteroidów układowych zgłaszano przypadki wystąpienia przełomu guza chromochłonnego (Pheochromocytoma crisis), który może być śmiertelny. Kortykosteroidy należy podawać pacjentom z podejrzewaniem lub rozpoznaniem guza chromochłonnego wyłącznie po starannej ocenie korzyści i ryzyka.⁴⁷

Kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków

Występowanie kardiomiopatii przerostowej notowano po ogólnoustrojowym podaniu niemowlętom przedwcześnie urodzonym kortykosteroidów, w tym deksametazonu. W większości zgłoszonych przypadków było to działanie przemijające po odstawieniu leku. U niemowląt przedwcześnie urodzonych leczonych ogólnoustrojowo deksametazonem należy wykonać ocenę diagnostyczną i monitorować czynność i strukturę serca.⁴⁸

Podanie miejscowe do gałki ocznej

W trakcie intensywnego lub długotrwałego podawania deksametazonu do gałki ocznej, w wyniku ogólnoustrojowego wchłaniania, może wystąpić zespół Cushinga i/lub zahamowanie czynności nadnerczy. Dotyczy to szczególnie pacjentów z grupy ryzyka, w tym:

• Dzieci
• Pacjentów leczonych inhibitorami CYP3A4 (w tym rytonawirem i kobicystatem)

W takich przypadkach należy stopniowo odstawić leczenie, aby uniknąć powikłań.⁴⁹

Zaleca się zachowanie ostrożności podczas podawania steroidów podspojówkowo, ponieważ wstrzyknięcie podspojówkowe może wiązać się z potencjalnym ryzykiem ścieńczenia lub rozmiękania twardówki.⁵⁰

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Wcześniaki: Dostępne dane wskazują na występowanie długotrwałych zdarzeń niepożądanych wpływających na rozwój neurologiczny wcześniaków z przewlekłą chorobą płuc po rozpoczęciu wczesnego leczenia (<96 godzin) w dawce początkowej 0,25 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę.⁵¹

W przypadku stosowania u dzieci w fazie wzrostu, należy dokładnie ocenić stosunek korzyści i ryzyka wynikający z leczenia produktem Dexamethasone Krka, ze względu na możliwy wpływ na wzrost i rozwój.⁵²

Pacjenci w podeszłym wieku

W przypadku stosowania deksametazonu u pacjentów w podeszłym wieku należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka wynikającego z leczenia, ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia osteoporozy w tej grupie wiekowej.⁵³

Kontrola antydopingowa

Stosowanie produktu leczniczego Dexamethasone Krka może skutkować pozytywnym wynikiem testu antydopingowego, co ma znaczenie dla sportowców poddawanych takim badaniom.⁵⁴

Ważne informacje o niektórych składnikach

Produkt Dexamethasone Krka zawiera sód:

• Dexamethasone Krka, 4 mg/ml: zawiera 3 mg sodu w jednej ampułce, co odpowiada 0,15% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych.
• Dexamethasone Krka, 8 mg/2 ml: zawiera 6 mg sodu w jednej ampułce, co odpowiada 0,3% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych.

⁵⁵