Właściwości farmakodynamiczne
Olej sojowy oczyszczony

Właściwości farmakodynamiczne oleju sojowego oczyszczonego

Olej sojowy oczyszczony (Soiae oleum raffinatum) jest składnikiem aktywnym preparatów do żywienia pozajelitowego, należącym do grupy farmakoterapeutycznej: roztwory do żywienia pozajelitowego, emulsje tłuszczowe (kod ATC: B05BA02). Substancja ta stanowi kluczowy komponent emulsji tłuszczowych stosowanych w terapii żywieniowej pacjentów wymagających wsparcia pozajelitowego.¹

Profil metaboliczny i funkcje fizjologiczne

Olej sojowy oczyszczony, występujący w emulsjach tłuszczowych takich jak Intralipid 20%, dostarcza organizmu niezbędnych i nieniezbędnych długołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które pełnią dwie zasadnicze funkcje: stanowią źródło energii metabolicznej oraz uczestniczą w budowie błon komórkowych.² W preparatach takich jak Kabiven i Kabiven Peripheral, olej sojowy będący składnikiem emulsji tłuszczowej Intralipid, zapewnia integralność strukturalną błon komórkowych, co jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania komórek.³⁴

Olej sojowy oczyszczony charakteryzuje się wysoką zawartością niezbędnych kwasów tłuszczowych, szczególnie kwasu linolowego (omega-6), który w produkcie Lipidem występuje w stężeniu 38,4-46,4 g/l, oraz kwasu alfa-linolenowego (omega-3) w stężeniu 4,0-8,8 g/l.⁵ Te długołańcuchowe triglicerydy kwasów omega-6 i omega-3 dostarczają wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są niezbędne do zapobiegania i leczenia niedoboru niezbędnych kwasów tłuszczowych.⁶

Wpływ na parametry hemodynamiczne i czynność płuc

Istotną cechą oleju sojowego oczyszczonego, stosowanego w postaci emulsji w zalecanych dawkach, jest brak istotnego wpływu na parametry hemodynamiczne pacjenta.⁷ Podobnie, w przypadku preparatów Kabiven i Kabiven Peripheral, emulsja tłuszczowa zawierająca olej sojowy nie powoduje zmian hemodynamicznych, gdy stosowana jest zgodnie z zaleceniami.⁸⁹

Przy zachowaniu odpowiednich zasad podawania, olej sojowy oczyszczony w formie emulsji tłuszczowej nie powoduje również klinicznie istotnych zmian w funkcjonowaniu układu oddechowego.¹⁰ W przypadku preparatów Kabiven i Kabiven Peripheral, nie obserwowano znaczących klinicznie zmian w czynności układu oddechowego, pod warunkiem przestrzegania zaleceń dotyczących szybkości infuzji.¹¹¹²

Wpływ na funkcje hepatyczne

U niektórych pacjentów otrzymujących produkty do całkowitego żywienia pozajelitowego zawierające olej sojowy oczyszczony (np. Intralipid 20%) może wystąpić przejściowy wzrost aktywności enzymów wątrobowych. Zjawisko to ma charakter odwracalny i ustępuje po zakończeniu żywienia pozajelitowego.¹³ Podobne obserwacje dotyczą preparatów Kabiven i Kabiven Peripheral, gdzie przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych u niektórych pacjentów również ma charakter odwracalny i ustępuje po przerwaniu żywienia pozajelitowego.¹⁴¹⁵

Warto podkreślić, że podobne zmiany w aktywności enzymów wątrobowych obserwowano również u pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe bez stosowania emulsji tłuszczowych zawierających olej sojowy.¹⁶¹⁷¹⁸

Rola w modulacji procesów zapalnych

W przypadku preparatu Lipidem, który zawiera olej sojowy oczyszczony w połączeniu z innymi olejami, w tym triglicerydami kwasów omega-3, obserwuje się korzystne działanie w procesach immunomodulacyjnych. Długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, pochodzące częściowo z oleju sojowego, działają jako prekursory eikozanoidów o działaniu przeciwzapalnym.¹⁹ Kwasy te obniżają uwalnianie cytokin prozapalnych z kwasu arachidonowego i zwiększają produkcję cytokin przeciwzapalnych z kwasu eikozapentaenowego oraz kwasu dokozaheksaenowego, co może być szczególnie korzystne u pacjentów zagrożonych wystąpieniem nadmiernej reakcji zapalnej i posocznicy.²⁰

Profil farmakologiczny w żywieniu pozajelitowym

W przypadku oleju sojowego zawartego w preparacie Lipidem, stosunek kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 wynosi około 2,5:1, co jest wartością korzystną z punktu widzenia równowagi metabolicznej.²¹ Przeprowadzone farmakologiczne testy bezpieczeństwa nie wykazały żadnego swoistego działania oleju sojowego innego niż działanie odżywcze, które jest analogiczne do efektu obserwowanego przy podawaniu doustnym.²²

W kontekście całkowitego żywienia pozajelitowego, olej sojowy oczyszczony jest komponowany z innymi substancjami odżywczymi, takimi jak aminokwasy i glukoza, by zapewnić kompleksowe wsparcie żywieniowe. Warto zaznaczyć, że aminokwasy służą do syntezy białek tkankowych, a ich nadwyżki są kierowane na różne szlaki metaboliczne, podczas gdy glukoza nie wywiera efektu farmakodynamicznego poza wpływem na utrzymanie lub przywrócenie prawidłowego stanu odżywienia.²³²⁴

Porównanie właściwości triglicerydów o różnej długości łańcucha

W przypadku preparatu Lipidem, który zawiera zarówno olej sojowy (będący źródłem triglicerydów długołańcuchowych) jak i triglicerydy średniołańcuchowe, warto zauważyć różnice w metabolizmie tych składników. Triglicerydy średniołańcuchowe są hydrolizowane szybciej, szybciej eliminowane z krążenia i utleniane w większej ilości niż triglicerydy długołańcuchowe (w tym te z oleju sojowego).²⁵ Dlatego triglicerydy średniołańcuchowe są preferowanym substratem energetycznym, zwłaszcza w przypadku zaburzeń procesów rozkładu i/lub wykorzystania triglicerydów długołańcuchowych, jak np. w przypadku niedoboru lipazy lipoproteinowej, niedoboru kofaktorów lipazy lipoproteinowej, niedoboru karnityny lub upośledzenia systemu transportu zależnego od karnityny.²⁶

Olej sojowy oczyszczony, jako źródło triglicerydów długołańcuchowych, pełni natomiast kluczową rolę w dostarczaniu niezbędnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są nieodzowne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu i nie mogą być zastąpione przez triglicerydy średniołańcuchowe.