Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Walgancyklowir

Wpływ walgancyklowiru na płodność, ciążę i laktację

Walgancyklowir, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych takich jak Valcyte czy Valhit, wymaga szczególnej uwagi w zakresie wpływu na płodność, ciążę i karmienie piersią. Jako lek o potencjalnym działaniu teratogennym i toksycznym na rozrodczość, wymaga od lekarzy przekazania pacjentkom i pacjentom dokładnych informacji dotyczących stosowania tej substancji w okresie rozrodczym.^{1 2}

Antykoncepcja u osób stosujących walgancyklowir

Walgancyklowir wiąże się z możliwym działaniem toksycznym na rozrodczość oraz potencjalnym działaniem teratogennym, co wymaga odpowiedniego podejścia do kwestii antykoncepcji zarówno u kobiet, jak i mężczyzn przyjmujących ten lek. Lekarze powinni przekazać następujące informacje dotyczące antykoncepcji:^{1 2}

• Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia walgancyklowirem
• Antykoncepcja powinna być kontynuowana przez co najmniej 30 dni po zakończeniu terapii walgancyklowirem
• Mężczyźni przyjmujący walgancyklowir powinni stosować mechaniczne metody antykoncepcji (prezerwatywy) podczas leczenia
• Kontynuacja stosowania mechanicznych metod antykoncepcji u mężczyzn powinna trwać co najmniej 90 dni po zakończeniu leczenia
• Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy istnieje pewność, że partnerka pacjenta nie może zajść w ciążę

^{3 4}

Stosowanie walgancyklowiru w ciąży

Bezpieczeństwo stosowania walgancyklowiru u kobiet w ciąży nie zostało ustalone. Lekarze muszą pamiętać, że gancyklowir, który jest aktywnym metabolitem walgancyklowiru, szybko przenika przez łożysko ludzkie. Biorąc pod uwagę mechanizm działania farmakologicznego oraz obserwowany w badaniach na zwierzętach toksyczny wpływ gancyklowiru na reprodukcję, należy założyć, że lek może mieć działanie teratogenne u ludzi.^{5 6}

Z uwagi na powyższe, lekarz powinien poinformować pacjentkę, że produktów zawierających walgancyklowir (Valcyte, Valhit) nie należy podawać kobietom w ciąży, chyba że spodziewana korzyść terapeutyczna dla matki przewyższa potencjalne ryzyko uszkodzenia płodu. Ta ocena stosunku korzyści do ryzyka musi być dokonana indywidualnie przez lekarza prowadzącego, z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjentki i zagrożeń dla płodu.^{7 8}

Stosowanie walgancyklowiru podczas laktacji

Lekarz powinien przekazać pacjentkom karmiącym piersią, że nie ma jednoznacznych danych potwierdzających czy gancyklowir przenika do mleka ludzkiego. Jednakże, wyniki badań prowadzonych na zwierzętach wskazują, że gancyklowir przenika do mleka karmiących samic szczura. Na podstawie tych danych nie można wykluczyć możliwości przenikania leku do mleka kobiecego i potencjalnego wywoływania ciężkich reakcji niepożądanych u karmionego piersią niemowlęcia.^{9 10}

Z tego powodu lekarz powinien jednoznacznie poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia piersią podczas leczenia walgancyklowirem. Ta informacja powinna być przekazana w sposób niebudzący wątpliwości, ze wskazaniem, że jest to wymóg bezwzględny, wynikający z potencjalnego zagrożenia dla zdrowia dziecka.^{11 12}

Wpływ walgancyklowiru na płodność

Lekarze powinni przekazać pacjentom stosującym walgancyklowir informacje dotyczące potencjalnego wpływu leku na płodność. Dostępne dane pochodzą zarówno z badań klinicznych, jak i nieklinicznych, i wskazują na możliwy wpływ leku na płodność zarówno u kobiet, jak i mężczyzn.^{13 14}

Wpływ na męską płodność

W niewielkim badaniu klinicznym z udziałem biorców przeszczepów nerki, którzy otrzymywali produkt Valcyte w profilaktyce zakażenia cytomegalowirusem (CMV) przez okres do 200 dni, zaobserwowano wpływ walgancyklowiru na spermatogenezę. Efekt ten przejawiał się zmniejszeniem gęstości nasienia i obniżeniem ruchliwości plemników, co mierzono po zakończeniu leczenia. Istotną informacją dla pacjentów jest fakt, że działanie to ma charakter przemijający – po około sześciu miesiącach od zakończenia terapii Valcyte średnia gęstość nasienia i ruchliwość plemników wracały do stanu porównywalnego z wartościami obserwowanymi u nieleczonych osób z grupy kontrolnej.¹⁵

Dane z badań na zwierzętach

W badaniach prowadzonych na zwierzętach wykazano, że gancyklowir, aktywny metabolit walgancyklowiru, może mieć wpływ na płodność zarówno samic, jak i samców. U myszy gancyklowir zaburzał płodność obu płci. Ponadto, wykazywał hamowanie spermatogenezy i wywoływał atrofię jąder u myszy, szczurów i psów po zastosowaniu dawek uważanych za klinicznie istotne.^{16 17}

Na podstawie zarówno badań klinicznych, jak i nieklinicznych uważa się za prawdopodobne, że gancyklowir (i walgancyklowir) może powodować przejściowe lub trwałe zahamowanie spermatogenezy u ludzi. Ta informacja powinna być przekazana pacjentom płci męskiej, którzy są w wieku rozrodczym i planują posiadanie dzieci.¹⁸

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarz prowadzący terapię walgancyklowirem powinien przekazać pacjentom następujące kluczowe informacje dotyczące wpływu leku na płodność, ciążę i laktację:^{19 20}

• Walgancyklowir jest potencjalnie teratogenny i może wykazywać toksyczność reprodukcyjną
• Konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przez kobiety w wieku rozrodczym w trakcie leczenia i 30 dni po jego zakończeniu
• Konieczność stosowania mechanicznych metod antykoncepcji (prezerwatyw) przez mężczyzn w trakcie leczenia i 90 dni po jego zakończeniu
• Przeciwwskazanie do stosowania walgancyklowiru w ciąży, chyba że korzyść terapeutyczna dla matki przewyższa ryzyko dla płodu
• Bezwzględny nakaz przerwania karmienia piersią podczas leczenia walgancyklowirem
• Informacja o potencjalnym wpływie na płodność męską (zmniejszenie gęstości i ruchliwości plemników)
• Przemijający charakter zaburzeń płodności u mężczyzn (powrót parametrów nasienia do normy po około 6 miesiącach od zakończenia terapii)

^{21 22}