Działania niepożądane
Lewonorgestrel

Działania niepożądane lewonorgestrelu

Lewonorgestrel (LNG) jest syntetycznym progestagenem powszechnie stosowanym w różnych preparatach antykoncepcyjnych, w tym tabletki antykoncepcyjne, wkładki wewnątrzmaciczne, systemy terapeutyczne domaciczne oraz tabletki stosowane w antykoncepcji awaryjnej. Działania niepożądane lewonorgestrelu mogą różnić się w zależności od drogi podania, dawki oraz zastosowania klinicznego.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem lewonorgestrelu należy wymienić:

• Zaburzenia układu pokarmowego: nudności, wymioty, bóle brzucha²
• Zaburzenia układu rozrodczego: nieregularne krwawienia, plamienia, brak miesiączki, krwawienia śródcykliczne ^{10%) w miejscu zastosowania systemu transdermalnego. […] Inne możliwe działania niepożądane to takie, które można zaobserwować w przypadku stosowania innych produktów estrogenowo-progestagenowych w HTZ”>3 4}
• Zaburzenia układu nerwowego: bóle głowy, zawroty głowy⁵
• Zaburzenia ogólne: uczucie zmęczenia⁶

Działania niepożądane w zależności od drogi podania

Działania niepożądane lewonorgestrelu mogą się różnić w zależności od postaci farmaceutycznej:

Tabletki antykoncepcyjne doustne

W przypadku tabletek antykoncepcyjnych zawierających lewonorgestrel i etynyloestradiol, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są:⁷

• Nudności i ból brzucha
• Zwiększenie masy ciała
• Ból głowy
• Obniżenie nastroju i zmiany nastroju
• Ból piersi i tkliwość piersi

Tabletki antykoncepcji awaryjnej

W przypadku tabletek zawierających wyłącznie lewonorgestrel w dawce 1,5 mg, stosowanych jako antykoncepcja awaryjna, najczęściej występują:⁸

• Nudności
• Bóle podbrzusza
• Bóle głowy
• Zaburzenia miesiączkowania (krwawienia niezwiązane z miesiączką, opóźnienie miesiączki)
• Zmęczenie

Systemy terapeutyczne domaciczne

W przypadku systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel (np. Mirena, Kyleena, Jaydess, Levosert), charakterystyczne działania niepożądane to:^{9 10}

• Zmiany w schemacie krwawień miesiączkowych (plamienia, skąpe krwawienia lub brak miesiączki)
• Miejscowe działania niepożądane: ból podczas zakładania systemu, reakcje wazowagalne
• Torbiele jajników
• Ból brzucha i miednicy
• Bolesne miesiączkowanie
• Upławy, zapalenie sromu i pochwy

Szczegółowe działania niepożądane lewonorgestrelu

Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat działań niepożądanych lewonorgestrelu w podziale na układy i narządy:

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego, stosowanie lewonorgestrelu może powodować następujące działania niepożądane:^{11 12}

• Bardzo często: ból głowy
• Często: zawroty głowy
• Niezbyt często: migrena

W niektórych przypadkach obserwowano także reakcje wazowagalne z zawrotami głowy lub omdleniami, szczególnie podczas zakładania systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel.¹³

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie lewonorgestrelu może wiązać się z następującymi działaniami niepożądanymi w obrębie układu pokarmowego:¹⁴ <sup data-drug="Escapelle tabletka 1500 mikrogramów" data-section="Działania niepożądane" title="Na podstawie danych uzyskanych po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu, dodatkowo zgłoszono następujące działania niepożądane: Zaburzenia żołądka i jelit Bardzo rzadko (15

• Często: nudności, bóle podbrzusza, biegunka, wymioty
• Bardzo rzadko: ból brzucha

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane z układem rozrodczym to:^{16 17}

• Bardzo często: nieprawidłowe krwawienia z pochwy/macicy (plamienia, skąpe krwawienia lub brak miesiączki)
• Często: krwawienie niezwiązane z miesiączką, opóźnienie miesiączki, nieregularne krwawienia, tkliwość piersi
• Niezbyt często: ból i/lub dyskomfort piersi, torbiele jajników, zapalenie sromu i pochwy
• Bardzo rzadko: ból miednicy, bolesne miesiączkowanie

W przypadku systemu terapeutycznego domacicznego, mogą wystąpić również:^{18 19}

• Perforacja macicy (rzadko)
• Wypadnięcie systemu (całkowite lub częściowe)
• Zakażenia narządów miednicy mniejszej
• Zapalenie błony śluzowej trzonu macicy, zapalenie szyjki macicy

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Lewonorgestrel może powodować następujące reakcje skórne:<sup data-drug="Livopill" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Bardzo rzadko (20 ²¹

• Niezbyt często: trądzik, łysienie, hirsutyzm
• Bardzo rzadko: wysypka, pokrzywka, świąd

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W przypadku ogólnych działań niepożądanych i reakcji w miejscu podania:²² <sup data-drug="Livopill" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Bardzo rzadko (23

• Często: uczucie zmęczenia
• Niezbyt często: obrzęk
• Bardzo rzadko: obrzęk twarzy

Zaburzenia psychiczne

Lewonorgestrel może wpływać na stan psychiczny:²⁴

• Bardzo często: nastrój depresyjny, depresja
• Często: zmniejszone libido
• Niezbyt często: nerwowość

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi lewonorgestrelu

Większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem lewonorgestrelu ma charakter łagodny i przemijający. Istnieją jednak pewne działania niepożądane, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjentki:

Poważne zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

W przypadku złożonych preparatów antykoncepcyjnych zawierających lewonorgestrel i etynyloestradiol, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń zakrzepowo-zatorowych:^{25 26}

• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)
• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, przemijający atak niedokrwienny)

Ryzyko to jest jednak niższe dla preparatów zawierających lewonorgestrel w porównaniu z innymi progestagenami nowszej generacji.

Perforacja macicy

W przypadku systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel, istnieje ryzyko perforacji macicy, które występuje rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), ale stanowi poważne powikłanie.²⁷

Czynniki zwiększające ryzyko perforacji to:

• Karmienie piersią w czasie zakładania systemu
• Zakładanie systemu w okresie do 36 tygodni po porodzie

Ciąża pozamaciczna

W przypadku zajścia w ciążę podczas stosowania systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel, istnieje zwiększone ryzyko względne ciąży pozamacicznej.²⁸

Zakażenia narządów miednicy mniejszej

Po założeniu systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel, opisywano przypadki sepsy (w tym sepsy wywołanej przez paciorkowce z grupy A), co stanowi rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie.²⁹

Choroba pęcherzyka żółciowego

Stosowanie złożonych preparatów hormonalnych zawierających lewonorgestrel może być związane ze zwiększonym ryzykiem chorób pęcherzyka żółciowego (np. kamicy żółciowej).³⁰

Nowotwory

Chociaż dane są niejednoznaczne, stosowanie złożonych preparatów hormonalnych zawierających lewonorgestrel może być związane z nieznacznie zwiększonym ryzykiem raka piersi.³¹

Specjalne grupy pacjentek i działania niepożądane

Dzieci i młodzież

Profil bezpieczeństwa lewonorgestrelu u nastolatków jest generalnie zgodny z profilem obserwowanym u dorosłych. W badaniach klinicznych, profil bezpieczeństwa systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel u nastolatków był podobny do tego u dorosłych pacjentek.³²

Kobiety karmiące piersią

U kobiet karmiących piersią, które stosują systemy terapeutyczne domaciczne zawierające lewonorgestrel, ryzyko perforacji macicy podczas zakładania systemu jest wyższe niż u kobiet niekarmiących.³³

Kobiety po porodzie

Zakładanie systemów terapeutycznych domacicznych zawierających lewonorgestrel w okresie do 36 tygodni po porodzie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem perforacji macicy.³⁴

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi lewonorgestrelu, istotne jest monitorowanie pacjentek stosujących preparaty zawierające tę substancję. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁵

Szczególnej uwagi wymagają następujące objawy, które mogą wskazywać na poważne działania niepożądane:

• Silny ból brzucha, ból w klatce piersiowej lub duszność, które mogą wskazywać na zaburzenia zakrzepowo-zatorowe
• Silny ból podbrzusza, który może wskazywać na perforację macicy lub ciążę pozamaciczną
• Gorączka, dreszcze, silny ból brzucha, które mogą wskazywać na zakażenie narządów miednicy mniejszej
• Długotrwałe, obfite krwawienia z dróg rodnych
• Nasilone objawy depresji

Podsumowanie

Lewonorgestrel jest skutecznym progestagenem szeroko stosowanym w różnych preparatach antykoncepcyjnych. Większość działań niepożądanych związanych z jego stosowaniem ma charakter łagodny i przemijający. Jednak niektóre działania niepożądane mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjentki, zwłaszcza zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, perforacja macicy, ciąża pozamaciczna oraz sepsa.

Profil działań niepożądanych różni się w zależności od drogi podania i zastosowanej dawki lewonorgestrelu. W przypadku systemów terapeutycznych domacicznych najczęściej występują zmiany w schemacie krwawień miesiączkowych oraz lokalne działania niepożądane związane z zakładaniem systemu. Tabletki antykoncepcyjne zawierające lewonorgestrel mogą powodować nudności, bóle głowy, zmiany nastroju oraz zaburzenia miesiączkowania.

Ważne jest dokładne informowanie pacjentek o możliwych działaniach niepożądanych, ich monitorowanie oraz szybkie reagowanie w przypadku wystąpienia objawów mogących wskazywać na poważne powikłania.