Defekt przegrody międzyprzedsionkowej
Zapobieganie i profilaktyka
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) jest wrodzoną wadą serca charakteryzującą się obecnością otworu w przegrodzie międzyprzedsionkowej, prowadzącym do mieszania się krwi utlenowanej i odtlenowanej oraz przeciążenia prawej komory i nadciśnienia płucnego. Wczesne wykrycie i leczenie są kluczowe: małe ubytki <3 mm często zamykają się samoistnie, ubytki 3-8 mm mogą się zamknąć do 3. roku życia, natomiast średnie i duże ubytki z objawami przeciążenia wymagają zamknięcia chirurgicznego zwykle między 2. a 6. rokiem życia. Profilaktyka antybiotykowa jest wskazana przez pierwsze 6 miesięcy po zamknięciu ubytku oraz u pacjentów z historią infekcyjnego zapalenia wsierdzia (IE) lub pozostałym przeciekiem przy łacie lub urządzeniu protetycznym. Po tym okresie ryzyko IE jest niskie, a dalsza profilaktyka zależy od indywidualnej oceny.
- Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) – definicja i przyczyny
- Zapobieganie defektowi przegrody międzyprzedsionkowej
- Odpowiednia opieka prenatalna
- Kontrola chorób współistniejących
- Ocena ryzyka genetycznego
- Szczepienia przeciwko różyczce
- Profilaktyka powikłań związanych z ASD
- Wczesna diagnostyka i leczenie
- Zamknięcie ASD przed ciążą
- Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia
- Regularna obserwacja i kontrola po zamknięciu ASD
- Profilaktyka ogólna u pacjentów z ASD
- Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD) – definicja i przyczyny
Defekt przegrody międzyprzedsionkowej (ASD, ang. Atrial Septal Defect) jest wrodzoną wadą serca polegającą na obecności otworu w przegrodzie między przedsionkami serca. Jest to wada wrodzona, co oznacza, że występuje od urodzenia. Dokładna przyczyna ASD pozostaje nieznana, jednak uważa się, że wynika z kombinacji czynników genetycznych, środowiskowych, a w niektórych przypadkach również z przyjmowania określonych leków podczas ciąży.1 Defekt ten powoduje mieszanie się utlenowanej i odtlenowanej krwi, co z czasem może prowadzić do powiększenia prawej części serca i nadciśnienia płucnego.2
Zapobieganie defektowi przegrody międzyprzedsionkowej
Ponieważ przyczyna defektu przegrody międzyprzedsionkowej nie jest w pełni poznana, całkowite zapobieganie tej wadzie może nie być możliwe.34 Jednakże istnieją środki, które mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia ASD lub związanych z nim powikłań:
Odpowiednia opieka prenatalna
Zapewnienie właściwej opieki prenatalnej jest ważnym elementem w zmniejszaniu ryzyka wystąpienia wad wrodzonych serca, w tym ASD.56 Zalecenia obejmują:
- Zaprzestanie palenia tytoniu7
- Unikanie spożywania alkoholu8
- Unikanie stosowania narkotyków9
- Konsultację z lekarzem dotyczącą stosowanych leków podczas ciąży1011
Kontrola chorób współistniejących
Właściwe kontrolowanie istniejących schorzeń przed i podczas ciąży ma istotne znaczenie w prewencji wad wrodzonych serca:1213
- Dokładne kontrolowanie cukrzycy podczas ciąży14
- Odpowiednie leczenie tocznia i innych chorób przewlekłych15
- Modyfikacja dawek leków lub ich odstawienie przed ciążą po konsultacji z lekarzem prowadzącym1617
Ocena ryzyka genetycznego
Osoby z rodzinną historią wad wrodzonych serca powinny rozważyć następujące działania:1819
- Konsultację z doradcą genetycznym przed poczęciem dziecka w celu oceny ryzyka wystąpienia wad wrodzonych serca, w tym ASD2021
- Wykonanie badań kontrolnych, szczególnie jeśli u matki występuje wrodzona wada serca22
Szczepienia przeciwko różyczce
Zakażenie różyczką (odrą niemiecką) u kobiety ciężarnej jest związane z ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych serca u dziecka:2324
- Zaleca się wykonanie testu na odporność przeciwko różyczce25
- W przypadku braku odporności, wskazane jest zaszczepienie się przed ciążą2627
Profilaktyka powikłań związanych z ASD
Wczesna diagnostyka i leczenie
Wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie ASD może zapobiec rozwojowi powikłań w późniejszym życiu:2829
- Małe ubytki (poniżej 3 mm) często zamykają się samoistnie30
- Ubytki o średnicy 3-8 mm mogą zamknąć się samoistnie do 3. roku życia31
- Średnie i duże ubytki (z objawami przeciążenia objętościowego prawej komory w badaniu echokardiograficznym) wymagają zamknięcia, zazwyczaj między 2. a 6. rokiem życia32
- Lekarze zazwyczaj zalecają chirurgiczne zamknięcie średnich lub dużych ubytków, nawet jeśli nie powodują one objawów, aby zapobiec problemom w późniejszym życiu33
Zamknięcie ASD przed ciążą
Chociaż ciąża u kobiet z ASD jest na ogół dobrze tolerowana i uważana za obarczoną niskim ryzykiem dla matki i płodu, zmiany hemodynamiczne i hemostatyczne w czasie ciąży mogą ujawnić wcześniej nierozpoznaną chorobę serca i zwiększyć ryzyko powikłań:34
- W obecnej praktyce klinicznej powszechne jest elektywne zamykanie bezobjawowych, ale dużych i/lub hemodynamicznie istotnych ASD przed okresem rozrodczym35
- Pacjentki z ASD i nadciśnieniem płucnym powinny być odradzone od zachodzenia w ciążę ze względu na niekorzystne rokowanie dla matki i płodu36
Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia
Infekcyjne zapalenie wsierdzia (IE) jest częste u pacjentów z korygowaną wrodzoną wadą serca z pozostałym uszkodzeniem, ale rzadko występuje na łatach chirurgicznych stosowanych do zamknięcia ubytków przegrody międzyprzedsionkowej.37 Zalecenia dotyczące profilaktyki antybiotykowej obejmują:
Przed operacją zamknięcia ASD
Profilaktyka antybiotykowa nie jest wymagana w przypadku izolowanego ubytku przegrody międzyprzedsionkowej typu ostium secundum.38 Nawet jeśli ubytek nie został naprawiony, ze względu na niską prędkość przepływu przez przeciek, ASD wiąże się z bardzo niskim ryzykiem IE.39
Po operacji zamknięcia ASD
Profilaktyka antybiotykowa jest wymagana w następujących przypadkach:404142
- Przez pierwsze 6 miesięcy po zamknięciu ubytku za pomocą urządzenia lub łaty chirurgicznej434445
- U pacjentów z ASD, którzy mają wcześniejszą historię IE46
- W przypadku pozostałego przecieku przylegającego do łaty protetycznej lub urządzenia protetycznego47
Po 6 miesiącach zwykle normalna tkanka serca uszczelnia miejsce naprawy, co eliminuje potrzebę dalszej profilaktyki.48 Jednak w niektórych przypadkach, mimo braku pozostałego przecieku międzyprzedsionkowego i niedomykalności zastawki mitralnej, zaleca się utrzymanie profilaktyki IE.49
Regularna obserwacja i kontrola po zamknięciu ASD
Regularne kontrole po zamknięciu ASD są kluczowe dla monitorowania stanu pacjenta:50
- Regularne badania echokardiograficzne według określonego harmonogramu: przed wypisem ze szpitala, co miesiąc, po 6 miesiącach i po roku51
- Ścisłe przestrzeganie wszystkich zaleceń lekarskich52
- U dzieci z wczesnym rozpoznaniem i naprawą ASD rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre i nie wymagają one intensywnej obserwacji5354
Profilaktyka ogólna u pacjentów z ASD
Wszyscy pacjenci z wrodzonymi wadami serca, w tym z ASD, powinni przestrzegać zasad higieny w celu zmniejszenia ryzyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia:55
- Utrzymywanie dobrej higieny jamy ustnej, zębów i skóry jako profilaktyki pierwotnej56
- Unikanie tatuaży kosmetycznych i piercingu ze względu na ryzyko IE57
- Konsultacja z zespołem leczącym przed zabiegami stomatologicznymi i chirurgicznymi w celu ustalenia aktualnych zaleceń dotyczących profilaktyki antybiotykowej5859
Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
Chociaż nie ma pewnych metod zapobiegania wystąpieniu ASD, odpowiednia opieka prenatalna, kontrola chorób współistniejących, szczepienia przeciwko różyczce przed ciążą oraz konsultacje z doradcą genetycznym mogą zmniejszyć ryzyko tej wady wrodzonej.6061 Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą zapobiec powikłaniom w późniejszym życiu.6263
U pacjentów po zamknięciu ASD kluczowa jest profilaktyka antybiotykowa przez pierwsze 6 miesięcy po zabiegu oraz regularne kontrole kardiologiczne.6465 W przypadku dzieci z ASD niezbędna jest opieka kardiologa dziecięcego.6667 Właściwe postępowanie profilaktyczne i regularne kontrole pozwalają na utrzymanie dobrego stanu zdrowia i zapobieganie powikłaniom u pacjentów z tą wadą wrodzoną serca.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.