Właściwości farmakodynamiczne adenozyny

Adenozyna jest endogennym nuklozydem purynowym naturalnie występującym we wszystkich komórkach organizmu. Ze względu na swoje właściwości, została zaklasyfikowana do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej inne leki stosowane w chorobach serca, oznaczonej kodem ATC: C01EB10. Adenozyna wykazuje podwójne działanie – zarówno rozszerzające naczynia obwodowe, jak i przeciwarytmiczne, co czyni ją wartościowym lekiem w terapii zaburzeń rytmu serca.¹

Mechanizm działania adenozyny

Podstawowy mechanizm działania adenozyny opiera się na jej wpływie na przewodzenie impulsów w węźle przedsionkowo-komorowym. Badania farmakologiczne prowadzone na różnych gatunkach zwierząt jednoznacznie wykazały, że adenozyna wywiera działanie dromotropowo ujemne w obrębie tego węzła. Oznacza to, że spowalnia ona przewodzenie impulsów elektrycznych między przedsionkami a komorami serca.²

U ludzi, gdy adenozyna zostaje podana w formie szybkiego wstrzyknięcia dożylnego, wywołuje wyraźne spowolnienie przewodzenia impulsów w węźle przedsionkowo-komorowym. To działanie ma kluczowe znaczenie terapeutyczne, ponieważ umożliwia przerwanie pętli pobudzenia krążącego (obwodu re-entry) w węźle przedsionkowo-komorowym. W efekcie dochodzi do przywrócenia prawidłowego rytmu zatokowego u pacjentów cierpiących na napadowy częstoskurcz nadkomorowy.³

Co istotne z klinicznego punktu widzenia, już jednokrotne przerwanie drogi pobudzenia jest zazwyczaj wystarczające do zatrzymania częstoskurczu i przywrócenia prawidłowej pracy serca w rytmie zatokowym. Ta właściwość adenozyny sprawia, że jest ona cennym narzędziem w nagłych interwencjach kardiologicznych.⁴

Skuteczność adenozyny w różnych typach arytmii

Należy podkreślić, że skuteczność adenozyny jest ściśle związana z mechanizmem powstawania arytmii. W przypadku migotania przedsionków oraz trzepotania przedsionków, węzeł przedsionkowo-komorowy nie stanowi części pętli pobudzenia krążącego. Z tego powodu adenozyna nie wykazuje skuteczności terapeutycznej w arytmiach tego typu. Jest to istotne ograniczenie w zastosowaniu klinicznym tego leku.⁵

Zastosowanie diagnostyczne adenozyny

Oprócz działania terapeutycznego, adenozyna znajduje również zastosowanie w diagnostyce kardiologicznej. Dzięki wywoływanemu przez nią przejściowemu spowolnieniu przewodzenia w węźle przedsionkowo-komorowym, możliwa jest lepsza ocena aktywności elektrycznej przedsionków w zapisie elektrokardiograficznym (EKG). Ta właściwość sprawia, że adenozyna stanowi cenne narzędzie w różnicowaniu częstoskurczów nadkomorowych z szerokimi i wąskimi zespołami QRS.⁶

Adenozyna odgrywa również istotną rolę podczas badań elektrofizjologicznych. Jest stosowana w celu precyzyjnego określenia miejsca bloku przedsionkowo-komorowego. Ponadto, w wybranych przypadkach zespołu preekscytacji, pomaga ustalić, czy przewodzenie impulsów elektrycznych odbywa się przez drogę dodatkową, czy przez węzeł przedsionkowo-komorowy. Ta właściwość diagnostyczna ma duże znaczenie przy planowaniu dalszego postępowania terapeutycznego.⁷

Skład farmaceutyczny i cechy fizykochemiczne preparatu

Adenosine Kabi jest dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce, w stężeniu 3 mg/ml. Preparat ma formę przezroczystego, bezbarwnego roztworu o ściśle kontrolowanych parametrach fizykochemicznych – pH w zakresie 5,5-7,5 oraz osmolalności 270-330 mOsm/kg. Te parametry zapewniają kompatybilność z fizjologicznymi warunkami organizmu i minimalizują ryzyko działań niepożądanych związanych z podaniem dożylnym.⁸

Dostępne są trzy warianty dawkowania preparatu:⁹

• Ampułko-strzykawka z 1 ml roztworu zawierająca 3 mg adenozyny
• Ampułko-strzykawka z 2 ml roztworu zawierająca 6 mg adenozyny
• Ampułko-strzykawka z 4 ml roztworu zawierająca 12 mg adenozyny

Warto zwrócić uwagę, że preparat zawiera substancję pomocniczą o znanym działaniu – 1 ml roztworu zawiera 3,54 mg (0,15 mmol) sodu. Informacja ta jest istotna przy stosowaniu leku u pacjentów na diecie z kontrolowaną zawartością sodu.¹⁰