Defekt przegrody międzyprzedsionkowej
Epidemiologia
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) stanowi 10-15% wszystkich wrodzonych wad serca, z częstością występowania szacowaną na 1,6-1,65 na 1000 żywych urodzeń, co odpowiada około 5240 noworodkom rocznie w USA. ASD typu secundum, najczęstszy typ (70-75%), lokalizuje się w obszarze dołu owalnego i wykazuje predylekcję do występowania u kobiet (stosunek 2:1). Epidemiologia ASD wykazuje zróżnicowanie geograficzne i ekonomiczne, z wyższą częstością diagnoz w krajach rozwiniętych, co jest częściowo efektem lepszych metod diagnostycznych, zwłaszcza echokardiografii. Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie, gdyż mniejsze defekty typu secundum mają wysoką szansę na spontaniczne zamknięcie (4-96%), szczególnie jeśli diagnoza następuje we wczesnym dzieciństwie. Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek matki, mutacje genetyczne (NKX2.5, GATA4, TBX5), zespoły genetyczne (Downa, Noonana) oraz ekspozycję prenatalną na alkohol (OR=1,9; CI95=1,1-3,4) i kannabinoidy.
- Epidemiologia defektu przegrody międzyprzedsionkowej
- Czynniki ryzyka i wzorce występowania
- Predyspozycje genetyczne i zespoły chorobowe
- Czynniki środowiskowe i ekspozycja na substancje
- Wcześniactwo jako czynnik ryzyka
- Typy ASD i ich częstotliwość występowania
- Nadzór i zamykanie spontaniczne
- Powikłania i nadzór długoterminowy
- Wzorzec powikłań związanych z wiekiem
- Arytmie przedsionkowe
- Zaburzenia przewodnictwa
- Migrena u pacjentów z ASD
- Nadzór i postępowanie kliniczne
- Regionalne zróżnicowanie i trendy
Epidemiologia defektu przegrody międzyprzedsionkowej
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) jest jedną z najczęstszych wrodzonych wad serca, stanowiąc około 10-15% wszystkich przypadków wrodzonych wad serca (CHD).12 Częstość występowania ASD szacuje się na 1-2 przypadki na 1000 żywych urodzeń, co przekłada się na około 5240 dzieci rodzących się z tą wadą rocznie w Stanach Zjednoczonych.34 W literaturze można również znaleźć dane mówiące o częstości występowania od 1,6 do 1,65 przypadków na 1000 żywych urodzeń.56
W ostatnim półwieczu zaobserwowano wzrost częstości występowania wrodzonych wad serca, w tym defektów przegrody międzyprzedsionkowej. Szacuje się, że wrodzone wady serca są obecnie diagnozowane u około 9 na 1000 żywych urodzeń, podczas gdy w latach 30. XX wieku wskaźnik ten wynosił mniej niż 1 na 1000. Podobnie, ASD był identyfikowany u mniej niż 0,5 na 1000 żywych urodzeń w latach 1945-1949, a obecnie wartość ta wzrosła do 1,6 na 1000.25
Zróżnicowanie epidemiologiczne ASD
Istnieją znaczące różnice w częstości występowania ASD w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju ekonomicznego. Czynniki związane z wyższą częstością występowania wrodzonych wad serca obejmują zaawansowany wiek matki, a także różnice ekonomiczne i geograficzne, które wpływają na wskaźniki diagnozy. Wrodzone wady serca są częściej identyfikowane u osób z krajów rozwiniętych o wyższych dochodach.5
Badania przeprowadzone w poszczególnych krajach i regionach pokazują zróżnicowanie w częstości występowania ASD. Na przykład w Szwecji ogólna roczna częstość występowania ASD typu II wynosiła 150 na 100 000 żywych urodzeń.7 Z kolei w Minnesocie w latach 2014-2018 zidentyfikowano 859 niemowląt urodzonych z defektem przegrody międzyprzedsionkowej, co daje wskaźnik 26 na 10 000 urodzeń, czyli około 172 przypadki rocznie.8
W Wietnamie ogólna częstość występowania ASD wśród pacjentów z wrodzonymi wadami serca wynosiła 18,5% w latach 2010-2015, przy czym wartość ta wahała się od 15% do 31,9% w tym okresie.9 W Indiach natomiast, według jednego z raportów, częstość występowania wad serca wynosiła około 26,4 na 1000 pacjentów, z czego 18,9% przypadków stanowił defekt przegrody międzyprzedsionkowej.10
Różnice płciowe i genetyczne
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, ze stosunkiem kobiet do mężczyzn wynoszącym około 2:1.21112 Ta dysproporcja płciowa jest szczególnie wyraźna w przypadku ASD typu secundum, który jest najczęstszym typem defektu przegrody międzyprzedsionkowej.13
Istnieje również aspekt dziedziczny w występowaniu ASD. Wskaźnik nawrotów ASD u potomstwa kobiet z ASD wynosi 4-6%, natomiast u potomstwa mężczyzn z ASD wynosi 1,5-3,5%. Bliska historia rodzinna ASD występuje u około 2% przypadków.214 W badaniu Cardioseal/Starflex stwierdzono, że większe urządzenia są prawdopodobnie związane z wyższym wskaźnikiem embolizacji.15
Czynniki ryzyka i wzorce występowania
Większość przypadków defektu przegrody międzyprzedsionkowej występuje sporadycznie, bez wyraźnego powodu.1617 Istnieją jednak pewne zidentyfikowane czynniki ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia ASD.
Predyspozycje genetyczne i zespoły chorobowe
ASD typu secundum, który stanowi najczęstszy typ defektu (około 70-75% wszystkich ASD), jest generalnie sporadyczny, choć czasami jest związany z kilkoma mutacjami genetycznymi i zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Downa czy zespół Noonana.618 Badania wykazały, że zespół Downa był niezależnie związany ze zwiększoną zachorowalnością z powodu ASD.18
Rodzinne występowanie ASD i innych form wrodzonych wad serca może być związane z mutacjami w czynnikach transkrypcyjnych mięśnia sercowego, takich jak NKX2.5, GATA4 i TBX5.19
Czynniki środowiskowe i ekspozycja na substancje
Badania nad wpływem czynników środowiskowych podczas ciąży na występowanie ASD typu secundum wykazały, że spożywanie alkoholu przez matkę w pierwszym trymestrze ciąży może podwoić ryzyko defektu przegrody międzyprzedsionkowej (OR = 1,9, CI95 = 1,1-3,4). Jednakże ryzyko ASD nie było związane z paleniem przez matkę tytoniu, ani z konsumpcją kawy, herbaty czy kwasu acetylosalicylowego.20
Interesujące jest, że niektóre badania sugerują związek między ekspozycją na kannabinoidy a zwiększonym ryzykiem ASD. Badania przeprowadzone w Hawajach i Kolorado wykazały związek między ASD a ekspozycją na konopie indyjskie, a raport dotyczący Kolorado pokazał, że częstość występowania ASD podążała za trajektorią sigmoidalną i ściśle śledziła dekadę legalizacji konopi indyjskich w tym stanie.21
Wcześniactwo jako czynnik ryzyka
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej typu secundum jest częstszym typem wrodzonej wady serca wśród dzieci urodzonych przedwcześnie.18 Badanie przeprowadzone w Szwecji wykazało, że roczna częstość występowania ASD typu II wynosiła od 449 do 1737 na 100 000 żywych urodzeń, przy czym wyższa częstość występowała wśród dzieci urodzonych przedwcześnie.7
Dzieci urodzone przedwcześnie mają, w zależności od stopnia wcześniactwa, od trzech do czternastu razy wyższą częstość występowania diagnozy ASD II w porównaniu z dziećmi urodzonymi w terminie. Zwiększony związek między diagnozą ASD II a częstością występowania wśród wcześniaków wskazuje na potrzebę ustrukturyzowanego programu obserwacji dzieci urodzonych przedwcześnie, oceniającego rozwój chorobowości sercowej i płucnej.722
Typy ASD i ich częstotliwość występowania
Istnieje kilka typów defektów przegrody międzyprzedsionkowej, z których każdy ma różną częstość występowania i charakterystykę kliniczną.19
ASD typu secundum
ASD typu secundum jest zdecydowanie najczęstszym typem defektu przegrody międzyprzedsionkowej, stanowiąc około 70-75% wszystkich przypadków ASD.2324 Jest to defekt zlokalizowany w obszarze dołu owalnego i stanowi około 7% wszystkich wrodzonych wad serca.116
Izolowane ASD typu secundum stanowią około 7% wszystkich wrodzonych wad serca. Wrodzone wady serca o znaczeniu klinicznym występują u około 8 na 1000 żywych urodzeń, co oznacza, że 5-6 przypadków ASD typu secundum występuje na 10 000 żywych urodzeń. Liczba ta odnosi się tylko do defektów, które są wystarczająco duże, aby zwrócić uwagę kliniczną. Wiele małych, niewykrytych defektów występuje dodatkowo, oprócz licznych przypadków przetrwałego otworu owalnego.11
Inne typy ASD
Inne typy ASD, takie jak ostium primum, sinus venosus i defekty zatoki wieńcowej, występują rzadziej. W badaniu przeprowadzonym w Etiopii wszystkie badane przypadki zostały zdiagnozowane jako ASD typu ostium secundum, podczas gdy nie było przypadków z ostium primum, sinus venosus i defektami zatoki wieńcowej.24
Nadzór i zamykanie spontaniczne
Jednym z ważnych aspektów epidemiologii defektu przegrody międzyprzedsionkowej jest możliwość spontanicznego zamknięcia się defektu, szczególnie w przypadku małych defektów typu secundum.25
Częstotliwość spontanicznego zamykania się
Wskaźnik spontanicznego zamknięcia ASD waha się od 4% do 96%, przy czym zmienność ta wynika z różnych kryteriów selekcji w badanych kohortach.23 Wiele wtórnych ASD lub niewydolnych otworów owalnych zidentyfikowanych na echokardiogramach uzyskanych z niespecyficznych wskazań we wczesnym niemowlęctwie zamyka się spontanicznie w późniejszym okresie niemowlęcym lub wczesnym dzieciństwie.14
Czynniki prognostyczne spontanicznego zamknięcia
Najważniejszym predyktorem spontanicznego zamknięcia jest wielkość defektu, przy czym mniejsze defekty mają większą szansę na zamknięcie. Spontaniczne zamknięcie koreluje również z wiekiem w momencie rozpoznania i jest bardziej prawdopodobne, gdy ASD zostanie wykryty we wcześniejszym wieku.23
Na przykład, w badaniu McMahona i współpracowników, względnie starszy wiek w momencie rozpoznania (4,5 roku) był prawdopodobnym czynnikiem niezwykle niskiego wskaźnika spontanicznego zamknięcia (4%).23
Powikłania i nadzór długoterminowy
Pacjenci z ASD mogą pozostawać bezobjawowi przez całe dzieciństwo i dojrzewanie, ale z wiekiem ryzyko powikłań wzrasta.2
Wzorzec powikłań związanych z wiekiem
Czas wystąpienia objawów klinicznych zależy od stopnia przecieku lewo-prawo. Objawy stają się bardziej powszechne wraz z wiekiem. Do 40. roku życia 9 na 10 nieleczonych pacjentów wykazuje duszność wysiłkową, zmęczenie, kołatanie serca, trwałą arytmię lub objawy niewydolności serca.2 Do 60. roku życia prawie wszyscy będą objawowi.14
Nawet przy dobrej opiece zdrowotnej, ponad 50% przypadków nie jest diagnozowanych do wieku dorosłego i wystąpienia powikłań, takich jak migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne i niewydolność prawej komory serca.14
Arytmie przedsionkowe
Arytmie przedsionkowe są znacznie częstsze u pacjentów z ASD. U nieleczonych dorosłych szacowana częstość występowania arytmii przedsionkowych wynosi około 10% u osób poniżej 40. roku życia, wzrastając do co najmniej 20% wraz ze wzrostem wieku, ciśnienia w tętnicy płucnej i nadciśnienia tętniczego.26
Migotanie przedsionków i trzepotanie przedsionków są powszechne u pacjentów z ASD, a ich częstość występowania zwiększa się z wiekiem. U pacjentów w wieku 60 lat, 20% doświadcza trzepotania przedsionków, a 50% doświadcza migotania przedsionków.27
Istnieją silne dowody na to, że częstość występowania arytmii przedsionkowych zmniejsza się po zamknięciu ASD. Jednakże wiele arytmii przedsionkowych może nawrócić w dłuższej perspektywie (5 lat), ich progresja zostaje zatrzymana, a nie zakończona.26
Zaburzenia przewodnictwa
Zaburzenia przewodnictwa są rzadkie w przypadku ASD. Dysfunkcja węzła zatokowego może występować przy późnym wieku naprawy i dużym przecieku. Ryzyko bloku przedsionkowo-komorowego przy chirurgicznej naprawie lub zamknięciu urządzeniem ASD typu secundum jest rzadkie.19
Zarówno dysfunkcja węzła zatokowego, jak i zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego były zgłaszane u pacjentów z ASD. Ryzyko rozwoju dysfunkcji węzła zatokowego koreluje z większym rozmiarem przecieku i starszym wiekiem w momencie zamknięcia.19
Migrena u pacjentów z ASD
Pacjenci z defektem przegrody międzyprzedsionkowej mają zwiększone ryzyko otrzymania diagnozy migreny (HR 3,4 (95% CI: 2,6-4,6)) i otrzymania leków przeciwmigrenowych (HR 1,8 (95% CI: 1,2-2,5)).28
Ogólna częstość występowania migreny wydaje się być wyższa u pacjentów z ASD niż w japońskiej populacji ogólnej (24,2% vs 9,4%). Pacjenci z ASD mieli 1,8- do 3,6-krotnie wyższą częstość występowania migreny (24,2%; 95% CI, 16,7-33,7%) niż 9,4% w japońskiej populacji ogólnej po uwzględnieniu płci i wieku.29
Nadzór i postępowanie kliniczne
Systematyczny nadzór nad pacjentami z ASD jest kluczowy dla wczesnego wykrywania i zarządzania potencjalnymi powikłaniami.3
Metody diagnostyczne i nadzór
Echokardiografia pozostaje obrazowaniem pierwszego rzutu w przypadku ASD. Informacje uzyskane za pomocą echa obejmują wielkość i lokalizację defektów, ocenę rozmiaru prawej komory i oszacowanie ciśnienia w prawej komorze.27
Pacjenci z niewielkim, nienaprawionym ASD mają ukryte obciążenie zarówno tachyarytmiami przedsionkowymi, jak i komorowymi. Wyniki badań potwierdzają wytyczne dotyczące postępowania z dorosłymi z małym ASD, zalecające kontynuację obserwacji co 2-3 lata z klinicznym skupieniem się na arytmiach.30
Zamykanie ASD i wyniki długoterminowe
Zamknięcie ASD przynosi korzyść w zakresie przeżycia wszystkim pacjentom z ASD, niezależnie od wieku. Jednak ostateczna długość życia zależy od wieku w momencie zamknięcia.31
Badanie dotyczące długoterminowych wyników po chirurgicznej naprawie wykazało normalne przeżycie po zamknięciu przed 25. rokiem życia. W przeciwieństwie do tego, pacjenci operowani później w życiu, zwłaszcza w wieku powyżej 40 lat, doświadczali zwiększonej śmiertelności.31
Obecne dowody sugerują, że korzystne efekty zamknięcia defektu są odwrotnie proporcjonalne do wieku pacjenta, co wspiera szybkie zamknięcie po diagnozie. Leczeni pacjenci, zwłaszcza ci z istniejącym wcześniej nadciśnieniem płucnym lub zaburzeniami rytmu oraz ci leczeni później w życiu, pozostają w grupie zwiększonego ryzyka zachorowalności sercowo-naczyniowej i powinni pozostać pod nadzorem medycznym.31
| Typ ASD | Częstość występowania w ASD | Charakterystyka | Wskaźnik spontanicznego zamknięcia |
|---|---|---|---|
| Secundum | 70-75% | Zlokalizowany w obszarze dołu owalnego, częstszy u kobiet (2:1) | Wysoki dla małych defektów, zwłaszcza wykrytych wcześnie |
| Primum | <10% | Związany z nieprawidłowościami zastawki mitralnej | Bardzo niski |
| Sinus venosus | <10% | Związany z nieprawidłowym spływem żył płucnych | Bardzo niski |
| Zatoka wieńcowa | <5% | Zwykle związany z przetrwałą żyłą główną górną lewą | Bardzo niski |
Regionalne zróżnicowanie i trendy
Częstość występowania defektu przegrody międzyprzedsionkowej różni się znacznie w zależności od regionu i poziomu rozwoju ekonomicznego.5
Trendy w krajach rozwiniętych
W krajach rozwiniętych zaobserwowano wzrost częstości występowania ASD, częściowo z powodu lepszych metod diagnostycznych. Pozorna częstość występowania ASD wzrosła ze względu na zwiększone stosowanie echokardiografii w okresie noworodkowym.14
W Stanach Zjednoczonych przegląd danych z lat 1991-2016 wykazał, że średni wskaźnik w 1991 roku wynosił 27,4/10 000 urodzeń, a w 2014 roku wzrósł do 82,4/10 000, co oznacza 3,02-krotny wzrost.21
Sytuacja w krajach rozwijających się
Zgromadzona częstość występowania ASD w Afryce Wschodniej wynosi 10,36% (95% CI; 8,05-12,68). Wynik ten był stosunkowo niski w porównaniu z częstością występowania ASD w przeglądach systematycznych i meta-analizach przeprowadzonych globalnie w latach 1970-2017 i 1930-2010, która wynosiła odpowiednio 15,37 (95% CI: 13,492-17,363) i 13%.32
Zgromadzona częstość występowania ASD wśród pacjentów z CHD wynosi 13,44% w Etiopii, 13% w Dżibuti i 9,76% w Sudanie. Wynik ten wskazuje, że nacisk położony na wrodzone wady serca w krajach Afryki Wschodniej jest ograniczony.32
Wpływ diagnostyki na dane epidemiologiczne
Wraz z postępem metod badania echokardiograficznego, wykrywanie defektu przegrody międzyprzedsionkowej stało się coraz łatwiejsze. Szacuje się, że powoduje to coraz wyższy wskaźnik zachorowalności na ASD.33
Należy zauważyć, że wiele badań epidemiologicznych defektu przegrody międzyprzedsionkowej opiera się na danych przekrojowych, co nie pozwala na wnioskowanie o związku przyczynowym.9
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.