Przeciwwskazania stosowania
Werapamil

Przeciwwskazania stosowania werapamilu – wprowadzenie

Werapamil jest substancją czynną należącą do grupy antagonistów wapnia, powszechnie stosowaną w kardiologii. Występuje w postaci chlorowodorku werapamilu i jest dostępny w różnych preparatach, takich jak Isoptin (40 mg, 80 mg, 120 mg SR, 240 mg SR-E) oraz Staveran (40 mg, 80 mg, 120 mg). Znajomość przeciwwskazań do stosowania werapamilu jest niezbędna do zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii pacjentów kardiologicznych. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółowy przegląd sytuacji klinicznych, w których stosowanie werapamilu jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze

Nadwrażliwość na werapamil lub jakikolwiek inny składnik preparatu stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania leków zawierających tę substancję czynną. Jest to klasyczne przeciwwskazanie oparte na ryzyku wystąpienia reakcji alergicznej, która może przebiegać z różnym nasileniem – od łagodnych objawów skórnych do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego.²³

Należy zwrócić szczególną uwagę na skład preparatów, które mogą zawierać potencjalnie alergizujące substancje pomocnicze, takie jak:

• W preparacie Staveran 40 i 80 – laktozę jednowodną oraz barwnik żółcień pomarańczową (E110)
• W preparacie Staveran 120 – laktozę jednowodną
• W preparacie Isoptin SR-E 240 – żółcień chinolinową

⁴⁵⁶⁷

Przeciwwskazania związane z zaburzeniami przewodnictwa serca

Blok przedsionkowo-komorowy

Blok przedsionkowo-komorowy II° lub III° stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania werapamilu, z wyjątkiem pacjentów, którzy mają wszczepiony sprawny stymulator serca. Wynika to z faktu, że werapamil jako antagonista kanałów wapniowych wywiera silny efekt dromotropowy ujemny, który dodatkowo hamuje przewodzenie przedsionkowo-komorowe u pacjentów z istniejącym blokiem, co może prowadzić do całkowitego zatrzymania przewodzenia i asystolii.⁸⁹

Zespół chorego węzła zatokowego

Zespół chorego węzła zatokowego (sick sinus syndrome) jest przeciwwskazaniem do stosowania werapamilu, z wyjątkiem pacjentów ze sprawnym stymulatorem serca. Werapamil, poprzez swoje działanie hamujące na węzeł zatokowy, może nasilać bradykardię i powodować zatrzymanie zatokowe u pacjentów z tym zespołem, co może skutkować omdleniami, zawrotami głowy, a w skrajnych przypadkach zatrzymaniem krążenia.¹⁰¹¹

Niewydolność serca i wstrząs kardiogenny

Wstrząs kardiogenny

Wstrząs kardiogenny to stan charakteryzujący się niewystarczającym rzutem serca pomimo odpowiedniego wypełnienia łożyska naczyniowego, prowadzący do niedokrwienia narządów. Zastosowanie werapamilu w tej sytuacji jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na jego działanie inotropowe ujemne, które dodatkowo osłabia kurczliwość mięśnia sercowego, może pogłębiać hipotonię i prowadzić do dalszego pogorszenia perfuzji narządowej.¹²¹³

Ciężka niewydolność serca

Niewydolność serca ze zmniejszeniem frakcji wyrzutowej poniżej 35% oraz (lub) ciśnieniem zaklinowania w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg stanowi przeciwwskazanie do stosowania werapamilu. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy niewydolność serca jest wtórna do częstoskurczu nadkomorowego, który może ustąpić po leczeniu werapamilem. W pozostałych przypadkach werapamil, poprzez swoje działanie inotropowe ujemne, może nasilić objawy niewydolności serca i pogorszyć stan hemodynamiczny pacjenta.¹⁴¹⁵

Zaburzenia rytmu serca z dodatkowymi drogami przewodzenia

Migotanie lub trzepotanie przedsionków z obecnością dodatkowej drogi przewodzenia stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania werapamilu. Dotyczy to pacjentów z zespołami preekscytacji, takimi jak zespół Wolffa-Parkinsona-White’a (WPW) lub zespół Lowna-Ganonga-Levine’a (LGL). Podanie werapamilu w tych przypadkach może prowadzić do paradoksalnego przyspieszenia przewodzenia przez drogę dodatkową, co skutkuje wystąpieniem groźnych dla życia tachyarytmii komorowych, włącznie z migotaniem komór.¹⁶¹⁷

Przeciwwskazania związane z interakcjami lekowymi

Jednoczesne stosowanie iwabradyny

Jednoczesne stosowanie werapamilu z iwabradyną jest przeciwwskazane. Iwabradyna jest lekiem selektywnie blokującym kanały f w węźle zatokowym, co prowadzi do zwolnienia akcji serca. Skojarzenie jej z werapamilem, który również wykazuje działanie chronotropowe ujemne, może prowadzić do nadmiernej bradykardii i zaburzeń przewodzenia, a w konsekwencji do groźnych dla życia powikłań arytmicznych.¹⁸¹⁹

Jednoczesne dożylne stosowanie beta-blokerów

Werapamil jest przeciwwskazany w przypadku jednoczesnego dożylnego stosowania leków blokujących receptory beta-adrenergiczne. Takie połączenie może prowadzić do nadmiernej bradykardii, zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego, hipotonii, a nawet asystolii. Przeciwwskazanie to jest szczególnie podkreślane w charakterystyce produktu leczniczego Staveran.²⁰²¹

Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania werapamilu

Wnioski i zalecenia kliniczne

Przed wdrożeniem leczenia werapamilem lekarz powinien szczegółowo ocenić stan kardiologiczny pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji węzła zatokowego, przewodzenia przedsionkowo-komorowego, frakcji wyrzutowej lewej komory oraz obecności dodatkowych dróg przewodzenia. Podstawowe badania, które należy wykonać przed włączeniem werapamilu, obejmują EKG spoczynkowe, a w wybranych przypadkach również echokardiografię.

U pacjentów ze współistniejącymi chorobami serca, takimi jak choroba niedokrwienna serca czy niewydolność serca, należy zachować szczególną ostrożność. Należy również monitorować objawy kliniczne podczas terapii, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia oraz po każdej zmianie dawkowania.

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących działania niepożądane związane z werapamilem, takich jak znaczna bradykardia, hipotonia, objawy zaostrzenia niewydolności serca czy zaburzenia przewodzenia, należy rozważyć modyfikację dawki lub odstawienie leku i wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego.