Działania niepożądane
Acitren 25 mg

Działania niepożądane acytretyny

Podczas terapii produktem leczniczym Acitren (acytretyna), działania niepożądane obserwowane są u większości pacjentów przyjmujących lek. Należy podkreślić, że objawy uboczne zazwyczaj ustępują po modyfikacji dawkowania (zmniejszeniu dawki) lub całkowitym zaprzestaniu leczenia. Na początku terapii acytretyną może dochodzić do czasowego pogorszenia objawów łuszczycy, co stanowi część procesu adaptacyjnego organizmu do leku.¹

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są objawy hiperwitaminozy A, wśród których na pierwszy plan wysuwa się suchość ust. Dolegliwość tę można łagodzić poprzez stosowanie tłustej maści aplikowanej na śluzówkę jamy ustnej.²

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane acytretyny obserwowane w badaniach klinicznych oraz zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu zostały skategoryzowane według układów i narządów oraz częstości występowania zgodnie z poniższymi kryteriami:³

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1 000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1 000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa analiza działań niepożądanych w poszczególnych układach

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Z częstością nieznaną raportowano występowanie zakażeń sromu i pochwy wywołanych przez Candida albicans. Infekcje te mogą wynikać z wpływu acytretyny na błony śluzowe i ich suchość, co sprzyja kolonizacji przez drożdżaki.⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Z częstością nieznaną odnotowywano reakcje nadwrażliwości typu I, które mogą manifestować się jako ostra reakcja alergiczna.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego zgłaszano następujące działania niepożądane:

• Często: bóle głowy
• Niezbyt często: senność
• Rzadko: neuropatia obwodowa
• Bardzo rzadko: łagodne nadciśnienie śródczaszkowe

Szczególnej uwagi wymaga łagodne nadciśnienie śródczaszkowe, które może prowadzić do poważnych konsekwencji neurologicznych i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.⁶

Zaburzenia oka

Acytretyna może powodować następujące zaburzenia okulistyczne:

• Bardzo często: suchość lub zapalenie błon śluzowych (np. zapalenie spojówek, kseroftalmia) oraz związana z tym nietolerancja soczewek kontaktowych
• Niezbyt często: niewyraźne widzenie
• Bardzo rzadko: ślepota nocna oraz owrzodzenia rogówki

Szczególne znaczenie kliniczne ma ślepota nocna, która może stanowić istotne zagrożenie dla pacjentów prowadzących pojazdy mechaniczne w godzinach nocnych. Owrzodzenia rogówki wymagają natychmiastowej interwencji okulistycznej ze względu na ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku.⁷

Zaburzenia ucha i błędnika

Z częstością nieznaną odnotowywano zaburzenia słuchu oraz szumy uszne, które mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów i wymagają monitorowania audiologicznego.⁸

Zaburzenia naczyniowe

Z częstością nieznaną zgłaszano uderzenia gorąca oraz zespół przesiąkania włośniczek/zespół kwasu retynowego. Ten ostatni stanowi poważne powikłanie terapii retynoidami, charakteryzujące się zwiększoną przepuszczalnością naczyń włosowatych, co może prowadzić do obrzęków i hipotensji.⁹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W obrębie układu oddechowego obserwowano:

• Bardzo często: suchość i zapalenie błon śluzowych (np. krwawienie z nosa i zapalenie błony śluzowej nosa)
• Częstość nieznana: dysfonia (zaburzenia głosu)

Zaburzenia te wynikają głównie z wysuszającego działania acytretyny na błony śluzowe dróg oddechowych.¹⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

W obrębie przewodu pokarmowego raportowano:

• Bardzo często: suchość ust, nasilone pragnienie
• Często: zapalenie żołądka, zaburzenia przewodu pokarmowego (np. ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty)
• Niezbyt często: zapalenie dziąseł
• Częstość nieznana: zaburzenia smaku, krwawienie z odbytnicy

Suchość ust może prowadzić do dyskomfortu, trudności w przyjmowaniu pokarmów oraz predysponować do rozwoju infekcji jamy ustnej. Krwawienie z odbytnicy wymaga szczegółowej diagnostyki w celu wykluczenia poważniejszych schorzeń przewodu pokarmowego.¹¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W zakresie funkcji wątroby odnotowano:

• Niezbyt często: zapalenie wątroby
• Bardzo rzadko: żółtaczka

Objawy te wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i konsultacji hepatologicznej ze względu na potencjalnie poważne konsekwencje zdrowotne.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Acytretyna, jako retinoid, wykazuje znaczący wpływ na skórę i jej przydatki. Obserwowano:

• Bardzo często: zapalenie czerwieni warg, świąd, łysienie, łuszczenie się skóry (na całym ciele, szczególnie na dłoniach i stopach)
• Często: łamliwość skóry, lepkość skóry, zapalenie skóry, nieprawidłowa struktura włosa, osłabienie paznokci, zanokcica, rumień
• Niezbyt często: nadżerki w kącikach ust, pęcherzowe zapalenie skóry, nadwrażliwość na światło
• Częstość nieznana: ziarniniak ropotwórczy, madaroza (wypadanie rzęs), obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, ścieńczenie skóry, złuszczające zapalenie skóry

Nadwrażliwość na światło wymaga szczególnych środków ostrożności w postaci unikania ekspozycji na promieniowanie słoneczne i stosowania kremów z wysokim filtrem UV. Obrzęk naczynioruchowy stanowi potencjalnie zagrażający życiu stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.¹³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W obrębie układu ruchu zgłaszano:

• Często: bóle mięśni i stawów
• Bardzo rzadko: ból kości, egzostoza/narośl kostna

Szczególne znaczenie kliniczne ma występowanie hiperostozy kręgosłupa oraz nowych zmian hiperostotycznych i zwapnień pozaszkieletowych, zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia podtrzymującego. Zmiany te przypominają efekty obserwowane podczas terapii innymi retynoidami i wymagają regularnego monitorowania radiologicznego.¹⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często obserwowano obrzęk obwodowy, który może być związany z retencją płynów indukowaną przez acytretynę.¹⁵

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Bardzo często raportowano:

• Nieprawidłowości w badaniach aktywności enzymów wątrobowych – przemijające, zwykle odwracalne zwiększenie aktywności aminotransferaz i fosfatazy zasadowej
• Zaburzenia stężenia lipidów – podczas leczenia dużymi dawkami acytretyny obserwowano odwracalne zwiększenie stężenia trójglicerydów i cholesterolu w surowicy, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami wysokiego ryzyka i podczas leczenia długotrwałego

Istotne jest, że utrzymujące się zaburzenia lipidowe mogą zwiększać ryzyko rozwoju miażdżycy, co wymaga regularnego monitorowania parametrów lipidowych oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego.¹⁶

Szczególne grupy pacjentów wymagające dodatkowej uwagi

Dzieci i młodzież

U dzieci i młodzieży leczonych acytretyną należy zachować szczególną ostrożność. Na podstawie doświadczeń z etretynatem (związkiem macierzystym acytretyny), gdzie odnotowano sporadyczne przypadki zmian kostnych, takich jak przedwczesne zamknięcie nasad kości długich, hiperostoza szkieletu i pozakostne zwapnienie, należy spodziewać się podobnych działań po zastosowaniu acytretyny. Z tego powodu u dzieci konieczne jest dokładne monitorowanie parametrów wzrostu i rozwoju kości za pomocą regularnych badań radiologicznych.¹⁷

Pacjenci z cukrzycą

U pacjentów z cukrzycą retynoidy, w tym acytretyna, mogą zarówno poprawić, jak i pogorszyć tolerancję glukozy. Z tego względu u diabetyków konieczne jest wzmożone monitorowanie glikemii, szczególnie w początkowym okresie leczenia.¹⁸

Tabela działań niepożądanych acytretyny

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego Acitren do obrotu istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Telefon: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.²⁰