Właściwości farmakodynamiczne metoprololu

Metoprolol, składnik aktywny produktu Betaloc ZOK, należy do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych β-adrenolityków (kod ATC: C07AB02). Charakteryzuje się selektywnym działaniem wobec receptorów β1-adrenergicznych, co oznacza, że blokuje te receptory w dawkach znacznie mniejszych niż wymagane do zablokowania receptorów β2. Lek nie wykazuje istotnego działania stabilizującego błony komórkowe ani działania agonistycznego wobec receptorów.¹

Mechanizm działania

Głównym mechanizmem działania metoprololu jest hamowanie pobudzającego wpływu katecholamin na serce, zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego wydzielania tych substancji, jak wysiłek fizyczny czy stres. Przekłada się to na zmniejszenie takich parametrów jak: przyspieszenie czynności serca, zwiększenie pojemności minutowej, kurczliwości mięśnia sercowego oraz ciśnienia tętniczego, które normalnie występują w odpowiedzi na nagły wzrost stężenia amin katecholowych. Warto podkreślić, że przy wysokim stężeniu endogennej adrenaliny, metoprolol wpływa na regulację ciśnienia tętniczego w znacznie mniejszym stopniu niż nieselektywne β-adrenolityki.²

Cechy farmakodynamiczne Betaloc ZOK

Produkt Betaloc ZOK, dzięki formulacji o przedłużonym uwalnianiu, zapewnia wyrównany profil stężenia w osoczu przez okres 24 godzin, w przeciwieństwie do preparatów metoprololu winianu o zwykłym uwalnianiu. Ta właściwość przekłada się na równomierne działanie terapeutyczne (blokada receptorów β1) w ciągu całej doby. Ze względu na brak wyraźnych szczytów stężenia w osoczu, kliniczna selektywność wobec receptorów β1 jest większa niż w przypadku tabletek o zwykłym uwalnianiu. Dodatkowo, takie właściwości farmakokinetyczne minimalizują ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z nagłymi wysokimi stężeniami leku, takich jak bradykardia czy uczucie zmęczenia nóg.³

Interakcje z innymi lekami

Betaloc ZOK może być stosowany jednocześnie z β2-mimetykami u pacjentów z objawami obturacyjnej choroby płuc. Podczas takiego skojarzonego leczenia, Betaloc ZOK w dawkach terapeutycznych w mniejszym stopniu hamuje rozszerzenie oskrzeli wywołane przez β2-adrenomimetyki niż niewybiórcze β-adrenolityki.⁴

Wpływ na metabolizm

W porównaniu z nieselektywnymi β-adrenolitykami, Betaloc ZOK wykazuje mniejszy wpływ na:

• Uwalnianie insuliny i metabolizm węglowodanów⁵
• Reakcję układu sercowo-naczyniowego w odpowiedzi na hipoglikemię⁶

Wpływ na profil lipidowy

Krótkoterminowe badania wykazały, że Betaloc ZOK może powodować nieznaczne zwiększenie stężenia triglicerydów oraz zmniejszenie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi. W niektórych przypadkach obserwowano niewielkie zmniejszenie stężenia frakcji lipoprotein o dużej gęstości (HDL), jednak efekt ten był mniejszy niż przy stosowaniu niewybiórczych β-adrenolityków. Co istotne, badanie długoterminowe prowadzone przez kilka lat wykazało znaczące zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego w surowicy po leczeniu metoprololem.⁷

Wpływ na jakość życia

Leczenie produktem Betaloc ZOK nie pogarsza jakości życia pacjentów, a w wielu przypadkach prowadzi do jej poprawy. Poprawę jakości życia zaobserwowano szczególnie:

• U pacjentów po zawale mięśnia sercowego
• U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca⁸

Działanie terapeutyczne w poszczególnych jednostkach chorobowych

Działanie w nadciśnieniu tętniczym

Betaloc ZOK skutecznie obniża podwyższone ciśnienie tętnicze zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej. Po rozpoczęciu leczenia może wystąpić krótkotrwałe (do kilku godzin), klinicznie nieistotne zwiększenie oporu naczyń obwodowych. Podczas długotrwałej terapii całkowity opór naczyń obwodowych może ulec zmniejszeniu w wyniku cofania się przerostu mięśniówki w tętnicach oporowych. Wykazano, że długotrwałe leczenie nadciśnienia tętniczego metoprololem przyczynia się do:

• Zmniejszenia przerostu lewej komory serca
• Poprawy czynności rozkurczowej serca
• Poprawy napełniania lewej komory⁹

Długoterminowe leczenie metoprololem w dawkach dobowych 100-200 mg przynosi następujące korzyści u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym:

• Zmniejszenie śmiertelności całkowitej
• Zmniejszenie ryzyka nagłego zgonu z przyczyn krążeniowych
• Zmniejszenie częstości występowania udarów
• Zmniejszenie częstości incydentów wieńcowych¹⁰

Działanie u dzieci z nadciśnieniem tętniczym

W czterotygodniowym badaniu z udziałem 144 dzieci w wieku 6-16 lat z samoistnym nadciśnieniem tętniczym wykazano, że Betaloc ZOK:

• Zmniejsza skorygowane względem placebo skurczowe ciśnienie tętnicze w dawce 1 i 2 mg/kg mc. (o 4 do 6 mmHg)
• Zmniejsza skorygowane względem placebo rozkurczowe ciśnienie tętnicze dla dawki 2 mg/kg mc. (o 5 mmHg)
• Wykazuje zależne od dawki zmniejszenie ciśnienia rozkurczowego dla dawek 0,2, 1 i 2 mg/kg mc.

Nie zaobserwowano wyraźnych różnic w obniżaniu ciśnienia tętniczego w zależności od wieku, skali Tannera ani rasy.¹¹

U mężczyzn z łagodnym do umiarkowanego nadciśnieniem tętniczym wykazano, że metoprolol zmniejsza:

• Ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, głównie poprzez redukcję ryzyka nagłego zgonu krążeniowego
• Ryzyko zawału mięśnia sercowego (zarówno zakończonego, jak i niezakończonego zgonem)
• Ryzyko udaru mózgu¹²

Działanie w dławicy piersiowej

U pacjentów z dławicą piersiową metoprolol wykazuje korzystne działanie poprzez:

• Zmniejszenie częstości występowania napadów dławicowych
• Skrócenie czasu trwania epizodów dławicowych
• Zmniejszenie nasilenia napadów dławicy
• Redukcję niemych epizodów niedokrwienia
• Zwiększenie wydolności fizycznej pacjentów¹³

Działanie w przewlekłej niewydolności serca

U pacjentów z objawami niewydolności serca (klasa II-IV wg NYHA) oraz zmniejszoną frakcją wyrzutową (≤0,40) leczenie produktem Betaloc ZOK przynosi następujące korzyści:

• Zwiększenie przeżywalności pacjentów
• Zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu zaostrzenia niewydolności serca
• Zwiększenie frakcji wyrzutowej
• Zmniejszenie objętości końcowoskurczowej i końcoworozkurczowej lewej komory
• Poprawę klasyfikacji pacjenta wg NYHA
• Poprawę jakości życia¹⁴

Wyniki badania MERIT-HF

W badaniu MERIT-HF (Metoprolol CR/XL Randomized Intervention Trial in Congestion Heart Failure) oceniano skuteczność metoprololu w postaci o przedłużonym uwalnianiu stosowanego jednocześnie ze standardowym leczeniem inhibitorami konwertazy angiotensyny (ACE) i lekami moczopędnymi u pacjentów ze zmniejszoną frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF) oraz objawami łagodnej do umiarkowanej niewydolności serca.

* czas do wystąpienia pierwszego zdarzenia

Przedstawione wyniki dowodzą, że metoprolol o przedłużonym uwalnianiu istotnie zmniejsza śmiertelność całkowitą oraz częstość hospitalizacji u pacjentów z niewydolnością serca.¹⁵

Działanie w zaburzeniach rytmu serca

W przypadkach tachykardii nadkomorowej lub migotania przedsionków, a także skurczów dodatkowych pochodzenia komorowego, Betaloc ZOK wykazuje działanie polegające na:

• Zwolnieniu czynności komór
• Zmniejszeniu częstości występowania komorowych skurczów dodatkowych¹⁶

Działanie w zawale mięśnia sercowego

U pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzonym zawałem mięśnia sercowego, stosowanie metoprololu przynosi istotne korzyści:

• Zmniejszenie śmiertelności, głównie poprzez redukcję ryzyka nagłego zgonu
• Zapobieganie występowaniu migotania komór

Te korzystne efekty wynikają prawdopodobnie z podwójnego mechanizmu działania:

1. Aktywności nerwu błędnego w obrębie bariery krew-mózg, korzystnie wpływającej na stabilność elektryczną serca
2. Bezpośredniego współczulnego działania przeciwniedokrwiennego, pozytywnie wpływającego na kurczliwość serca, częstość akcji serca oraz ciśnienie tętnicze¹⁷

Zmniejszenie śmiertelności obserwuje się zarówno przy wczesnej, jak i późnej interwencji terapeutycznej, również u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka z chorobą układu krążenia w wywiadzie oraz u pacjentów z cukrzycą. Udowodniono także, że metoprolol zmniejsza ryzyko ponownego zawału niezakończonego zgonem.¹⁸

Długoterminowe leczenie metoprololem w dawce 200 mg raz na dobę zmniejsza ryzyko zgonu (w tym nagłego zgonu) oraz zmniejsza ryzyko ponownego wystąpienia zawału, również u pacjentów z cukrzycą.¹⁹

Działanie w innych wskazaniach

Betaloc ZOK jest odpowiednim produktem do stosowania w:

• Leczeniu czynnościowych zaburzeń serca z kołataniem serca²⁰
• Leczeniu zapobiegawczym u pacjentów z migreną²¹