Właściwości farmakodynamiczne
Werapamil

Właściwości farmakodynamiczne werapamilu

Werapamil należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych antagonistów wapnia działających bezpośrednio na mięsień sercowy (kod ATC: C08DA01). Jest to substancja aktywna występująca w lekach takich jak Isoptin, Isoptin SR, Isoptin SR-E oraz Staveran, dostępnych w różnych dawkach i postaciach farmaceutycznych.^{1 2}

Mechanizm działania werapamilu

Działanie na poziomie komórkowym werapamilu polega na hamowaniu przechodzenia jonów wapnia (a także prawdopodobnie jonów sodu) przez wolne kanały do wnętrza zdolnych do rozprowadzania impulsów elektrycznych i kurczliwych komórek mięśnia sercowego oraz komórek mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych.^{3 4}

Przeciwarytmiczne działanie werapamilu wynika przede wszystkim z jego wpływu na wolny kanał w komórkach układu przewodzącego serca.^{5 6}

Wpływ na układ przewodzący serca

Przewodnictwo przedsionkowo-komorowe jest znacząco modyfikowane przez werapamil, ponieważ generowanie sygnałów elektrycznych przez węzły zatokowo-przedsionkowy i przedsionkowo-komorowy w istotnym stopniu zależy od napływu wapnia przez wolny kanał. Hamując ten napływ, werapamil:^{7 8}

• Zwalnia przewodzenie przedsionkowo-komorowe
• Wydłuża czas trwania efektywnego okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym w sposób powiązany z częstością pracy serca

⁹

Te działania prowadzą do zmniejszenia częstości pracy (skurczów) komór u pacjentów z trzepotaniem przedsionków i/lub migotaniem przedsionków.^{10 11}

Efekty przeciwarytmiczne werapamilu

Przerywając pobudzenie nawrotne w węźle przedsionkowo-komorowym, werapamil może przywrócić prawidłowy rytm zatokowy u pacjentów z napadowymi częstoskurczami nadkomorowymi (PSVT, ang. paroxysmal supraventricular tachycardias).^{12 13}

Istotną cechą farmakodynamiczną werapamilu jest to, że nie wywiera on działania na przewodzenie dodatkowymi drogami.^{14 15}

Wpływ na przewodnictwo elektryczne w sercu

Werapamil wykazuje selektywny wpływ na różne struktury układu przewodzącego serca:

• Nie zmienia prawidłowego czasu trwania potencjału czynnościowego przedsionków lub przewodzenia wewnątrzkomorowego
• Zmniejsza amplitudę oraz prędkość przenoszenia się depolaryzacji i przewodzenia we włóknach przedsionków, na które oddziaływuje

^{16 17}

Wyniki badań na modelu zwierzęcym

Badania na izolowanym sercu królika wykazały, że werapamil wykazuje zróżnicowany wpływ na poszczególne struktury układu przewodzącego. Stężenia, które w znacznym stopniu oddziaływały na włókna węzła zatokowo-przedsionkowego lub włókna w górnym i środkowym regionie węzła przedsionkowo-komorowego:^{18 19}

• Działały w bardzo niewielkim stopniu na włókna w niższym regionie węzła przedsionkowo-komorowego (region NH)
• Nie wywierały żadnego działania na czas trwania potencjału czynnościowego przedsionków lub włókna pęczka Hisa

²⁰

Wpływ na układ naczyniowy i hemodynamikę

Werapamil wykazuje również istotne działanie na układ naczyniowy i parametry hemodynamiczne:

• Nie wywołuje skurczu tętnic obwodowych
• Nie zmienia całkowitego stężenia wapnia w surowicy
• Zmniejsza obciążenie następcze
• Zmniejsza kurczliwość mięśnia sercowego

^{21 22}

Ciekawy efekt kompensacyjny obserwuje się u większości pacjentów, w tym chorych z organiczną chorobą serca – ujemne działanie inotropowe werapamilu jest równoważone zmniejszeniem obciążenia następczego, a wskaźnik sercowy zazwyczaj nie ulega zmniejszeniu.^{23 24}

Ostrożność w niewydolności serca

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z umiarkowanie ciężkim do ciężkiego zaburzeniem czynności serca, charakteryzującym się:

• Ciśnieniem zaklinowania w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg
• Frakcją wyrzutową poniżej 30%

²⁵

U tych pacjentów można zaobserwować ostre pogorszenie niewydolności serca po podaniu werapamilu.^{26 27}

Efekty hemodynamiczne po dożylnym podaniu werapamilu

Zazwyczaj stosowane dawki dożylne werapamilu chlorowodorku wynoszące 5 do 10 mg powodują czasowe, zazwyczaj bezobjawowe, zmiany hemodynamiczne:²⁸

• Zmniejszenie prawidłowego ciśnienia tętniczego
• Zmniejszenie układowego oporu naczyniowego
• Zmniejszenie kurczliwości naczyń krwionośnych
• Nieznacznie podwyższone ciśnienie napełniania lewej komory

²⁹