Właściwości farmakokinetyczne
Kwas salicylowy

Właściwości farmakokinetyczne kwasu salicylowego

Kwas salicylowy jest substancją czynną stosowaną w wielu produktach leczniczych przeznaczonych do stosowania na skórę. Informacje dotyczące właściwości farmakokinetycznych kwasu salicylowego są ograniczone w przypadku wielu produktów leczniczych, jednak dostępne dane pozwalają na wyciągnięcie wniosków dotyczących wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania tej substancji.¹

Wchłanianie kwasu salicylowego przez skórę

Kwas salicylowy charakteryzuje się zdolnością do wchłaniania przez nieuszkodzoną skórę. Stopień przenikania przez skórę jest zależny od wielu czynników, takich jak podłoże produktu leczniczego, integralność naskórka, stosowanie opatrunków okluzyjnych oraz stan skóry.^{2 3}

Maksymalne stężenie kwasu salicylowego we krwi osiągane jest po 4-8 godzinach od aplikacji na skórę.^{4 5} W przypadku produktu Salbetan, maksymalne stężenie występuje po 6-12 godzinach od aplikacji.⁶

Wchłanianie przezskórne kwasu salicylowego zwiększa się w przypadku:⁷

• Erytrodermii łuszczycowej
• Dermatoz ze zmianami zapalnymi
• Uszkodzeń i nadżerek skórnych
• Usunięcia lub uszkodzenia warstwy rogowej naskórka

^{8 9}

Badania wykazują, że około 10% zastosowanego miejscowo kwasu salicylowego ulega wchłonięciu do organizmu.¹⁰ W przypadku produktu Verrumal, stężenie kwasu salicylowego w surowicy zwykle nie przekracza 5 mg/dl, co jest wartością zbyt niską, aby wywołać toksyczne działania niepożądane.¹¹

Dystrybucja kwasu salicylowego w organizmie

Po wchłonięciu do organizmu, kwas salicylowy ulega szybkiej dystrybucji do wszystkich części ciała.¹² Salicylany w znacznym stopniu wiążą się z białkami osocza – około 80% wchłoniętej substancji.¹³

Kwas salicylowy po wchłonięciu do organizmu przenika do ośrodkowego układu nerwowego oraz przez łożysko, występuje także w ilościach śladowych we krwi płodu.^{14 15} Ponadto salicylany przenikają również do mleka ludzkiego.¹⁶

Metabolizm kwasu salicylowego

Kwas salicylowy podlega metabolizmowi w organizmie, głównie w wątrobie.¹⁷ Główne szlaki metaboliczne kwasu salicylowego obejmują:

• Sprzęganie z glicyną – prowadzi do powstania kwasu salicylurowego
• Sprzęganie z kwasem glukuronowym:
  • W grupie fenolowej – powstaje glukuronid eterowy
  • W grupie karboksylowej – powstaje glukuronid estrowy
• Hydroksylacja – prowadzi do powstania kwasu gentyzynowego (kwasu 2,5-dihydroksybenzoesowego) lub kwasu dihydroksybenzoesowego

^{18 19 20}

Eliminacja kwasu salicylowego

Kwas salicylowy i jego metabolity są wydalane głównie przez nerki.^{21 22} Z moczem wydalane jest około 7% dawki zastosowanego miejscowo kwasu salicylowego.^{23 24}

Kwas salicylowy może być wydalany w trzech postaciach:^{25 26}

• W postaci metabolitów (głównie kwasu salicylomoczowego)
• W postaci niezmienionej (10-50% dawki)
• W postaci glukuronianów

Czas półtrwania kwasu salicylowego

Okres półtrwania kwasu salicylowego w przypadku stosowania standardowych dawek terapeutycznych (wchłanianych ogólnoustrojowo) wynosi od 2 do 3 godzin.^{27 28 29}

Jednak w przypadku stosowania dużych dawek, okres półtrwania może ulec wydłużeniu do 15-30 godzin. Wynika to z ograniczonej zdolności sprzęgania kwasu salicylowego w wątrobie.^{30 31 15 h).”>32}

Czynniki wpływające na farmakokinetykę kwasu salicylowego

Na farmakokinetykę kwasu salicylowego wpływa wiele czynników, które mogą zmieniać stopień wchłaniania przez skórę, a także metabolizm i wydalanie substancji:^{33 34}

• Rodzaj podłoża produktu leczniczego – różne formulacje (maść, krem, roztwór) mogą wpływać na przenikanie kwasu salicylowego przez skórę
• Stan skóry – procesy zapalne, uszkodzenia, nadżerki zwiększają wchłanianie
• Stosowanie opatrunków okluzyjnych – zwiększa wchłanianie
• Powierzchnia aplikacji – im większa powierzchnia, tym większe wchłanianie
• Indywidualne różnice – absorpcja różni się znacząco u poszczególnych osób
• Wiek pacjenta – wchłanianie jest większe u dzieci

^{35 36}

Potencjalna toksyczność ogólnoustrojowa

Po miejscowym podaniu produktów zawierających kwas salicylowy, stężenie kwasu salicylowego w surowicy zwykle nie przekracza 5 mg/dl, co jest wartością zbyt niską, aby wywołać toksyczne działania niepożądane.^{37 38}

Wczesne objawy zatrucia salicylanami mogą wystąpić dopiero wtedy, gdy ich stężenia w surowicy są większe niż 30 mg/dl.^{39 40}

Specyficzne właściwości farmakokinetyczne w wybranych produktach leczniczych

W niektórych produktach leczniczych kwas salicylowy wykazuje szczególne właściwości farmakokinetyczne, związane z jego działaniem lub interakcją z innymi substancjami czynnymi:

Produkty z kortykosteroidami – kwas salicylowy zwiększa przenikanie kortykosteroidów przez skórę z uwagi na swoje właściwości keratolityczne. Ze względu na ścieńczenie warstwy rogowej przez kwas salicylowy, przenikanie betametazonu dipropionianu przez skórę jest zwiększone.^{41 42}

Produkty z fluorouracylem – kwas salicylowy został dodany do produktów zawierających fluorouracyl ze względu na właściwości keratolityczne, w celu poprawy przenikania fluorouracylu.^{43 44}

Produkty z kwasem borowym – kwas borowy przenika do krwi przez uszkodzoną, zranioną lub zmienioną zapalnie skórę. W razie wielokrotnego stosowania miejscowego kwasu borowego może następować kumulacja leku w organizmie i doprowadzić do ciężkiego zatrucia kwasem borowym.⁴⁵

Produkty z mocznikiem – zarówno kwas salicylowy, jak i mocznik aplikowane na powłoki skórne, ulegają absorpcji do naskórka, skąd są eliminowane wraz ze złuszczającymi się warstwami.⁴⁶

Brak danych farmakokinetycznych

Warto zauważyć, że dla niektórych produktów leczniczych zawierających kwas salicylowy brak jest szczegółowych danych dotyczących właściwości farmakokinetycznych. Przykładowo, dla produktów ABE, Brodacid, czy Medispirant stepspray w charakterystykach produktów leczniczych znajduje się informacja „Brak danych” w sekcji dotyczącej właściwości farmakokinetycznych.^{47 48 49}

Podobnie, dla produktu Capsigel N oraz Dernilan nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych.^{50 51}

W przypadku produktu Polfungicid dostępna jest jedynie informacja, że kwas salicylowy praktycznie nie wchłania się do krwi po podaniu miejscowym na skórę.⁵²