Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b
Leczenie
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, powodującym około 1,1 miliona zgonów rocznie, głównie z powodu marskości i raka wątrobowokomórkowego. Obecne terapie antywirusowe, takie jak entekawir i tenofowir, skutecznie hamują replikację HBV, ale nie prowadzą do całkowitego wyleczenia infekcji. W odpowiedzi na tę potrzebę rozwijane są szczepionki terapeutyczne, które stymulują układ odpornościowy do eliminacji zakażonych komórek wątroby i osiągnięcia funkcjonalnego wyleczenia, definiowanego jako trwała utrata HBsAg. Przykładem innowacyjnej terapii jest szczepionka TherVacB, aktywująca limfocyty T CD4+ i obejmująca ponad 95% szczepów HBV, obecnie w fazie Ia badań klinicznych z udziałem 24 zdrowych ochotników w wieku 18-65 lat. Równolegle rozwijane są szczepionki mRNA kodujące HBsAg, które w modelach zwierzęcych indukują wysokie miana przeciwciał anty-HBs (średnio 3624,0 i 4804,6 mIU/ml po 59 dniach) oraz eliminują HBsAg z surowicy, przewyższając skutecznością standardowy lek Entecavir. Inne podejścia obejmują NASVAC (zawierający HBsAg i antygen rdzeniowy) oraz nanocząsteczki liposomowe, które w badaniach klinicznych wykazały poprawę odpowiedzi immunologicznej i funkcjonalne wyleczenie u części pacjentów.
- Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b jako metoda leczenia
- Różnice między szczepionką profilaktyczną a terapeutyczną
- Mechanizm działania szczepionek terapeutycznych
- Nowe podejścia w leczeniu WZW B za pomocą szczepionek terapeutycznych
- TherVacB – obiecująca szczepionka terapeutyczna
- Szczepionka mRNA przeciwko WZW B
- NASVAC i inne podejścia do terapii szczepionkowej
- Porównanie skuteczności szczepionek terapeutycznych z tradycyjnymi metodami leczenia
- Ograniczenia obecnych metod leczenia WZW B
- Przewaga szczepionek terapeutycznych nad tradycyjnymi metodami
- Wyniki badań klinicznych szczepionek terapeutycznych
- Zastosowanie szczepionki przeciwko WZW B w różnych grupach pacjentów
- Pacjenci z funkcjonalnym wyleczeniem
- Pacjenci z niskim poziomem przeciwciał anty-HBs
- Zastosowanie szczepionki po ekspozycji na wirusa
- Perspektywy i wyzwania w rozwoju szczepionek terapeutycznych
Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b jako metoda leczenia
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) stanowi poważne globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego, prowadząc do około 1,1 miliona zgonów rocznie, głównie z powodu marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego1. Obecnie dostępne metody leczenia nie oferują pełnego wyleczenia infekcji, co sprawia, że poszukiwanie nowych skutecznych terapii jest niezwykle istotne. W odpowiedzi na tę potrzebę prowadzone są zaawansowane badania nad szczepionkami terapeutycznymi, które mogłyby stanowić przełom w leczeniu przewlekłego WZW B23.
Różnice między szczepionką profilaktyczną a terapeutyczną
Należy wyraźnie rozróżnić szczepionkę profilaktyczną przeciwko WZW B, która zapobiega infekcji, od szczepionki terapeutycznej, której celem jest leczenie już istniejącego zakażenia4. Szczepionka profilaktyczna jest dobrze znaną i wysoko skuteczną metodą zapobiegania zakażeniu HBV, zapewniającą ochronę na poziomie 80-100% po przyjęciu pełnego cyklu szczepień5. Natomiast szczepionka terapeutyczna to innowacyjne podejście, które odnosi się do procesu podawania osobom z przewlekłym WZW B nieinfektywnej formy antygenu wirusa, w celu stymulacji nowych lub wzmocnienia istniejących odpowiedzi immunologicznych przeciwko HBV3.
W przeciwieństwie do szczepionek profilaktycznych, które zapobiegają chorobom, szczepionki terapeutyczne mają na celu wyleczenie istniejącej choroby, takiej jak przewlekłe zakażenie6. Wzmacniają one układ odpornościowy organizmu do walki z chorobą, a nie tylko zapobiegają przyszłym infekcjom6.
Mechanizm działania szczepionek terapeutycznych
Szczepionki terapeutyczne przeciwko WZW B działają poprzez stymulację układu odpornościowego do walki z już istniejącym zakażeniem6. Ich celem jest wywołanie odpowiedzi immunologicznych przeciwko wirusowi HBV, które mogą usunąć zakażone komórki wątroby i/lub wyleczyć je bez uszkadzania komórek gospodarza, zapobiegając jednocześnie rozprzestrzenianiu się wirusa do nowych hepatocytów i zapewniając długoterminową kontrolę wirusa7.
Kluczowym elementem w rozwoju skutecznych szczepionek terapeutycznych jest zrozumienie, że przewlekłe zakażenie HBV wynika z faktu, że białka wirusowe mogą hamować odpowiedź immunologiczną organizmu, co prowadzi do utrzymywania się choroby8. Nowe podejścia terapeutyczne, takie jak szczepionka TherVacB, mają na celu hamowanie tych białek wirusowych i wzmacnianie obrony immunologicznej w celu umożliwienia wyleczenia8.
Nowe podejścia w leczeniu WZW B za pomocą szczepionek terapeutycznych
TherVacB – obiecująca szczepionka terapeutyczna
Jednym z najbardziej obiecujących rozwiązań w dziedzinie szczepionek terapeutycznych przeciwko WZW B jest TherVacB, opracowana pod kierownictwem Helmholtz Zentrum München w ramach finansowania z programu Horyzont 20209. Ta nowa szczepionka terapeutyczna została zaprojektowana jako immunoterapia mająca na celu wyleczenie WZW B10.
TherVacB wykorzystuje nowatorskie podejście terapeutyczne do leczenia przewlekłego zakażenia HBV poprzez aktywację limfocytów T CD4+11. Ta szczepionka jest zaprojektowana tak, aby indukować dokładnie ten rodzaj odporności, który jest wymagany do zwalczania wirusa, i obejmuje szeroki spektrum ponad 95% szczepów HBV na całym świecie126.
W styczniu 2024 roku rozpoczęto pierwsze badanie kliniczne fazy Ia dla TherVacB, prowadzone w Division of Infectious Diseases and Tropical Medicine w LMU University Hospital Munich13. To otwarte badanie z eskalacją dawki ma na celu ocenę bezpieczeństwa i immunogenności tej nowej szczepionki u 24 zdrowych uczestników w wieku od 18 do 65 lat10. Równocześnie trwają przygotowania do złożenia wniosku o pierwsze badanie kliniczne fazy Ib/IIa u pacjentów, mające na celu ocenę bezpieczeństwa i skuteczności u osób z przewlekłym WZW B12.
Badania na myszach wykazały, że ta szczepionka była w stanie wygenerować zarówno neutralizujące przeciwciała, jak i odpowiedzi komórek T – zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B zostało wyleczone8. Oczekuje się, że wyniki badania klinicznego fazy Ia zostaną upublicznione do końca 2024 roku12.
Szczepionka mRNA przeciwko WZW B
Innym obiecującym podejściem w leczeniu przewlekłego WZW B jest zastosowanie technologii mRNA. Naukowcy opracowali szczepionkę mRNA do leczenia przewlekłego WZW B, składającą się z mRNA kodującego antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg), zamkniętego w nanocząstkach lipidowych (LNP)1415.
Skuteczność terapeutyczna szczepionki mRNA została oceniona u myszy zakażonych HBV. W porównaniu z myszami leczonymi PBS, które wykazywały wysoki poziom HBsAg w surowicy, myszy leczone szczepionką mRNA wykazały szybki spadek poziomu HBsAg w surowicy, który był niewykrywalny 7 dni po podaniu 3. dawki15.
Trzy dawki szczepionek mRNA HBV wywołały silne poziomy przeciwciał anty-HBs, osiągając średni miano 3624,0 mIU/ml i 4804,6 mIU/ml odpowiednio w grupach szczepionek 5 μg i 10 μg w 59. dniu16. Skuteczność szczepionki mRNA została również porównana bezpośrednio z pierwszoliniowym lekiem terapeutycznym Entecavir (ETV). W przeciwieństwie do szybkiej produkcji przeciwciał anty-HBs i usunięcia HBsAg z surowicy wywołanego przez szczepionkę mRNA, Entecavir podawany doustnie przez kolejne 15 dni nie wykazał zdolności do indukowania przeciwciał anty-HBs ani eliminacji HBsAg z surowicy16.
Platforma mRNA stwarza zatem perspektywy dla rozwoju szczepionki terapeutycznej do zwalczania przewlekłego WZW B14. Silna aktywacja odporności wrodzonej i wytwarzanie silnych funkcjonalnych limfocytów T i MBC specyficznych dla HBV przez szczepionkę mRNA może dawać nadzieję na funkcjonalne wyleczenie przewlekłego WZW B i zapobieganie nawrotom HBV16.
NASVAC i inne podejścia do terapii szczepionkowej
Oprócz TherVacB i szczepionek mRNA, badane są również inne podejścia do terapii szczepionkowej przeciwko WZW B. Jednym z nich jest NASVAC, szczepionka terapeutyczna zawierająca zarówno HBsAg, jak i antygen rdzeniowy wirusa zapalenia wątroby typu B17.
W badaniu klinicznym fazy III, Al Mahtab i wsp. ocenili skuteczność szczepionki terapeutycznej (NASVAC) zawierającej zarówno HBsAg, jak i antygen rdzeniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, w porównaniu do pegylowanego interferonu u 160 pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV17. Badanie wykazało, że NASVAC może skutecznie zwiększać produkcję przeciwciał anty-HBs u wszystkich osób reagujących z niskim mianem przeciwciał po poprzednim szczepieniu przeciwko WZW B18.
Ponadto, NASVAC podawany donosowo może skutecznie zwiększać produkcję przeciwciał anty-HBs u osób nie reagujących na standardowe szczepienie, słabo reagujących oraz u pacjentów otyłych, jednocześnie pomagając w osiągnięciu funkcjonalnego wyleczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B u pacjentów bezobjawowych lub pacjentów otrzymujących leczenie analogami nukleoz(t)ydowymi18.
Innym badanym podejściem są nanocząsteczki liposomowe. Badanie kliniczne oceniające nanocząsteczki liposomowe (sferyczne lipidowe), które przenoszą antygeny wirusa zapalenia wątroby typu B i są zdolne do znacznego zwiększenia obrony przeciwko wirusowi, zostało opublikowane w czasopiśmie Hepatology19. Badanie objęło 354 pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B, z których 235 otrzymało 6 podskórnych iniekcji terapeutycznych nanocząstek liposomalnych, a pozostałych 119 pacjentów otrzymało placebo. Stwierdzono, że 18% pacjentów zareagowało na leczenie szczepionką terapeutyczną w porównaniu do 5% tych, którzy otrzymali placebo19.
Porównanie skuteczności szczepionek terapeutycznych z tradycyjnymi metodami leczenia
Ograniczenia obecnych metod leczenia WZW B
Obecnie dostępne metody leczenia przewlekłego WZW B obejmują głównie leki antywirusowe, takie jak entekawir i tenofowir, które skutecznie hamują replikację wirusa i zmniejszają stan zapalny wątroby7. Chociaż leki te mogą znacząco poprawić stan zdrowia pacjentów i zmniejszyć ryzyko powikłań, takich jak marskość wątroby i rak wątrobowokomórkowy, nie prowadzą one do całkowitego wyleczenia infekcji20.
Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B może obejmować21:
- Leki antywirusowe, które mogą pomóc w zwalczaniu wirusa i spowolnieniu jego zdolności do uszkadzania wątroby. Obejmują one entekawir (Baraclude), tenofowir (Viread), lamiwudynę (Epivir) i adefowir (Hepsera)21.
- Interferon, który jest stosowany głównie u młodych osób z zapaleniem wątroby typu B, które nie chcą długotrwałego leczenia21.
- W przypadku poważnego uszkodzenia wątroby, przeszczep wątroby może być opcją. Podczas przeszczepu wątroby chirurg usuwa uszkodzoną wątrobę i zastępuje ją zdrową wątrobą21.
Ważne jest, aby zauważyć, że większość osób, które rozpoczynają leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B, musi kontynuować je przez całe życie2220. Leczenie pomaga zmniejszyć ryzyko choroby wątroby i zapobiega przekazywaniu infekcji innym22.
Przewaga szczepionek terapeutycznych nad tradycyjnymi metodami
Szczepionki terapeutyczne oferują potencjalnie rewolucyjne podejście do leczenia przewlekłego WZW B, z kilkoma istotnymi przewagami nad tradycyjnymi metodami leczenia3:
Po pierwsze, w przeciwieństwie do leków antywirusowych, które muszą być przyjmowane przez całe życie, szczepionki terapeutyczne mogą potencjalnie zapewnić długotrwałą kontrolę wirusa po ograniczonym cyklu leczenia3. Szczepionki te są zaprojektowane w celu stymulacji układu odpornościowego do rozpoznawania i eliminacji komórek zakażonych wirusem, co może prowadzić do trwałego zmniejszenia ilości wirusa w organizmie7.
Po drugie, szczepionki terapeutyczne mogą potencjalnie prowadzić do funkcjonalnego wyleczenia, definiowanego jako trwała utrata antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)23. Jest to rzadko osiągane przy obecnej terapii, co czyni szczepionki terapeutyczne obiecującą alternatywą3.
Ponadto, w porównaniu do szybkiej produkcji przeciwciał anty-HBs i usunięcia HBsAg z surowicy wywołanego przez szczepionkę mRNA, Entecavir podawany doustnie przez kolejne 15 dni nie wykazał zdolności do indukowania przeciwciał anty-HBs ani eliminacji HBsAg z surowicy16. Sugeruje to, że szczepionki terapeutyczne mogą potencjalnie działać poprzez mechanizm niecytotoksyczny w celu eliminacji wirusa16.
Wyniki badań klinicznych szczepionek terapeutycznych
Chociaż szczepionki terapeutyczne przeciwko WZW B są wciąż w fazie badań, dotychczasowe wyniki są obiecujące. Jednym z pierwszych badań klinicznych dotyczących terapii szczepionkowej było badanie przeprowadzone na 32 kolejnych nosicielach przewlekłego HBsAg z przewlekłym zapaleniem wątroby i wykrywalnym HBV DNA, którzy otrzymali trzy standardowe dawki szczepionki GenHevac B w odstępach miesięcznych7. W konkluzji, 53% pacjentów z HBV osiągnęło niewykrywalny poziom HBV DNA17.
W nowszym badaniu Lai i wsp. włączyli 20 pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV, u których antygen e był ujemny, z HBsAg ≤1000 IU/mL17. Badanie to miało na celu ocenę skuteczności szczepionki terapeutycznej w tej podgrupie pacjentów.
W badaniu klinicznym fazy II, Boni i wsp. ocenili skuteczność i bezpieczeństwo GS-4774 u pacjentów z wiremią HBV17. GS-4774 to szczepionka terapeutyczna opracowana w celu leczenia przewlekłego WZW B.
W badaniu klinicznym fazy III, Al Mahtab i wsp. ocenili skuteczność szczepionki terapeutycznej (NASVAC) zawierającej zarówno HBsAg, jak i antygen rdzeniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, w porównaniu do pegylowanego interferonu u 160 pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV17.
Badanie kliniczne oceniające nanocząsteczki liposomowe przenoszące antygeny wirusa zapalenia wątroby typu B wykazało, że 18% pacjentów zareagowało na leczenie szczepionką terapeutyczną w porównaniu do 5% tych, którzy otrzymali placebo19.
Mimo obiecujących wyników, do tej pory próby szczepionki terapeutycznej przeciwko WZW B nie były skuteczne w niezawodnym indukowaniu funkcjonalnego wyleczenia u osób z przewlekłym WZW B3. Jednak, jak zauważają eksperci, terapia szczepionkowa pozostaje obiecującą strategią immunoterapeutyczną3.
Zastosowanie szczepionki przeciwko WZW B w różnych grupach pacjentów
Pacjenci z funkcjonalnym wyleczeniem
Interesującym zastosowaniem szczepionki przeciwko WZW B jest jej użycie u pacjentów, którzy osiągnęli funkcjonalne wyleczenie, definiowane jako zanik antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) z surowicy24. Poziomy przeciwciał przeciwko HBsAg (anty-HBs) są silnie związane z nawrotem HBsAg, ale szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B może zwiększyć wskaźnik serokonwersji anty-HBs i zmniejszyć częstość nawrotów24.
Badanie wykazało, że wskaźnik serokonwersji anty-HBs wynoszący 78,1% w grupie szczepionej był znacznie wyższy niż w grupie nieszczepionej (41,6%) (p < 0,001)24. Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B u pacjentów po zaniku HBsAg nie tylko zwiększyło wskaźnik serokonwersji anty-HBs, ale także znacznie zwiększyło poziomy przeciwciał, przy dobrej tolerancji, co wskazuje na kliniczną wartość terapii szczepionkowej dla pacjentów z funkcjonalnym wyleczeniem24.
Badanie to sugerowało również, że zwiększenie częstotliwości szczepień może znacznie zwiększyć wskaźnik serokonwersji i poziomy przeciwciał, choć nie zaobserwowano istotnej różnicy przy różnych typach szczepionek25.
Pacjenci z niskim poziomem przeciwciał anty-HBs
Szczepionka przeciwko WZW B może być również stosowana u pacjentów z niskim poziomem przeciwciał anty-HBs, w celu zwiększenia ich ilości26. Lekarz chorób zakaźnych może zasugerować, że przyjęcie szczepionki przeciwko WZW B może pomóc zwiększyć poziom przeciwciał anty-HBs z niskich wartości (np. 3,1 mIU/mL) do milionów, co teoretycznie mogłoby prowadzić do eliminacji HBsAg26.
Jednakże, jak zauważają eksperci, choć istnieje zawsze szansa, że osoba jest na krawędzi naturalnej serokonwersji do stanu pozytywnego anty-HBs (tj. naturalnego funkcjonalnego wyleczenia, co zdarza się rzadko, ale ma miejsce), a ponowne szczepienie mogłoby zepchnąć wirusa za tę krawędź, to jednak nie ma istotnego zbioru danych klinicznych lub laboratoryjnych mówiących, że to zadziała27.
Zastosowanie szczepionki po ekspozycji na wirusa
Szczepionka przeciwko WZW B jest również stosowana jako profilaktyka poekspozycyjna. Jeśli osoba została niedawno narażona na kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu B i nie została wcześniej zaszczepiona, lekarz może zalecić natychmiastowe przyjęcie szczepionki28.
W przypadku ekspozycji na HBV przed otrzymaniem wszystkich trzech dawek szczepionki, osoba może potrzebować zastrzyku immunoglobuliny przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBIG). Zapewnia to natychmiastową ochronę i zapobiega infekcji do czasu, gdy szczepionka przeciwko WZW B zacznie działać29.
Szczepionka przeciwko WZW B jest wysoce skuteczna w zapobieganiu infekcji HBV, gdy jest podana w ciągu tygodnia od ekspozycji przezskórnej lub śluzówkowej na krew pozytywną pod kątem HB, lub w ciągu dwóch tygodni od ekspozycji seksualnej na osoby pozytywne pod kątem HB30.
W przypadku profilaktyki poekspozycyjnej, szczepionka przeciwko WZW B jest najważniejszą interwencją, zapewniającą 90% ochrony przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B. HBIG, poprzez natychmiastową krótkotrwałą bierną odporność, może zapewnić dodatkową ochronę30.
Perspektywy i wyzwania w rozwoju szczepionek terapeutycznych
Obecny stan badań klinicznych
Obecnie trwa wiele badań klinicznych mających na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa różnych szczepionek terapeutycznych przeciwko WZW B27. W tej dziedzinie dokonano znaczącego postępu, a najbardziej imponujące wyniki pojawiają się dopiero teraz, na przykład w przypadku TherVacB, choć są to wciąż dane przedkliniczne27.
Kilka dużych firm farmaceutycznych i jedno duże konsorcjum akademickie rozpoczyna badania kliniczne szczepionek terapeutycznych z wykorzystaniem najnowszych technologii27. Badania te są obecnie w toku, więc wkrótce powinniśmy dowiedzieć się, czy spełniają one pokładane w nich nadzieje31.
Badanie kliniczne fazy Ia dla TherVacB rozpoczęło się 25 stycznia 2024 roku13. To otwarte badanie z eskalacją dawki ma na celu ocenę bezpieczeństwa i immunogenności tej nowej szczepionki u 24 zdrowych uczestników w wieku od 18 do 65 lat10. Równocześnie trwają przygotowania do złożenia wniosku o pierwsze badanie kliniczne fazy Ib/IIa u pacjentów, mające na celu ocenę bezpieczeństwa i skuteczności u osób z przewlekłym WZW B12.
W Europie, badanie kliniczne mające na celu ocenę skuteczności innej szczepionki terapeutycznej przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B, TherVacB, miało rozpocząć się w 2022 roku. Jeśli wyniki będą satysfakcjonujące, oczekuje się, że jej stosowanie zostanie zatwierdzone do 2028 roku32.
Wyzwania w rozwoju skutecznych szczepionek terapeutycznych
Pomimo obiecujących postępów, rozwój skutecznych szczepionek terapeutycznych przeciwko WZW B napotyka na szereg wyzwań3. Do tej pory próby szczepionki terapeutycznej przeciwko WZW B nie były skuteczne w niezawodnym indukowaniu funkcjonalnego wyleczenia u osób z przewlekłym WZW B3.
Jednym z głównych wyzwań jest fakt, że obecne leki przeciwwirusowe, takie jak tenofowir i entekawir, są już bardzo skuteczne w hamowaniu wirusa i są bardzo bezpieczne, więc trudno jest je ulepszyć33. Z tego powodu wszelkie nowe leki, które są opracowywane, mają na celu wyleczenie HBV (funkcjonalne lub całkowite)33.
Innym wyzwaniem jest trudność w testowaniu efektu ASO (oligonukleotydów antysensownych) na cccDNA (kowalencyjnie zamkniętym kolistym DNA) z powodu braku odpowiednich modeli do badania przewlekłego zakażenia HBV31.
Podsumowując, wydaje się jasne, że droga do wyleczenia wirusowego zapalenia wątroby typu B prowadzi przez wykorzystanie szczepionek terapeutycznych, choć nadal potrzebne są nowe badania, aby określić rodzaj szczepionki, dawkę i czas trwania leczenia w celu uzyskania maksymalnej skuteczności32.
Przyszłe kierunki rozwoju
Przyszłość leczenia przewlekłego WZW B za pomocą szczepionek terapeutycznych wygląda obiecująco, z kilkoma ważnymi kierunkami rozwoju3. Mimo że do tej pory próby szczepionki terapeutycznej przeciwko WZW B nie były skuteczne w niezawodnym indukowaniu funkcjonalnego wyleczenia u osób z przewlekłym WZW B, terapia szczepionkowa pozostaje obiecującą strategią immunoterapeutyczną3.
Postęp w technologii mRNA otwiera nowe możliwości dla rozwoju skutecznych szczepionek terapeutycznych przeciwko WZW B14. Szczepionki mRNA, które zawierają mRNA kodujące antygeny zamknięte w nanocząstkach lipidowych (LNP), wykazały wyższą immunogenność w wywołaniu zarówno odpowiedzi przeciwciał, jak i odpowiedzi komórkowej w porównaniu z innymi typami szczepionek, a także są wyposażone w silne wewnętrzne właściwości adiuwantów do aktywacji wrodzonego układu odpornościowego14.
Kolejnym obiecującym kierunkiem jest rozwój kombinowanych terapii, łączących szczepionki terapeutyczne z innymi metodami leczenia, takimi jak leki antywirusowe czy immunomodulatory34. Badania kliniczne w tej dziedzinie obejmują ocenę skuteczności blokady PD-1 z niwolumabem z i bez szczepienia terapeutycznego dla wirusowo hamowanego przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, oraz badanie fazy 1b/2a heterologicznego ChAdOx1-HBV/MVA-HBV jako monoterapii i w połączeniu z niwolumabem w niskiej dawce u pacjentów z CHB z supresją wirusową na analogach nukleoz(t)ydowych34.
W sumie, rozwój szczepionek terapeutycznych przeciwko WZW B wpisuje się w strategie zdrowia publicznego dotyczące zwalczania, profilaktyki, testowania i leczenia HBV35. Szczepionka terapeutyczna oparta na HBsAg jest już w fazie badań i rozwoju klinicznego jako jeden z wielu celów dla nowych leków w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B36.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.