prewencja pierwotna żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
Wskazanie

Prewencja pierwotna żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) to zespół działań mających na celu zapobieganie powstawaniu zakrzepów w układzie żylnym u pacjentów, którzy nie mieli wcześniej epizodów zakrzepowych. Jest to szczególnie istotne u osób z grupy podwyższonego ryzyka, takich jak pacjenci hospitalizowani z powodu ostrych chorób internistycznych, pacjenci po zabiegach chirurgicznych, osoby unieruchomione, a także kobiety w ciąży z czynnikami ryzyka.

W farmakologicznej prewencji pierwotnej ŻChZZ najczęściej stosowane są heparyny drobnocząsteczkowe (HDCz), takie jak: Clexane (enoksaparyna), Fraxiparine (nadroparyna), Fragmin (dalteparyna). Alternatywnie można stosować również heparynę niefrakcjonowaną (HNF, np. Heparinum WZF) lub doustne antykoagulanty nienależące do grupy antagonistów witaminy K, czyli tzw. NOAC: Xarelto (rywaroksaban), Eliquis (apiksaban) czy Pradaxa (dabigatran). W określonych przypadkach stosuje się też kwas acetylosalicylowy (np. Polocard, Acard).

Profilaktyka powinna być dobierana indywidualnie, po oszacowaniu ryzyka zakrzepowego oraz krwotocznego u każdego pacjenta. W ocenie ryzyka zakrzepowo-zatorowego pomaga skala Padewska (dla pacjentów internistycznych) oraz skala Capriniego (dla pacjentów chirurgicznych). U pacjentów ortopedycznych po dużych zabiegach (endoprotezoplastyka stawu biodrowego lub kolanowego) profilaktyka jest stosowana rutynowo.

Jednym z największych wyzwań w prewencji pierwotnej ŻChZZ jest właściwa ocena ryzyka zakrzepowego i krwotocznego oraz zbalansowanie korzyści z profilaktyki przeciwzakrzepowej z potencjalnym ryzykiem krwawienia. Trudności sprawia także wybór optymalnego czasu rozpoczęcia i zakończenia profilaktyki, szczególnie u pacjentów po zabiegach chirurgicznych. Dodatkowo problemem pozostaje niska świadomość znaczenia profilaktyki przeciwzakrzepowej zarówno wśród personelu medycznego, jak i pacjentów, co może prowadzić do jej nieprawidłowego stosowania lub przedwczesnego przerywania.

Istotnym elementem prewencji pierwotnej ŻChZZ są także metody niefarmakologiczne, takie jak wczesne uruchamianie pacjentów, stosowanie pończoch o stopniowanym ucisku czy przerywanej kompresji pneumatycznej. Te metody są szczególnie ważne u pacjentów z przeciwwskazaniami do farmakologicznej profilaktyki przeciwzakrzepowej.