Dawkowanie i sposób podawania
Lewonorgestrel

Dawkowanie i sposób podawania lewonorgestrelu

Lewonorgestrel to syntetyczny progestagen powszechnie stosowany w różnych produktach antykoncepcyjnych oraz w systemach terapeutycznych domacicznych. Dawkowanie tej substancji różni się znacząco w zależności od postaci farmaceutycznej, wskazania oraz konkretnego produktu leczniczego. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania lewonorgestrelu w różnych postaciach farmaceutycznych, które należy przekazać pacjentowi oraz wziąć pod uwagę podczas wywiadu medycznego.¹

Antykoncepcja awaryjna (postkoitalna)

W przypadku antykoncepcji awaryjnej, lewonorgestrel stosowany jest w postaci tabletek o wysokiej dawce jednorazowej:²

• Dawka standardowa: 1,5 mg (1500 μg) w postaci pojedynczej tabletki
• Czas przyjęcia: tak szybko jak to możliwe po niezabezpieczonym stosunku, najlepiej w ciągu 12 godzin i nie później niż 72 godziny po stosunku płciowym

¹

W przypadku wystąpienia wymiotów w ciągu 3 godzin od przyjęcia tabletki, należy natychmiast przyjąć kolejną tabletkę.^{2 3}

U pacjentek stosujących w ciągu ostatnich 4 tygodni leki indukujące enzymy wątrobowe, zaleca się:¹

• Pierwsza opcja: zastosowanie niehormonalnej metody antykoncepcji awaryjnej (wkładka wewnątrzmaciczna z zawartością miedzi – Cu-IUD)
• Druga opcja: podwójna dawka lewonorgestrelu (3 mg, czyli 2 tabletki jednocześnie) u pacjentek, które nie mogą lub nie chcą stosować Cu-IUD

³

Antykoncepcję awaryjną z lewonorgestrelem można stosować w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego, pod warunkiem, że miesiączka nie jest opóźniona. Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej zaleca się stosowanie metody barierowej do momentu wystąpienia następnego krwawienia miesiączkowego.²

Antykoncepcja doustna (tabletki złożone)

W złożonych tabletkach antykoncepcyjnych, lewonorgestrel występuje w połączeniu z etynyloestradiolem w różnych dawkach. Poniżej przedstawiono najczęstsze schematy dawkowania:⁴

Tabletki antykoncepcyjne zawierające lewonorgestrel należy przyjmować codziennie o stałej porze według schematu przedstawionego na opakowaniu.⁵

W zależności od produktu, po 21 dniach przyjmowania tabletek aktywnych następuje 7-dniowa przerwa (w niektórych preparatach są to tabletki placebo). Podczas tej przerwy zazwyczaj występuje krwawienie z odstawienia.⁶

Postępowanie w przypadku pominięcia tabletki

Jeżeli opóźnienie w przyjęciu tabletki jest mniejsze niż 12 godzin, ochrona antykoncepcyjna nie jest zmniejszona. Kobieta powinna przyjąć tabletkę niezwłocznie, a kolejne tabletki przyjmować o zwykłej porze.⁶

Jeśli opóźnienie w przyjęciu tabletki przekroczyło 12 godzin, należy postępować zgodnie z następującymi zasadami:⁴

• Tydzień 1: Przyjąć pominiętą tabletkę natychmiast, nawet jeśli oznacza to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kontynuować przyjmowanie tabletek o zwykłej porze. Przez kolejne 7 dni stosować dodatkową metodę antykoncepcji (np. prezerwatywa).⁴
• Tydzień 2: Przyjąć pominiętą tabletkę natychmiast, nawet jeśli oznacza to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kontynuować przyjmowanie tabletek o zwykłej porze. Dodatkowa antykoncepcja nie jest konieczna, jeżeli tabletki były przyjmowane prawidłowo przez 7 dni poprzedzających pominięcie.⁷
• Tydzień 3: Można wybrać jedną z dwóch opcji:⁴
  • Przyjąć pominiętą tabletkę natychmiast i dokończyć opakowanie. Pominąć tabletki placebo lub przerwę i od razu rozpocząć nowe opakowanie.
  • Zaprzestać przyjmowania tabletek z bieżącego opakowania, zrobić 7-dniową przerwę (wliczając dni, w których pominięto tabletki), a następnie rozpocząć nowe opakowanie.

⁵

Postępowanie w przypadku zaburzeń żołądkowo-jelitowych

W przypadku wystąpienia wymiotów lub ciężkiej biegunki w ciągu 3-4 godzin od przyjęcia tabletki, wchłanianie substancji czynnych może być niepełne. Należy wtedy postępować zgodnie z zaleceniami dotyczącymi pominięcia tabletki.⁶

Systemy terapeutyczne domaciczne (IUS)

Lewonorgestrel jest również stosowany w systemach terapeutycznych domacicznych (IUS), które uwalniają substancję aktywną bezpośrednio do jamy macicy. Dostępne są różne systemy uwalniające lewonorgestrel w różnych dawkach:⁸

Systemy terapeutyczne domaciczne z lewonorgestrelem są zakładane do jamy macicy i uwalniają substancję czynną miejscowo. Szybkość uwalniania stopniowo zmniejsza się w czasie stosowania.⁹

Założenie systemu domacicznego

Systemy z lewonorgestrelem powinny być zakładane wyłącznie przez osoby z odpowiednim doświadczeniem lub po przeszkoleniu w zakresie procedury zakładania danego systemu.¹⁰

Zalecane jest zakładanie systemu w następujących terminach:¹¹

• W ciągu 7 dni od wystąpienia miesiączki – zapewnia natychmiastową ochronę antykoncepcyjną
• W dowolnym momencie cyklu, jeśli można wykluczyć ciążę – wtedy konieczne jest stosowanie dodatkowej antykoncepcji przez 7 dni
• Po porodzie – nie wcześniej niż po 6 tygodniach; jeśli inwolucja macicy jest opóźniona, należy rozważyć odczekanie do 12 tygodni po porodzie
• Po poronieniu w pierwszym trymestrze – można założyć natychmiast
• Przy wymianie systemu – można założyć natychmiast po usunięciu poprzedniego systemu

¹²

Usunięcie i wymiana systemu

System terapeutyczny domaciczny z lewonorgestrelem należy usunąć lub wymienić:¹²

• W przypadku antykoncepcji – przed upływem 8 lat dla systemów Mirena i Levosert, 5 lat dla systemu Kyleena lub 3 lat dla systemu Jaydess
• W przypadku leczenia nadmiernych krwawień miesiączkowych – przed upływem 5 lat
• Jeśli pacjentka chce zajść w ciążę
• W przypadku wystąpienia przeciwwskazań do dalszego stosowania

⁸

W celu usunięcia systemu należy delikatnie pociągnąć kleszczykami za nitki. Jeśli nitki nie są widoczne, a system został zlokalizowany w jamie macicy podczas badania USG, można usunąć go za pomocą wąskich kleszczyków, co może wymagać rozszerzenia kanału szyjki macicy.⁹

System transdermalny

Lewonorgestrel jest także stosowany w postaci systemów transdermalnych. Przykładem jest system Fem 7 Combi, który jest stosowany w dwufazowej terapii:¹³

• Faza I: Systemy zawierające tylko estradiol (50 μg/24h) – stosowane przez pierwsze 2 tygodnie cyklu
• Faza II: Systemy zawierające estradiol (50 μg/24h) i lewonorgestrel (10 μg/24h) – stosowane przez kolejne 2 tygodnie

¹³

System transdermalny należy naklejać poniżej pasa (górne części pośladków, biodra, brzuch), ale nie na piersiach lub w ich pobliżu. Miejsce aplikacji powinno być czyste, suche i nieuszkodzone. Kolejnego systemu nie należy naklejać po raz drugi w tym samym miejscu bez zachowania przerwy (min. 1 tydzień).¹³

Szczegółowe tabele dawkowania lewonorgestrelu

Tabela dawkowania w antykoncepcji awaryjnej

Tabela dawkowania w antykoncepcji doustnej (wybrane produkty)

Tabela dawkowania systemów terapeutycznych domacicznych z lewonorgestrelem

Tabela dawkowania dla systemu transdermalnego

Szczegółowe zalecenia podczas wywiadu medycznego

Podczas przeprowadzania wywiadu medycznego przed przepisaniem produktu zawierającego lewonorgestrel, należy zwrócić szczególną uwagę na następujące aspekty:¹⁴

Antykoncepcja awaryjna – wskazania do wywiadu

• Czas, jaki upłynął od niezabezpieczonego stosunku płciowego (optymalnie <12h, maksymalnie 72h)
• Stosowanie leków indukujących enzymy wątrobowe w ciągu ostatnich 4 tygodni
• Występowanie chorób wpływających na wchłanianie (np. choroby przewodu pokarmowego)
• Data ostatniej miesiączki i możliwość istniejącej ciąży
• Planowanie długoterminowej antykoncepcji po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej

^{1 3}

Doustna antykoncepcja hormonalna – wskazania do wywiadu

• Historia stosowania antykoncepcji hormonalnej
• Cykl menstruacyjny i data ostatniej miesiączki
• Przypadki poronień lub porodów w ciągu ostatnich miesięcy
• Choroby współistniejące, ze szczególnym uwzględnieniem chorób układu sercowo-naczyniowego, wątroby, migreny
• Stosowane leki mogące wchodzić w interakcje z hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi
• Występowanie czynników ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

¹⁵

Systemy domaciczne – wskazania do wywiadu

• Historia porodów i poronień
• Przebyte infekcje narządów rodnych
• Historia zabiegów chirurgicznych narządów rodnych
• Występowanie nadmiernych krwawień miesiączkowych
• Historia chorób ginekologicznych (np. mięśniaki, polipy)
• Wcześniejsze stosowanie wkładek domacicznych

¹¹

System transdermalny – wskazania do wywiadu

• Historia stosowania hormonalnej terapii zastępczej
• Stan skóry i możliwe reakcje alergiczne
• Możliwość stosowania plastrów zgodnie z zalecanym schematem
• Choroby współistniejące, szczególnie sercowo-naczyniowe

¹³

Właściwe dawkowanie i sposób podawania lewonorgestrelu zależy od postaci farmaceutycznej, wskazania oraz indywidualnych cech pacjentki. Dokładne przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i czasu podawania jest kluczowe dla zapewnienia skuteczności terapeutycznej oraz minimalizacji ryzyka działań niepożądanych.¹⁶