Działania niepożądane leku Axotret

Axotret (izotretynoina) może powodować szereg działań niepożądanych, które w większości przypadków zależą od zastosowanej dawki. Najczęściej raportowane działania niepożądane dotyczą suchości błon śluzowych oraz skóry. Większość objawów niepożądanych ustępuje po modyfikacji dawki lub zaprzestaniu leczenia, jednak niektóre z nich mogą utrzymywać się nawet po zakończeniu terapii.¹

Zakres działań niepożądanych wg układów

Działania niepożądane izotretynoiny obejmują szeroki zakres układów i narządów. Od łagodnych objawów dermatologicznych, przez zaburzenia metaboliczne, aż po potencjalnie poważne zaburzenia psychiatryczne i wątrobowe. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie najważniejszych grup działań niepożądanych.²

Działania niepożądane skórne i błon śluzowych

Najczęstsze działania niepożądane izotretynoiny dotyczą skóry i błon śluzowych. Zapalenie czerwieni wargowej (zapalenie warg), zapalenie skóry, suchość skóry, złuszczanie skóry, świąd, wysypka rumieniowa oraz kruchość skóry występują bardzo często (≥1/10 pacjentów). Z tego powodu podczas terapii istnieje zwiększone ryzyko urazu skóry w wyniku tarcia.³

Rzadziej (≥1/10 000 do <1/1000) obserwuje się łysienie, natomiast bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą wystąpić: trądzik piorunujący, zaostrzenie objawów trądziku, rumień twarzy, różne wykwity skórne, hirsutyzm (nadmierne owłosienie), dystrofia paznokci, zanokcica, reakcje nadwrażliwości na światło, ziarniniak ropotwórczy, przebarwienia skóry i zwiększona potliwość.⁴

Z nieokreśloną częstością mogą występować ciężkie reakcje skórne, takie jak rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczno-rozpływna martwica naskórka. Objawy te mogą początkowo objawiać się jako okrągłe plamy z centralnym pęcherzykiem, najczęściej na kończynach, choć mogą zajmować wszystkie części ciała. W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast przerwać leczenie i skontaktować się z lekarzem.⁵

Działania niepożądane oczne

Bardzo często (≥1/10) występują zapalenie powiek, zapalenie spojówek, suchość oka i podrażnienie oka. Są to typowe objawy związane z wpływem izotretynoiny na gruczoły łojowe i błony śluzowe.⁶

Bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia wzroku, takie jak: nieostre widzenie, zaćma, ślepota barw, nietolerancja soczewek kontaktowych, zmętnienie rogówki, pogorszenie widzenia w ciemności, zapalenie rogówki, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego (jako objaw łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego), światłowstręt oraz inne zaburzenia widzenia.⁷

Działania niepożądane psychiatryczne

Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia psychiczne, które mogą wystąpić podczas leczenia izotretynoiną. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) obserwuje się depresję, nasilenie objawów depresji, skłonność do agresji, lęk oraz zmiany nastroju.⁸

Bardzo rzadko (≤1/10 000), ale niezwykle istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa, mogą wystąpić myśli samobójcze, próby samobójcze, samobójstwa, zaburzenia psychotyczne oraz zaburzenia zachowania. Te działania niepożądane wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i konsultacji psychiatrycznej.⁹

Działania niepożądane mięśniowo-szkieletowe

Bardzo często (≥1/10) podczas leczenia izotretynoiną występują bóle stawów, bóle mięśni oraz bóle pleców, szczególnie często obserwowane u dzieci i młodzieży.¹⁰

Bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą pojawić się poważniejsze zaburzenia, takie jak: zapalenie stawów, wapnica (zwapnienia więzadeł i ścięgien), przedwczesne kostnienie chrząstek nasadowych, nadmierne kostnienie, zmniejszenie gęstości kości, zapalenie ścięgien oraz rabdomioliza (rozpad mięśni prążkowanych).¹¹

Z częstością nieznaną może wystąpić zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych.¹²

Działania niepożądane dotyczące układu krwiotwórczego

Bardzo często (≥1/10) obserwuje się niedokrwistość, przyspieszone OB, małopłytkowość oraz nadpłytkowość. Często (≥1/100 do <1/10) występuje neutropenia, natomiast bardzo rzadko (≤1/10 000) może pojawić się limfadenopatia.¹³

Działania niepożądane ze strony układu nerwowego

Często (≥1/100 do <1/10) podczas terapii izotretynoiną występują bóle głowy. Bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą pojawić się łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, drgawki, senność oraz zawroty głowy.¹⁴

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą wystąpić: zapalenie okrężnicy, zapalenie jelita krętego, suchość błony śluzowej gardła, krwotok z przewodu pokarmowego, biegunka krwotoczna, choroba zapalna jelit, nudności oraz zapalenie trzustki.¹⁵

Działania niepożądane ze strony wątroby

Bardzo często (≥1/10) podczas leczenia izotretynoiną obserwuje się zwiększoną aktywność aminotransferaz, co wskazuje na potencjalny wpływ leku na funkcję wątroby. Bardzo rzadko (≤1/10 000) może rozwinąć się zapalenie wątroby.¹⁶

Zaburzenia parametrów laboratoryjnych

Leczenie izotretynoiną wiąże się z istotnymi zmianami parametrów laboratoryjnych. Bardzo często (≥1/10) występuje zwiększone stężenie trójglicerydów w surowicy krwi oraz zmniejszone stężenie lipoprotein o dużej gęstości (HDL).¹⁷

Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się zwiększone stężenie cholesterolu w surowicy krwi, zwiększone stężenie glukozy we krwi, krwiomocz oraz białkomocz.¹⁸

Bardzo rzadko (≤1/10 000) może wystąpić zwiększona aktywność fosfokinazy kreatynowej we krwi, co może świadczyć o uszkodzeniu mięśni.¹⁹

Inne istotne działania niepożądane

Z częstością nieznaną mogą wystąpić zaburzenia czynności seksualnych, w tym zaburzenia erekcji i zmniejszenie libido, ginekomastia (powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzn) oraz suchość pochwy i sromu.²⁰

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) obserwuje się alergiczne reakcje skórne, reakcje anafilaktyczne oraz nadwrażliwość.²¹

Bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą wystąpić: cukrzyca, hiperurykemia, zaburzenia słuchu, zapalenie naczyń, skurcz oskrzeli (szczególnie u pacjentów chorych na astmę), chrypka, kłębuszkowe zapalenie nerek, nadmierne tworzenie ziarniny oraz złe samopoczucie.²²

Tabela działań niepożądanych

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu leku Axotret do obrotu konieczne jest stałe monitorowanie bezpieczeństwa jego stosowania. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych ma kluczowe znaczenie dla ciągłej oceny stosunku korzyści do ryzyka stosowania izotretynoiny.²³

Przedstawiciele personelu medycznego powinni zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, fax: + 48 22 49-21-309, e-mail: [email protected].²⁴

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.²⁵