Interakcje
Zydowudyna

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Zydowudyna jest metabolizowana głównie przez enzymy UGT (glukuronylotransferaza urydynodifosforanu), dlatego jednoczesne stosowanie induktorów lub inhibitorów tych enzymów może zmieniać narażenie organizmu na zydowudynę. Lek nie jest w istotnym stopniu metabolizowany z udziałem enzymów cytochromu P450 (takich jak CYP3A4, CYP2C9 lub CYP2D6), ani nie wywołuje zahamowania albo indukcji tych układów enzymatycznych. Z tego powodu interakcje z przeciwretrowirusowymi inhibitorami proteazy, nienukleozydowymi i innymi produktami leczniczymi metabolizowanymi przez główne enzymy P450 są mało prawdopodobne.¹²

Interakcje z przeciwretrowirusowymi produktami leczniczymi

Istotne klinicznie interakcje z innymi lekami przeciwretrowirusowymi:

• Dydanozyna: Nie zaobserwowano istotnych interakcji, nie ma konieczności dostosowania dawki.³
• Stawudyna: Jednoczesne podawanie nie jest zalecane ze względu na antagonizm in vitro dotyczący aktywności przeciw HIV, co może powodować zmniejszenie skuteczności obu leków.⁴⁵

Interakcje z lekami przeciwzakaźnymi

Zydowudyna może wchodzić w interakcje z następującymi lekami przeciwzakaźnymi:

• Atowakwon: Zwiększa AUC zydowudyny o 33%, podczas gdy atowakwon nie ulega zmianie (AUC ↔). Kliniczne znaczenie tej interakcji nie jest w pełni poznane, jednak należy monitorować pacjenta pod kątem objawów toksyczności zydowudyny.⁶⁷
• Klarytromycyna: Zmniejsza wchłanianie zydowudyny (AUC ↓12%). Zaleca się oddzielne podanie produktów zawierających zydowudynę i klarytromycyny w odstępie przynajmniej 2 godzin.⁸⁹
• Trimetoprim/sulfametoksazol (Ko-trimoksazol): Nie stwierdzono istotnych interakcji z zydowudyną. Nie ma potrzeby dostosowania dawki, chyba że pacjent ma niewydolność nerek.¹⁰

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Flukonazol znacząco zwiększa ekspozycję na zydowudynę poprzez hamowanie enzymów UGT. Zaobserwowano wzrost AUC zydowudyny o 74%. Pacjenci powinni być monitorowani pod kątem objawów toksyczności zydowudyny.¹¹¹²

Interakcje z lekami przeciwprątkowymi

Ryfampicyna istotnie zmniejsza ekspozycję na zydowudynę (AUC ↓48%) poprzez indukcję enzymów UGT. Z powodu tego efektu należy unikać jednoczesnego stosowania ryfampicyny i zydowudyny, gdyż może to prowadzić do częściowej lub całkowitej utraty skuteczności działania zydowudyny.¹³¹⁴

Interakcje z lekami przeciwdrgawkowymi

Zydowudyna może wchodzić w interakcje z lekami przeciwdrgawkowymi:

• Fenobarbital: Może powodować nieznaczne zmniejszenie stężenia zydowudyny w osoczu poprzez indukcję UGT. Dane są niewystarczające do określenia zaleceń dotyczących dostosowania dawkowania.¹⁵
• Fenytoina: Obserwowano zarówno zwiększenie jak i zmniejszenie stężenia fenytoiny we krwi u pacjentów otrzymujących zydowudynę. Zaleca się monitorowanie stężenia fenytoiny.¹⁶¹⁷
• Kwas walproinowy: Powoduje znaczne zwiększenie AUC zydowudyny o 80% poprzez hamowanie enzymów UGT. Należy monitorować pacjentów pod kątem objawów toksyczności zydowudyny.¹⁸¹⁹

Interakcje z lekami przeciwhistaminowymi

W przypadku antagonistów receptora histaminowego H1 (ranitydyny, cymetydyny) nie stwierdzono istotnych klinicznie interakcji z zydowudyną. Nie ma konieczności dostosowania dawki.²⁰

Interakcje z lekami cytotoksycznymi

Kladrybina: In vitro wykazano, że lamiwudyna hamuje wewnątrzkomórkową fosforylację kladrybiny, co w warunkach klinicznych może prowadzić do utraty skuteczności kladrybiny stosowanej w skojarzeniu. Niektóre obserwacje kliniczne potwierdzają możliwość występowania tej interakcji. Z tego powodu jednoczesne stosowanie zydowudyny (w produktach skojarzonych zawierających lamiwudynę) z kladrybiną nie jest zalecane.²¹²²

Interakcje z opioidami

Metadon zwiększa AUC zydowudyny o 43%. Należy monitorować pacjentów pod kątem objawów toksyczności zydowudyny. U większości pacjentów konieczność dostosowania dawki metadonu jest mało prawdopodobna, choć niekiedy może być konieczne ponowne dostosowanie dawki metadonu.²³²⁴

Interakcje z lekami zwiększającymi wydalanie kwasu moczowego

Probenecyd znacząco zwiększa AUC zydowudyny o 106% poprzez hamowanie glukuronidacji (inhibicja UGT). Należy monitorować pacjentów pod kątem toksyczności zydowudyny.²⁵²⁶

Interakcje z innymi lekami

Równoczesne leczenie, szczególnie w ostrych stanach chorobowych, z zastosowaniem produktów leczniczych o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym lub mielosupresyjnym może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych zydowudyny. Do takich leków należą między innymi:

• pentamidyna podawana ogólnie
• dapson
• pirymetamina
• ko-trimoksazol
• amfoterycyna
• flucytozyna
• gancyklowir
• interferon
• winkrystyna
• winblastyna
• doksorubicyna

W przypadku konieczności jednoczesnego podawania zydowudyny i któregokolwiek z tych leków należy szczególnie uważnie monitorować czynność nerek i parametry hematologiczne, a w razie potrzeby zmniejszyć dawkę jednego lub kilku leków.²⁷²⁸

Zaostrzenie niedokrwistości spowodowanej rybawiryną obserwowano u pacjentów, u których zydowudyna była częścią schematu stosowanego do leczenia HIV. Dokładny mechanizm tego zjawiska nie został wyjaśniony. Jednoczesne stosowanie rybawiryny z zydowudyną nie jest zalecane z powodu zwiększonego ryzyka wystąpienia niedokrwistości. W przypadku pacjentów, którzy już otrzymują skojarzoną terapię antyretrowirusową (ART) zawierającą zydowudynę, należy rozważyć jej zastąpienie innym lekiem, szczególnie u pacjentów, u których wcześniej wystąpiła niedokrwistość wywołana przez zydowudynę.²⁹

Inne leki, które mogą zmieniać metabolizm zydowudyny wskutek kompetycyjnego hamowania sprzęgania jej z kwasem glukuronowym lub bezpośredniego hamowania metabolizmu zachodzącego w mikrosomach wątroby, to m.in.:

• kwas acetylosalicylowy
• kodeina
• morfina
• indometacyna
• ketoprofen
• naproksen
• oksazepam
• lorazepam
• cymetydyna
• klofibrat
• dapson
• izoprynozyna

Przed zastosowaniem tych leków w skojarzeniu z zydowudyną należy pamiętać o możliwości wystąpienia interakcji, zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia.³⁰

Interakcje substancji z alkoholem

Nie zostały przeprowadzone specjalne badania oceniające interakcje zydowudyny z alkoholem etylowym. Jednak należy rozważyć potencjalne zagrożenia wynikające z jednoczesnego stosowania obu substancji, szczególnie biorąc pod uwagę metabolizm wątrobowy zydowudyny.

Alkohol etylowy może wpływać na metabolizm zydowudyny poprzez:

• Konkurencję o enzymy metabolizujące – zarówno zydowudyna jak i alkohol mogą wykorzystywać te same szlaki metaboliczne w wątrobie, co może prowadzić do zmiany stężenia zydowudyny we krwi
• Potencjalne nasilenie działań niepożądanych – oba związki mogą wykazywać działanie hepatotoksyczne, a jednoczesne stosowanie może nasilać to ryzyko
• Zwiększone ryzyko hematologicznych działań niepożądanych – alkohol może nasilać mielosupresyjne działanie zydowudyny, zwiększając ryzyko niedokrwistości, leukopenii i trombocytopenii

Pacjenci otrzymujący terapię zydowudyną powinni zostać poinformowani o konieczności zachowania ostrożności podczas spożywania alkoholu oraz o możliwym zwiększonym ryzyku działań niepożądanych. W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania zaleca się ścisłe monitorowanie parametrów hematologicznych i wątrobowych.

Tabela interakcji substancji z innymi produktami leczniczymi

Poziom ważności interakcji w tabeli określono na podstawie potencjalnego wpływu interakcji na skuteczność terapii i bezpieczeństwo pacjenta:³¹³²

• Wysoka: Interakcja może zagrażać życiu pacjenta, znacząco wpływać na skuteczność leczenia lub powodować poważne działania niepożądane
• Umiarkowana: Interakcja może wymagać dostosowania dawki lub ścisłego monitorowania
• Niska: Interakcja ma niewielkie znaczenie kliniczne, nie wymaga dostosowania dawki