Wpływ acytretyny na płodność, ciążę i laktację – wytyczne dla lekarza

Acytretyna, jako substancja czynna produktu leczniczego Acitren (dostępnego w postaci kapsułek twardych 10 mg i 25 mg), należy do grupy retynoidów, które mają udowodnione silne działanie teratogenne. Wymaga to od lekarza szczególnej uwagi podczas kwalifikacji pacjentów do leczenia oraz starannego monitorowania terapii.¹

Potencjalne wady rozwojowe związane ze stosowaniem acytretyny

Należy poinformować pacjentkę, że retynoidy, w tym acytretyna, mogą wywoływać bardzo poważne wady rozwojowe płodu. Ryzyko urodzenia dziecka z wadami rozwojowymi jest wyjątkowo wysokie, jeśli acytretyna była stosowana przed ciążą lub w jej trakcie, niezależnie od czasu stosowania i dawki leku.²

Do najważniejszych wad rozwojowych, które mogą wystąpić u płodu po ekspozycji na acytretynę należą:

• Wady czaszkowo-twarzowe – mogące wpływać na prawidłowy rozwój czaszki i twarzy płodu
• Wady ośrodkowego układu nerwowego – potencjalnie prowadzące do poważnych zaburzeń neurologicznych
• Wady układu krążenia – mogące upośledzać funkcjonowanie serca i naczyń krwionośnych
• Wady układu kostnego – wpływające na prawidłowy rozwój szkieletu
• Wady wrodzone grasicy – mogące prowadzić do zaburzeń immunologicznych

Lekarz musi podkreślić, że ryzyko to występuje nawet przy stosowaniu małych dawek leku, zalecanych do stosowania u człowieka.³

Przeciwwskazania do stosowania acytretyny u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Acytretyna jest bezwzględnie przeciwwskazana w następujących sytuacjach:

1. Ciąża – stosowanie acytretyny u kobiet w ciąży jest całkowicie zabronione ze względu na udowodnione silne działanie teratogenne⁴
2. Karmienie piersią – acytretyny nie wolno podawać kobietom karmiącym piersią⁵
3. Kobiety w wieku rozrodczym – acytretyna jest przeciwwskazana u kobiet, które mogłyby zajść w ciążę podczas leczenia lub w ciągu 3 lat po jego zakończeniu, chyba że spełnione są wszystkie warunki programu zapobiegania ciąży⁶

Antykoncepcja u kobiet w wieku rozrodczym

Podczas kwalifikacji kobiety w wieku rozrodczym do leczenia acytretyną, lekarz musi szczegółowo omówić konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji. Acytretyna może być stosowana wyłącznie pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów programu zapobiegania ciąży.⁷

Preferowane metody antykoncepcji podczas stosowania acytretyny to:

• Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne – jako podstawowa metoda antykoncepcji
• Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna – jako alternatywna metoda o wysokiej skuteczności
• Implant antykoncepcyjny – jako kolejna rekomendowana metoda antykoncepcji

Dodatkowo zaleca się stosowanie metody barierowej, takiej jak:

• Prezerwatywa – jako metoda uzupełniająca
• Diafragma (kapturek dopochwowy) – jako alternatywna metoda barierowa

Należy wyraźnie podkreślić, że nie zaleca się stosowania produktów zawierających wyłącznie progesteron w małej dawce (tzw. minipigułki), ponieważ istnieją doniesienia, że ich działanie antykoncepcyjne może być osłabione podczas terapii acytretyną.⁸

Ograniczenia dotyczące spożywania alkoholu

Kobiety w wieku rozrodczym poddawane leczeniu acytretyną muszą zostać poinformowane o bezwzględnym zakazie spożywania alkoholu w jakiejkolwiek postaci podczas terapii oraz przez 2 miesiące po jej zakończeniu. Zakaz ten obejmuje:

• Napoje alkoholowe
• Produkty spożywcze zawierające alkohol
• Produkty lecznicze zawierające alkohol

Jest to szczególnie istotne, ponieważ równoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie acytretyny może prowadzić do powstawania etretytnatu, który ma znacznie dłuższy okres półtrwania i jeszcze silniejsze działanie teratogenne.⁹

Ryzyko teratogenne u mężczyzn stosujących acytretynę

Według dostępnych danych ryzyko działania teratogennego u mężczyzn leczonych acytretyną jest niewielkie lub nie występuje. Ryzyko to jest uzależnione od stopnia ekspozycji kobiety w ciąży na działanie acytretyny zawartej w nasieniu lub płynie nasiennym partnera.¹⁰

Niemniej jednak, lekarz powinien poinformować mężczyzn leczonych acytretyną o teoretycznym ryzyku i zalecić stosowanie metod antykoncepcyjnych, jeśli ich partnerki są w wieku rozrodczym.

Okres po zakończeniu leczenia

Ze względu na długi okres półtrwania acytretyny oraz możliwość jej utrzymywania się w organizmie, należy bezwzględnie poinformować pacjentki, że muszą kontynuować stosowanie skutecznej antykoncepcji przez okres 3 lat po zakończeniu terapii. W tym czasie również zabronione jest planowanie ciąży.¹¹