Działania niepożądane
Trombina

Działania niepożądane trombiny – charakterystyka kliniczna i zagrożenia

Trombina ludzka, jako składnik klejów tkankowych (takich jak Artiss czy Tisseel), może powodować szereg działań niepożądanych wymagających szczególnej uwagi personelu medycznego. Działania te mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych reakcji miejscowych po zagrażające życiu powikłania ogólnoustrojowe. Obserwacje kliniczne wskazują, że powikłania związane z trombiną najczęściej dotyczą układu immunologicznego, naczyniowego oraz skórnego.¹

Reakcje nadwrażliwości i anafilaktyczne

Reakcje nadwrażliwości i reakcje alergiczne to istotne zagrożenia związane z zastosowaniem trombiny. U pacjentów otrzymujących kleje fibrynowe/hemostatyczne zawierające trombinę mogą wystąpić objawy takie jak: obrzęk naczynioruchowy, pieczenie i uczucie kłucia w miejscu podania, bradykardia, skurcz oskrzeli, dreszcze czy duszność. Inne manifestacje to przejściowy rumień, uogólniona pokrzywka, ból głowy, niedociśnienie, senność, nudności, świąd, niepokój, parestezje, tachykardia oraz ucisk w klatce piersiowej.²

W pojedynczych przypadkach reakcje te mogą nasilać się, prowadząc do ciężkich reakcji anafilaktycznych, włącznie z szokiem anafilaktycznym, który może mieć skutek śmiertelny. Szczególnie narażeni są pacjenci, u których stosowano powtarzane podania produktu lub osoby uczulone na aprotyninę (składnik dodawany do klejów tkankowych) lub inne składniki preparatu.³

Warto podkreślić, że nawet jeśli produkt zawierający trombinę był dobrze tolerowany podczas pierwszego podania, kolejne zastosowanie może wywołać ciężkie reakcje anafilaktyczne. Jest to istotna informacja kliniczna, wymagająca szczególnej uwagi podczas terapii długoterminowej.⁴⁵

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Trombina, jako enzym stymulujący krzepnięcie, niesie ze sobą ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, szczególnie przy nieprawidłowym podaniu. Podanie donaczyniowe produktów zawierających trombinę może prowadzić do poważnych stanów zakrzepowo-zatorowych i rozsianego wykrzepiania śródnaczyniowego (DIC).⁶⁷

Udokumentowane powikłania zakrzepowo-zatorowe obejmują:

• Zakrzepicę żyły pachowej (występująca często)
• Zator tętniczy (niezbyt często)
• Zator tętnicy mózgowej (niezbyt często)
• Zawał mózgu (niezbyt często)

⁸

Powikłania związane z techniką podania

Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest zator powietrzny, który może wystąpić przy stosowaniu urządzeń rozpylających do nakładania klejów tkankowych zawierających trombinę. Zagrażające życiu przypadki zatoru powietrznego obserwowano zwłaszcza przy użyciu urządzenia rozpylającego przy wyższym niż zalecane ciśnieniu oraz przy aplikacji z bliższej niż zalecana odległości od powierzchni tkanki.⁹¹⁰

Reakcje immunologiczne

W rzadkich przypadkach mogą pojawiać się przeciwciała przeciwko składnikom kleju fibrynowego, w tym przeciwko trombinie. Jest to istotne z punktu widzenia długoterminowej terapii i ewentualnych reakcji krzyżowych.¹¹¹²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych związanych z trombiną

Na podstawie danych klinicznych i obserwacji porejestracyjnych zidentyfikowano szereg działań niepożądanych związanych ze stosowaniem trombiny w klejach tkankowych. Częstotliwość ich występowania różni się znacząco – od bardzo częstych do rzadkich przypadków.¹³¹⁴

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających trombinę

Grupy szczególnego ryzyka działań niepożądanych trombiny

Istnieją określone grupy pacjentów, które są szczególnie predysponowane do wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem trombiny:¹⁵¹⁶

• Pacjenci otrzymujący powtórne podania produktów zawierających trombinę – nawet jeśli pierwsze podanie było dobrze tolerowane, każde kolejne zwiększa ryzyko reakcji anafilaktycznej
• Osoby uczulone na aprotyninę – syntetyczny inhibitor proteaz dodawany do klejów tkankowych
• Pacjenci uczuleni na inne składniki produktów zawierających trombinę
• Pacjenci poddawani zabiegom w rejonach anatomicznych o wysokim ryzyku przypadkowego podania donaczyniowego

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Obserwacja pacjenta po zastosowaniu preparatów zawierających trombinę jest kluczowa dla wczesnego wykrycia ewentualnych działań niepożądanych. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy reakcji alergicznych, które mogą rozwinąć się bezpośrednio po aplikacji produktu.¹⁷¹⁸

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, należy:

• Stosować preparaty z trombiną ściśle według wskazań i z zachowaniem właściwej techniki aplikacji
• Unikać podania donaczyniowego produktu
• Przy używaniu urządzeń rozpylających przestrzegać zaleceń dotyczących ciśnienia i odległości od powierzchni tkanki
• Zachować szczególną ostrożność u pacjentów z wywiadem alergicznym lub po wcześniejszej ekspozycji na produkty zawierające trombinę
• Mieć przygotowane środki do leczenia reakcji anafilaktycznej

Znaczenie zgłaszania niepożądanych działań trombiny

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego zawierającego trombinę. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹