Działania niepożądane
Olej sojowy oczyszczony

Działania niepożądane oleju sojowego oczyszczonego

Olej sojowy oczyszczony (Soiae oleum raffinatum) jest składnikiem wielu preparatów do żywienia pozajelitowego, takich jak Intralipid 20%, Kabiven, Kabiven Peripheral oraz Lipidem. Substancja ta, będąca źródłem energii i niezbędnych kwasów tłuszczowych, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi ze strony personelu medycznego. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych związanych z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego.¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego można skategoryzować według częstości ich występowania. W warunkach prawidłowego stosowania pod względem dawkowania, monitorowania oraz przestrzegania wskazówek dotyczących bezpieczeństwa stosowania, większość działań niepożądanych występuje bardzo rzadko.²

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych można zaliczyć podwyższenie temperatury ciała, które występuje niezbyt często (≥1/1000 do <1/100). Intralipid 20%, zawierający olej sojowy oczyszczony, może powodować podwyższenie temperatury ciała, a rzadziej drżenia, dreszcze oraz nudności lub wymioty, które występują w mniej niż 1% przypadków.³

Inne działania niepożądane związane z podawaniem preparatu Intralipid 20% są bardzo rzadkie – odnotowano mniej niż 1 działanie niepożądane na 1 000 000 infuzji.⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Olej sojowy oczyszczony może wywoływać reakcje nadwrażliwości, które manifestują się jako:

• Reakcje anafilaktyczne
• Wykwity skórne
• Obrzęk gardła, jamy ustnej i twarzy
• Pokrzywka

^{5 6}

Reakcje te występują bardzo rzadko (<1/10 000), ale ze względu na ich potencjalnie ciężki przebieg wymagają natychmiastowego rozpoznania i leczenia.⁷

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W trakcie stosowania preparatów zawierających olej sojowy oczyszczony mogą wystąpić następujące zaburzenia hematologiczne:

• Małopłytkowość – odnotowywana bardzo rzadko, szczególnie istotna w przypadkach długotrwałego leczenia u niemowląt
• Hemoliza – występująca bardzo rzadko
• Retikulocytoza – bardzo rzadko
• Leukopenia – o nieznanej częstości występowania
• Nadkrzepliwość – odnotowywana bardzo rzadko

^{8 9}

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród zaburzeń neurologicznych związanych z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego można wymienić:

• Ból głowy – występujący niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Senność – odnotowywana bardzo rzadko

^{10 11}

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Podawanie oleju sojowego oczyszczonego może prowadzić do następujących zaburzeń układu krążenia:

• Niedociśnienie tętnicze – bardzo rzadko
• Nadciśnienie tętnicze – bardzo rzadko
• Uderzenia gorąca – bardzo rzadko
• Zakrzepowe zapalenie żył – szczególnie podczas podawania do żył obwodowych w przypadku roztworów hipertonicznych

^{12 13 14}

Zaburzenia układu oddechowego

Podczas stosowania preparatów z olejem sojowym oczyszczonym mogą wystąpić:

• Duszność – bardzo rzadko
• Sinica – bardzo rzadko
• Przyspieszony oddech

^{15 16}

Zaburzenia żołądka i jelit

Objawy ze strony przewodu pokarmowego, które mogą towarzyszyć podawaniu oleju sojowego oczyszczonego, to:

• Nudności – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Wymioty – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Bóle brzucha – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Utrata apetytu – bardzo rzadko

^{17 18 19}

Warto zauważyć, że nudności, wymioty i brak apetytu stanowią objawy często związane ze stanami stanowiącymi wskazanie do żywienia pozajelitowego i jednocześnie mogą być związane z samym żywieniem pozajelitowym.²⁰

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podawanie preparatów zawierających olej sojowy oczyszczony może prowadzić do:

• Przejściowego podwyższenia aktywności enzymów wątrobowych – odnotowywane bardzo rzadko, szczególnie po długotrwałym żywieniu dożylnym
• Cholestazy – o nieznanej częstości występowania

^{21 22}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W trakcie stosowania oleju sojowego oczyszczonego mogą wystąpić następujące reakcje skórne:

• Rumień – bardzo rzadko
• Potliwość – bardzo rzadko
• Pokrzywka – występująca bardzo rzadko jako objaw reakcji nadwrażliwości
• Wysypka – bardzo rzadko, jako objaw reakcji nadwrażliwości

^{23 24}

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Podczas podawania oleju sojowego oczyszczonego mogą wystąpić:

• Bóle brzucha – odnotowywane bardzo rzadko
• Bóle pleców, kości, klatki piersiowej oraz okolicy lędźwiowej – występujące rzadko (≥1/10 000 to <1/1000)

^{25 26}

Zaburzenia układu rozrodczego

Wśród zaburzeń układu rozrodczego związanych z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego, należy wymienić:

• Priapizm – występujący bardzo rzadko, dotyczy mężczyzn

^{27 28}

Zaburzenia ogólne i reakcje w miejscu podania

Podawanie oleju sojowego oczyszczonego może prowadzić do następujących zaburzeń ogólnych:

• Podwyższenie temperatury ciała – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Drżenia – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Dreszcze – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Uczucie zmęczenia – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Uczucie zimna – bardzo rzadko

^{29 30}

Zespół przedawkowania tłuszczu

Zespół przedawkowania tłuszczu jest szczególnie niebezpiecznym powikłaniem związanym z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego. Zaburzenia zdolności eliminacji preparatów zawierających tę substancję mogą prowadzić do zespołu przedawkowania tłuszczu zarówno w wyniku podania większej niż zalecana dawki produktu, jak i podczas stosowania zalecanych szybkości infuzji w związku z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, np. zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, zakażeniami.^{31 32}

Zespół przedawkowania tłuszczu charakteryzuje się:

• Hiperlipidemią
• Gorączką
• Naciekiem tłuszczu w różnych narządach
• Powiększeniem wątroby z marskością lub bez
• Powiększeniem śledziony
• Niedokrwistością (anemią)
• Leukopenią
• Małopłytkowością
• Zaburzeniami krzepnięcia krwi
• Hemolizą
• Retikulocytozą
• Nieprawidłowymi wynikami testów czynności wątroby
• Śpiączką

^{33 34}

Wszystkie objawy przedawkowania tłuszczu ustępują na ogół po przerwaniu infuzji preparatu zawierającego olej sojowy oczyszczony.^{35 36}

Zalecenia dotyczące monitorowania i postępowania

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego, konieczne jest podjęcie odpowiednich działań:

• W razie wystąpienia działań niepożądanych infuzja musi zostać przerwana³⁷
• Jeśli stężenie triglicerydów podczas infuzji przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl), infuzja musi zostać przerwana³⁸
• Przy stężeniu triglicerydów przekraczającym 4,6 mmol/l (400 mg/dl) można kontynuować infuzję przy zmniejszonej szybkości³⁹
• W razie wznowienia podawania infuzji pacjenta należy uważnie monitorować, szczególnie na początku, oraz często oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy⁴⁰

Tabela działań niepożądanych oleju sojowego oczyszczonego

Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem oleju sojowego oczyszczonego, należy przestrzegać następujących zaleceń:

• Monitorować regularnie stężenie triglicerydów w surowicy podczas infuzji, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka hiperlipidemii
• Przerwać natychmiast infuzję w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
• Przerwać infuzję, gdy stężenie triglicerydów przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl)
• Zmniejszyć szybkość infuzji, gdy stężenie triglicerydów przekroczy 4,6 mmol/l (400 mg/dl)
• Dokładnie monitorować stan kliniczny pacjenta po wznowieniu infuzji, szczególnie na początku podawania
• Zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, zakażeniami, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu przedawkowania tłuszczu

⁴¹