Właściwości farmakodynamiczne
Ciphin 500 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Ciphin 500

Cyprofloksacyna, substancja czynna leku Ciphin 500, należy do grupy farmakoterapeutycznej fluorochinolonów o kodzie ATC: J01MA02. Tabletki powlekane Ciphin 500 zawierają 500 mg cyprofloksacyny w postaci jednowodnego chlorowodorku cyprofloksacyny (583 mg).¹

Mechanizm działania

Działanie bakteriobójcze cyprofloksacyny wynika z hamowania dwóch kluczowych enzymów bakteryjnych: topoizomerazy typu II (gyrazy DNA) oraz topoizomerazy IV. Enzymy te są niezbędne w procesach replikacji, transkrypcji, naprawy i rekombinacji DNA bakterii. Poprzez inhibicję tych enzymów, cyprofloksacyna skutecznie zaburza podstawowe procesy życiowe bakterii, co prowadzi do ich śmierci.²

Związek farmakokinetyki z farmakodynamiką

Skuteczność cyprofloksacyny jest determinowana głównie przez dwa kluczowe parametry farmakokinetyczno-farmakodynamiczne: stosunek maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) do minimalnego stężenia hamującego wzrost danego drobnoustroju (MIC) oraz zależność między polem pod krzywą stężenie-czas (AUC) a wartością MIC. Te parametry pozwalają określić optymalny schemat dawkowania dla zapewnienia skuteczności terapeutycznej.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cyprofloksacynę może rozwijać się poprzez kilka różnych mechanizmów:

• Mutacje wielostopniowe w genach kodujących docelowe miejsca działania leku (gyrazę DNA i topoizomerazę IV) – pojedyncze mutacje mogą nie powodować oporności klinicznej, jednak wielokrotne mutacje zwykle prowadzą do oporności na wiele lub wszystkie fluorochinolony.⁴
• Zaburzenia barier przepuszczalności komórki bakteryjnej – szczególnie częste u Pseudomonas aeruginosa.⁵
• Aktywne usuwanie substancji czynnej z wnętrza komórki – systemy efflux pomp.⁶
• Oporność plazmidowa kodowana przez geny qnr.⁷

Stopień oporności krzyżowej pomiędzy cyprofloksacyną a innymi fluorochinolonami charakteryzuje się dużą zmiennością, co jest istotne przy wyborze alternatywnej terapii.⁸

Zakres działania przeciwbakteryjnego

Wrażliwość drobnoustrojów na cyprofloksacynę określa się na podstawie wartości granicznych rekomendowanych przez EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing). Wartości te oddzielają szczepy wrażliwe od szczepów o średniej wrażliwości i szczepów opornych.⁹

* Wartości graniczne dla Staphylococcus spp. dotyczą leczenia dużymi dawkami.
** Wartości graniczne niezwiązane z gatunkiem wyznaczono głównie na podstawie danych farmakokinetycznych i farmakodynamicznych; są one niezależne od rozkładu MIC dla poszczególnych gatunków.¹⁰

Należy podkreślić, że częstość występowania nabytej oporności niektórych gatunków drobnoustrojów może różnić się w zależności od rejonu geograficznego i czasu wyizolowania. Dlatego przed wdrożeniem terapii, zwłaszcza w przypadku ciężkich zakażeń, należy uwzględnić lokalne dane dotyczące oporności. W razie wątpliwości co do skuteczności leku z powodu lokalnej lekooporności, wskazana jest konsultacja z ekspertem w dziedzinie mikrobiologii klinicznej.¹¹

Spektrum przeciwbakteryjne

Cyprofloksacyna wykazuje działanie przeciwbakteryjne wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, które można podzielić na następujące grupy:¹²

Gatunki zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Bacillus anthracis – stosowanie cyprofloksacyny w leczeniu wąglika poparte jest badaniami na zwierzętach oraz ograniczonymi danymi klinicznymi¹³

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Aeromonas spp.
• Brucella spp.
• Citrobacter koseri
• Francisella tularensis
• Haemophilus ducreyi
• Haemophilius influenzae*
• Legionella spp.
• Moraxella catarrhalis*
• Neisseria meningitidis
• Pasteurella spp.
• Salmonella spp.*
• Shigella spp.*
• Vibrio spp.
• Yersinia pestis

Bakterie beztlenowe:

• Mobiluncus

Inne bakterie:

• Chlamydia trachomatis ($)
• Chlamydia pneumoniae ($)
• Mycoplasma hominis ($)
• Mycoplasma pneumoniae ($)

* Dla tych drobnoustrojów wykazano skuteczność kliniczną wrażliwych szczepów w zatwierdzonych wskazaniach do stosowania
($) Naturalna średnia wrażliwość bakterii bez nabytych mechanizmów oporności¹⁴

Gatunki, u których nabyta oporność może stanowić problem

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis ($)
• Staphylococcus spp.* – metycylinooporne szczepy S. aureus bardzo często wykazują oporność na fluorochinolony. Współczynnik występowania oporności na metycylinę u wszystkich gatunków gronkowca wynosi 20-50% i jest zwykle większy u szczepów wyizolowanych z zakażeń szpitalnych¹⁵

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Acinetobacter baumannii+
• Burkholderia cepacia+
• Campylobacter spp.+
• Citrobacter freundii*
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae*
• Escherichia coli*
• Klebsiella oxytoca
• Klebsiella pneumoniae*
• Morganella morganii*
• Neisseria gonorrhoeae*
• Proteus mirabilis*
• Proteus vulgaris*
• Providencia spp.
• Pseudomonas aeruginosa*
• Pseudomonas fluorescens
• Serratia marcescens*

Bakterie beztlenowe:

• Peptostreptococcus spp.
• Propionibacterium acnes

* Wykazano skuteczność kliniczną wrażliwych szczepów w zatwierdzonych wskazaniach do stosowania
+ Współczynnik oporności ≥50% w jednym lub więcej krajów UE
($) Naturalna średnia wrażliwość bakterii bez nabytych mechanizmów oporności¹⁶

Gatunki oporne

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Actinomyces
• Enterococcus faecium
• Listeria monocytogenes

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Stenotrophomonas maltophilia

Bakterie beztlenowe:

• Z wyjątkiem wymienionych wcześniej

Inne bakterie:

• Mycoplasma genitalium
• Ureaplasma urealitycum

Należy podkreślić, że wskazania do stosowania Ciphin 500 powinny być zgodne z lokalnymi i międzynarodowymi wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwbakteryjnego, z uwzględnieniem lokalnych wzorców lekooporności.¹⁷