Dawkowanie i sposób podawania
Zydowudyna

Dawkowanie i sposób podawania zydowudyny

Zydowudyna (AZT) jest nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy, stosowanym w leczeniu zakażeń HIV. W praktyce klinicznej substancja ta występuje zarówno w postaci preparatów jednoskładnikowych (Retrovir), jak i w połączeniu z lamiwudyną (Lamivudine + Zidovudine Accord, Lazivir). Właściwe dawkowanie zydowudyny i sposób jej podawania mają kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii przeciwretrowirusowej, przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.^{1 2 3}

Dawkowanie u dorosłych i młodzieży

U dorosłych i młodzieży o masie ciała co najmniej 30 kg zalecana dawka zydowudyny w preparatach złożonych z lamiwudyną wynosi 1 tabletka dwa razy na dobę. Każda tabletka zawiera 300 mg zydowudyny i 150 mg lamiwudyny.^{4 5}

W przypadku stosowania zydowudyny w monoterapii (Retrovir), zalecana dawka doustna w skojarzeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi wynosi 250 mg lub 300 mg dwa razy na dobę.⁶

Dawkowanie u dzieci

Dawkowanie zydowudyny u dzieci zależy od masy ciała i formulacji leku. W przypadku preparatów złożonych (Lamivudine + Zidovudine Accord, Lazivir) zaleca się następujący schemat dawkowania:^{7 8}

• Dzieci o masie ciała od 21 kg do 30 kg: pół tabletki rano i cała tabletka wieczorem
• Dzieci o masie ciała od 14 kg do 21 kg: pół tabletki dwa razy na dobę

^{9 10}

Warto zaznaczyć, że sposób dawkowania u dzieci o masie ciała 14-30 kg oparty jest głównie na modelowaniu farmakokinetycznym ustalonym na podstawie danych z badań klinicznych z użyciem pojedynczych składników lamiwudyny i zydowudyny. Ze względu na możliwość wystąpienia nadmiernej ekspozycji farmakokinetycznej na zydowudynę należy zapewnić ścisłe kontrolowanie tych pacjentów.^{11 12}

Jeśli u pacjentów o masie ciała od 21-30 kg wystąpi brak tolerancji żołądkowo-jelitowej, można zastosować alternatywny schemat dawkowania: pół tabletki 3 razy na dobę, w celu poprawy tolerancji.^{13 14}

W przypadku preparatu Retrovir (zydowudyna w monoterapii) dawkowanie u dzieci przedstawia się następująco:¹⁵

• Dzieci o masie ciała od 9 kg do 30 kg: 0,9 ml/kg mc. (9 mg/kg mc.) dwa razy na dobę, w skojarzeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi. Nie należy podawać dawki większej niż 300 mg (30 ml) dwa razy na dobę.
• Dzieci o masie ciała od 4 kg do 9 kg: 1,2 ml/kg mc. (12 mg/kg mc.) dwa razy na dobę w skojarzeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi.
• Dzieci o masie ciała mniejszej niż 4 kg: brak wystarczających danych do określenia specjalnego dawkowania.

¹⁶

Ograniczenia stosowania u dzieci

Nie należy stosować produktów Lamivudine + Zidovudine Accord i Lazivir w tabletkach u dzieci o masie ciała poniżej 14 kg ze względu na brak możliwości dostosowania dawki w odniesieniu do masy ciała dziecka. U tych pacjentów lamiwudynę i zydowudynę należy podawać jako oddzielne produkty zgodnie z zalecanym dawkowaniem dotyczącym tych produktów. Dla pacjentów o masie ciała poniżej 14 kg oraz dla pacjentów, którzy nie mogą połykać tabletek, dostępne są roztwory doustne lamiwudyny i zydowudyny.^{17 18}

Dawkowanie u pacjentów w podeszłym wieku

Brak szczegółowych danych dotyczących dawkowania zydowudyny u pacjentów w podeszłym wieku. Jednakże zaleca się zachowanie ostrożności w tej grupie wiekowej ze względu na zmiany związane z wiekiem, takie jak pogorszenie czynności nerek oraz zmiany parametrów hematologicznych. Wskazane jest przeprowadzanie odpowiednich badań kontrolnych przed rozpoczęciem i w trakcie stosowania leku.^{19 20 21}

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Stężenia lamiwudyny i zydowudyny są zwiększone u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek na skutek zmniejszenia klirensu. Dlatego też u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny ≤ 30 mL/min), w przypadku konieczności zmiany dawkowania, zalecane jest podawanie lamiwudyny i zydowudyny jako oddzielnych produktów.^{22 23}

W przypadku stosowania preparatu Retrovir (zydowudyny w monoterapii) u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek z klirensem kreatyniny ≤ 10 ml/min i u pacjentów z krańcową niewydolnością nerek poddawanych hemodializie lub dializie otrzewnowej, zalecana dawka wynosi 100 mg co 6 do 8 godzin (300 do 400 mg w ciągu doby). Parametry hemodynamiczne i odpowiedź kliniczna mogą wpływać na konieczność dalszego dostosowania dawki.²⁴

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Ograniczone dane dotyczące stosowania zydowudyny u pacjentów z marskością wątroby wskazują na możliwość kumulacji leku w organizmie ze względu na zmniejszoną glukuronidację. Dane uzyskane od pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności wątroby wskazują, że farmakokinetyka lamiwudyny nie ulega znaczącym zmianom w przypadku zaburzenia czynności wątroby. Jednak może zajść konieczność zmiany dawkowania zydowudyny u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności wątroby, dlatego zaleca się podawanie im lamiwudyny i zydowudyny w postaci oddzielnych produktów.^{25 26 27}

Pacjenci z hematologicznymi objawami niepożądanymi

Zmiana dawkowania zydowudyny może być konieczna w przypadku, gdy stężenie hemoglobiny zmniejszy się poniżej 9,0 g/dL (5,59 mmol/L) lub liczba granulocytów obojętnochłonnych zmniejszy się poniżej 1,0 x 10⁹/L. Ponieważ dostosowanie dawki produktów złożonych nie jest wówczas możliwe, zalecane jest podawanie lamiwudyny i zydowudyny jako oddzielnych produktów.^{28 29}

W przypadku preparatu Retrovir, jeśli stężenie hemoglobiny zmniejszy się w stopniu istotnym klinicznie – do 7,5-9,0 g/100 ml (4,65-5,59 mmol/l) lub liczba granulocytów obojętnochłonnych zmniejszy się do wartości 0,75-1,0 × 10⁹/l, należy zmniejszyć dawkę lub przerwać podawanie produktu.³⁰

Dawkowanie w zapobieganiu przeniesieniu zakażenia HIV z kobiety ciężarnej na płód

W celu zapobiegania przeniesieniu zakażenia HIV z kobiety ciężarnej na płód i noworodka stosuje się następujący schemat dawkowania zydowudyny:³¹

• Kobiety ciężarne (po 14. tygodniu ciąży): 500 mg na dobę (100 mg pięć razy na dobę) doustnie do czasu rozpoczęcia porodu
• W czasie porodu: początkowo jednogodzinna infuzja dożylna w dawce 2 mg/kg mc., następnie ciągła infuzja dożylna w dawce 1 mg/kg mc./godzinę do chwili zaciśnięcia pępowiny
• Noworodki: 0,2 ml/kg mc. (2 mg/kg mc.) co 6 godzin doustnie, rozpoczynając przed upływem 12 godzin od porodu i kontynuując do ukończenia przez noworodka 6 tygodni życia

³²

W celu zapewnienia dokładności dawkowania u noworodków, należy stosować strzykawki o odpowiedniej wielkości, z podziałką dziesiętną (0,1 ml). Jeśli doustne podawanie leku noworodkowi nie jest możliwe, zydowudynę należy podawać dożylnie co 6 godzin w dawce 1,5 mg/kg mc. w półgodzinnej infuzji dożylnej.³³

Jeśli jest planowane wykonanie cięcia cesarskiego, należy na 4 godziny przed operacją rozpocząć infuzję dożylną zydowudyny. Jeśli rozpoczęcie zabiegu zostanie przełożone na później, należy zakończyć infuzję i wznowić podawanie doustne.³⁴

Sposób podawania

Produkty zawierające zydowudynę mogą być podawane z jedzeniem lub bez jedzenia. W celu zapewnienia przyjęcia całej dawki, tabletki należy połykać w całości, nie należy ich kruszyć. U pacjentów niezdolnych do połknięcia tabletki można ją skruszyć i dodać do niewielkiej ilości płynu lub półpłynnego pokarmu i przyjąć natychmiast.^{35 36}

Tabela dawkowania zydowudyny

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę dawkowania zydowudyny w różnych postaciach i dla różnych grup pacjentów.

Przedstawiona tabela dawkowania stanowi zestawienie najważniejszych informacji dotyczących dawkowania zydowudyny, dostępnej w różnych produktach leczniczych. Należy pamiętać, że w przypadku konieczności modyfikacji dawkowania związanej z zaburzeniami czynności nerek, wątroby lub wystąpieniem hematologicznych działań niepożądanych, zalecane jest stosowanie preparatów jednoskładnikowych.^{37 38 39}