Działania niepożądane
Werapamil

Charakterystyka działań niepożądanych werapamilu

Werapamil, jako substancja aktywna występująca w lekach takich jak Isoptin, Isoptin SR czy Staveran, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Działania te zostały dokładnie sklasyfikowane na podstawie badań klinicznych, badań IV fazy oraz obserwacji po wprowadzeniu leków do obrotu. <sup data-drug="Isoptin 40" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane zgłaszane po zastosowaniu werapamilu w badaniach klinicznych, po wprowadzeniu do obrotu lub w badaniach IV fazy wymieniono poniżej wg klasyfikacji układów i narządów według częstości występowania: często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (1

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych po zastosowaniu werapamilu należą: ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (w tym nudności, zaparcia i bóle brzucha), a także rzadkoskurcz, częstoskurcz, kołatanie serca, niedociśnienie tętnicze, zaczerwienienie skóry z uczuciem gorąca, obrzęki obwodowe oraz uczucie zmęczenia. ²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem werapamilu zostały sklasyfikowane według następujących kategorii częstości występowania:

• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Isoptin SR-E 240" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane zgłaszane po zastosowaniu werapamilu w badaniach klinicznych, po wprowadzeniu do obrotu lub w badaniach IV fazy wymieniono poniżej wg klasyfikacji układów i narządów według częstości występowania: często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (3

Szczegółowe działania niepożądane według układów i narządów

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego werapamil może powodować różnorodne objawy neurologiczne, począwszy od często występujących do potencjalnie poważnych, ale rzadkich zaburzeń:

• Często: ośrodkowe zawroty głowy, bóle głowy
• Niezbyt często: parestezje (zaburzenia czucia objawiające się drętwieniem, mrowieniem), drżenia mięśniowe
• Rzadko/Częstość nieznana: zaburzenia pozapiramidowe, porażenie (niedowład czterokończynowy), napady drgawkowe

⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na opisywany po wprowadzeniu leku do obrotu przypadek niedowładu czterokończynowego, który wystąpił po jednoczesnym zastosowaniu werapamilu i kolchicyny. Mechanizm tego działania niepożądanego wiązano z przenikaniem kolchicyny przez barierę krew-mózg wskutek zahamowania przez werapamil enzymów CYP3A i glikoproteiny P. ⁵

Zaburzenia serca i układu krążenia

Ze względu na mechanizm działania werapamilu jako antagonisty wapnia, działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego należą do najistotniejszych klinicznie:

• Często: rzadkoskurcz, kołatanie serca, częstoskurcz, zaczerwienienie skóry z uczuciem gorąca, niedociśnienie tętnicze
• Niezbyt często/Rzadko: blok przedsionkowo-komorowy (I°, II°, III°), niewydolność serca, zatrzymanie akcji węzła zatokowego, rzadkoskurcz zatokowy
• Częstość nieznana: asystolia

⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęściej zgłaszanych przy stosowaniu werapamilu:

• Często: zaparcia, nudności, ból brzucha
• Niezbyt często: wymioty, dyskomfort w jamie brzusznej
• Rzadko: przerost dziąseł, niedrożność jelit
• Dodatkowe objawy obserwowane przy preparacie Staveran: biegunka, suchość błony śluzowej jamy ustnej

^{7 8}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie skóry werapamil może powodować szereg reakcji, od łagodnych do potencjalnie poważnych:

• Niezbyt często: nadmierne pocenie się
• Rzadko: obrzęk naczynioruchowy, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy
• Częstość nieznana: łysienie, swędzenie, świąd, plamica, wysypka plamkowo-grudkowa, pokrzywka

⁹

Zaburzenia innych układów

Werapamil może również wywoływać działania niepożądane w obrębie innych układów i narządów:

Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje nadwrażliwości (częstość nieznana) ¹⁰

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hiperkaliemia (częstość nieznana) ¹¹

Zaburzenia psychiczne: senność (częstość nieznana) ¹²

Zaburzenia ucha i błędnika: szumy uszne, obwodowe zawroty głowy (częstość nieznana) ¹³

Zaburzenia układu oddechowego: skurcz oskrzeli, duszność (częstość nieznana), a w przypadku Staveranu również obrzęk płuc ^{14 15}

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: bóle stawów, osłabienie siły mięśni, bóle mięśni (częstość nieznana) ¹⁶

Zaburzenia nerek i dróg moczowych: niewydolność nerek (częstość nieznana), a w przypadku Staveranu również częste oddawanie moczu ^{17 18}

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi: zaburzenia erekcji, mlekotok, ginekomastia (częstość nieznana) ¹⁹

Zaburzenia ogólne: obrzęki obwodowe, uczucie zmęczenia (często) ²⁰

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych: zwiększenie stężenia prolaktyny we krwi, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (częstość nieznana), a w przypadku Staveranu dodatkowo wystąpienie cech uszkodzenia komórek wątrobowych ^{21 22}

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych werapamilu

Interakcje lekowe potencjalnie nasilające działania niepożądane

Szczególnej uwagi wymaga odnotowany w dokumentacji przypadek porażenia (niedowładu czterokończynowego) po jednoczesnym zastosowaniu werapamilu i kolchicyny. Jest to przykład niebezpiecznej interakcji lekowej, gdzie werapamil, hamując enzymy CYP3A oraz glikoproteinę P, umożliwił kolchicynie przenikanie przez barierę krew-mózg, co doprowadziło do poważnych powikłań neurologicznych. ²³

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktów leczniczych zawierających werapamil do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. ²⁴

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: + 48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl). Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. ²⁵

Bezpieczeństwo stosowania werapamilu

Werapamil, jako substancja aktywna o ustabilizowanym profilu bezpieczeństwa, może być przyczyną wielu działań niepożądanych o różnym nasileniu. Najczęściej występujące objawy mają charakter łagodny do umiarkowanego i wiążą się głównie z układem sercowo-naczyniowym, nerwowym oraz przewodem pokarmowym. Jednakże, w rzadkich przypadkach, mogą wystąpić poważne działania niepożądane wymagające natychmiastowej interwencji medycznej lub odstawienia leku. <sup data-drug="Isoptin 40" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane zgłaszane po zastosowaniu werapamilu w badaniach klinicznych, po wprowadzeniu do obrotu lub w badaniach IV fazy wymieniono poniżej wg klasyfikacji układów i narządów według częstości występowania: często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (26

Szczególnej uwagi klinicznej wymagają pacjenci z uprzednio występującymi zaburzeniami przewodnictwa w sercu, niewydolnością serca, niewydolnością wątroby lub nerek oraz osoby przyjmujące inne leki mogące wchodzić w interakcje z werapamilem. W tych grupach ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych może być podwyższone. ²⁷