Dawkowanie i sposób podawania
Kwas salicylowy

Dawkowanie kwasu salicylowego

Kwas salicylowy to substancja czynna szeroko stosowana w dermatologii, występująca w różnych stężeniach i postaciach farmaceutycznych. Sposób dawkowania zależy od rodzaju produktu leczniczego, wskazania do stosowania oraz lokalizacji zmian skórnych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania tej substancji w różnych preparatach leczniczych.¹

Dawkowanie w leczeniu odcisków i zrogowaciałej skóry

Kwas salicylowy jest często stosowany w preparatach przeznaczonych do usuwania odcisków i zrogowaciałej skóry. Poszczególne produkty różnią się stężeniem substancji czynnej i wymagają odpowiedniego dawkowania:²

• ABE (89 mg + 89 mg)/g – stosować dwa razy na dobę, rano i wieczorem. Leczenie trwa około 1 tygodnia. Przed nałożeniem produktu nie stosować kosmetyków na obszar poddawany działaniu produktu. Po zakończonej kuracji należy wymoczyć nogi, co umożliwi łatwe usunięcie złuszczonego odciska.³
• Acerin (195 mg + 98 mg)/g – nakładać pędzelkiem na odcisk lub zgrubiałe miejsce na skórze, unikając kontaktu ze zdrową skórą. Należy poczekać do wyschnięcia produktu. W razie konieczności powtarzać aplikację przez kilka dni, a następnie wymoczyć nogi i usunąć odcisk.⁴
• Maść na odciski (400 mg + 100 mg)/g – nakładać cienką warstwę maści na odcisk przez 4 do 6 dni rano i na noc, nie zmywając posmarowanych miejsc wodą. Po tym okresie odcisk należy dobrze wymoczyć w gorącej wodzie i usunąć. W razie braku efektów powtórzyć leczenie po upływie 3 dni.⁵
• Maść na odciski Aflofarm (400 mg + 100 mg)/g – nakładać 1 lub 2 razy na dobę na zrogowaciate miejsca na skórze stóp, uważając, aby nie dotknąć zdrowej skóry. Po wystąpieniu bolesności należy wymoczyć stopy w gorącej wodzie i usunąć rozmiękczony zrogowaciały naskórek. Zabieg powtarzać kilkakrotnie.⁶
• Maść przeciw odciskom i zgrubieniom skóry Rekord Łuszczy, 200 mg/g – przed rozpoczęciem leczenia nogi należy dobrze wymoczyć w ciepłej wodzie. Następnie nałożyć maść na odcisk i zabezpieczyć plastrem. Codziennie uzupełniać ubytek maści, zachowując ostrożność, aby nie dostała się na zdrową skórę. Leczenie trwa tydzień, po czym nogi należy ponownie dobrze wymoczyć. Odcisk powinien dać się łatwo usunąć. Nie stosować dłużej niż przez 2 tygodnie.⁷
• Plaster na odciski, 400 mg/g (400 mg/plaster) – nakładać wyłącznie na odcisk lub modzel, najlepiej na noc. Przed użyciem plastra namoczyć lub zwilżyć zrogowaciałą skórę, a następnie ją osuszyć. Po 2 dniach kuracji zmienić plaster, a po 4 dniach usunąć zmiękczony, zrogowaciały naskórek w ciepłej kąpieli solankowej lub mydlanej. W przypadkach uporczywych terapię można powtarzać co 48 godzin. Nie stosować dłużej niż 14 dni.⁸

Dawkowanie w leczeniu brodawek

W przypadku brodawek skórnych, kwas salicylowy często występuje w połączeniu z fluorouracylem, co zwiększa skuteczność terapii:⁹

• Brodacid (50,4 mg + 100 mg)/g – czystą i suchą powierzchnię brodawki smarować produktem leczniczym za pomocą aplikatora. Po odkręceniu zakrętki i wyjęciu aplikatora odczekać, aż nadmiar płynu spłynie do butelki, a następnie posmarować wyłącznie powierzchnię brodawki. Stosować dwa razy na dobę na czystą i suchą skórę przez kilkanaście dni, maksymalnie do 6-8 tygodni.¹⁰
• Verrucutan (5 mg + 100 mg)/g – stosować od 2 do 3 razy na dobę na każdą brodawkę. Średni czas leczenia wynosi 6 tygodni. Należy przestrzegać codziennej regularnej aplikacji leku. Po ustąpieniu zmian chorobowych stosowanie produktu należy kontynuować jeszcze przez około 1 tydzień.¹¹
• Verrumal (100 mg + 5 mg)/g – stosować od 2 do 3 razy na dobę na każdą brodawkę za pomocą dołączonego pędzelka. Czas stosowania produktu leczniczego wynosi 6 tygodni. Po ustąpieniu zmian chorobowych stosowanie produktu należy kontynuować jeszcze przez około 1 tydzień.¹²

We wszystkich wymienionych produktach ważne jest nakładanie preparatu wyłącznie na brodawkę, omijając zdrową skórę. Przed każdym zastosowaniem produktu należy usunąć powłokę pozostałą po poprzedniej aplikacji.^{13 14}

Dawkowanie w leczeniu rogowacenia słonecznego

W przypadku rogowacenia słonecznego, kwas salicylowy występuje w połączeniu z fluorouracylem:¹⁵

• Actikerall (5 mg + 100 mg)/g – stosować raz na dobę na zmienione chorobowo miejsce (powierzchnia nie powinna być większa niż 25 cm²) do całkowitego zniknięcia zmiany lub maksymalnie przez 12 tygodni. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych należy zmniejszyć częstość stosowania produktu do trzech razy na tydzień. Odpowiedź na leczenie można zauważyć najwcześniej po czterech tygodniach.¹⁶

W przypadku leczenia zmian występujących w okolicach skóry o cienkiej warstwie naskórka, produkt należy nakładać rzadziej i częściej kontrolować przebieg leczenia. Całkowite wyleczenie zmiany może być niewidoczne do ośmiu tygodni po zakończeniu leczenia.¹⁷

Dawkowanie w preparatach z kortykosteroidami

Kwas salicylowy jest często łączony z kortykosteroidami w preparatach dermatologicznych, co zwiększa przenikanie steroidów przez naskórek:¹⁸

• Bedicort salic (0,5 mg + 30 mg)/g (maść) – niewielką ilość produktu (0,2-0,5 cm maści na 10 cm² powierzchni skóry) należy nanieść na zmienione chorobowo miejsca i lekko wmasować dwa razy na dobę (rano i wieczorem). W niektórych przypadkach korzystny wynik leczenia można uzyskać przy rzadszym stosowaniu. Okres leczenia nie powinien trwać dłużej niż 14 dni.¹⁹
• Belosalic (0,5 mg + 30 mg)/g (maść) – cienką warstwę produktu należy lekko wcierać w chorobowo zmienione miejsca na skórze dwa razy na dobę. W lżejszych przypadkach wystarcza rzadsze stosowanie. Nie stosować dłużej niż przez 14 dni.²⁰
• Diprosalic (0,64 mg + 30 mg)/g (maść) – niewielką ilość maści (0,2-0,5 cm maści na 10 cm² powierzchni skóry) należy nanieść na zmienione chorobowo miejsca i lekko wmasować dwa razy na dobę (rano i wieczorem). W niektórych przypadkach dobre wyniki leczenia można uzyskać przy rzadszym stosowaniu. Okres leczenia nie powinien trwać dłużej niż 14 dni.²¹
• Lorinden A (0,2 mg + 30 mg)/g – stosować nie częściej niż raz lub dwa razy na dobę. Nie stosować produktu dłużej niż przez 2 tygodnie. Na skórę twarzy nie stosować dłużej niż przez 7 dni. W ciągu tygodnia można zużyć nie więcej niż 15 g (1 tubę) maści.²²

Dla preparatów w postaci roztworu na skórę, dawkowanie jest podobne:²³

• Diprosalic (0,64 mg + 20 mg)/g (płyn) – stosować na zmienioną chorobowo skórę raz lub dwa razy na dobę.²⁴
• Salbetan (0,64 mg + 20 mg)/g – stosować na zmienioną chorobowo skórę raz lub dwa razy na dobę. W niektórych stanach wystarczy stosować produkt raz na dobę. Jeśli nastąpi poprawa, można zmniejszyć częstość stosowania tego produktu.²⁵

Dawkowanie w leczeniu skóry głowy

W preparatach przeznaczonych do stosowania na skórę głowy, dawkowanie kwasu salicylowego wygląda następująco:²⁶

• Alpicort (2 mg + 4 mg)/ml – stosować jeden raz na dobę, najlepiej wieczorem. Gdy objawy zapalne nieco ustąpią, wystarczy stosowanie 2 do 3 razy w tygodniu. W tym celu nanosić produkt otworem aplikatora skierowanym do dołu na leczone miejsca. Następnie masować palcami skórę głowy przez 2-3 minuty. Czas trwania leczenia małych powierzchni nie powinien być dłuższy niż 2-3 tygodnie.²⁷
• Alpicort E (2 mg + 0,05 mg + 4 mg)/ml – stosować jeden raz na dobę, najlepiej wieczorem. Gdy objawy zapalne nieco ustąpią, wystarczy stosowanie 2 do 3 razy w tygodniu. W tym celu nanosić produkt otworem aplikatora skierowanym do dołu na leczone miejsca. Następnie masować palcami skórę głowy przez 2-3 minuty. Czas trwania leczenia małych powierzchni nie powinien być dłuższy niż 2-3 tygodnie.²⁸

Dawkowanie w leczeniu pacjentów pediatrycznych

Stosowanie kwasu salicylowego u dzieci wymaga szczególnej ostrożności. Ograniczenia wiekowe różnią się w zależności od produktu:²⁹

• ABE, Brodacid – nie stosować u dzieci w wieku poniżej 2 lat. U dzieci od 2 do 12 lat można stosować tylko pod kontrolą lekarza.^{30 31}
• Acerin – nie stosować u dzieci. Brak badań.³²
• Actikerall – nie ma zastosowania u dzieci i młodzieży we wskazaniu do leczenia rogowacenia słonecznego.³³
• Alpicort – przeciwwskazany do stosowania u dzieci w wieku 0-12 lat. U dzieci powyżej 12 lat produkt nie powinien być stosowany na zbyt dużą powierzchnię ciała i/lub przez zbyt długi czas.³⁴
• Alpicort E – przeciwwskazany do stosowania u dzieci w wieku do 18 lat.³⁵
• Belosalic, Bedicort salic, Diprosalic – nie stosować u dzieci w wieku do 12 lat.^{36 37 38}
• Lorinden A – nie stosować u dzieci w wieku poniżej 2 lat. U dzieci powyżej 2 lat stosować bardzo ostrożnie, tylko raz na dobę, na niewielką powierzchnię skóry, nie stosować na skórę twarzy.³⁹
• Maść na odciski Aflofarm – nie stosować u dzieci w wieku do 2 lat. Ostrożnie stosować u dzieci w wieku powyżej 2 lat.⁴⁰
• Plaster na odciski – nie stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat.⁴¹
• Verrumal – przeciwwskazany u dzieci w wieku poniżej 6 lat.⁴²

Szczegółowe wytyczne dotyczące dawkowania kwasu salicylowego

Maksymalne dawki i czas stosowania

Należy przestrzegać ograniczeń dotyczących maksymalnych dawek i czasu stosowania kwasu salicylowego, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka:⁴³

• U dorosłych nie wolno stosować maksymalnej dawki dobowej kwasu salicylowego wynoszącej 2 g dłużej niż przez 1 tydzień.⁴⁴
• U dzieci nie wolno przekraczać maksymalnej dawki dobowej kwasu salicylowego wynoszącej 0,2 g.⁴⁵

Czas trwania leczenia jest ograniczony dla większości preparatów:⁴⁶

• Preparaty na odciski: 1-2 tygodnie.^{47 48}
• Preparaty z kortykosteroidami: nie dłużej niż 14 dni.^{49 50}
• Preparaty na brodawki: 6-8 tygodni.^{51 52 53}
• Preparaty na rogowacenie słoneczne: do 12 tygodni.⁵⁴

Maksymalna leczona powierzchnia

Dla niektórych preparatów określono maksymalną powierzchnię skóry, która może być leczona:⁵⁵

• Actikerall, Verrucutan, Verrumal: nie większa niż 25 cm² powierzchni skóry.^{56 57 58}
• U dzieci maksymalna powierzchnia skóry leczonej produktem Salbetan musi być mniejsza niż 10% powierzchni ciała dziecka.⁵⁹

Szczególne grupy pacjentów

Dla pacjentów w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek należy uwzględnić specjalne zalecenia:⁶⁰

• Pacjenci w podeszłym wieku: Na ogół należy ostrożnie dobierać dawkę, zwykle zaczynając od dolnej granicy zakresu dawkowania oraz biorąc pod uwagę większą częstość występowania zaburzeń czynności wątroby i nerek, a także jednocześnie występujące choroby.⁶¹
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: Może być konieczne dostosowanie dawki.⁶²

Dla większości preparatów zawierających kwas salicylowy nie ma potrzeby zmiany dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami czynności wątroby i nerek.⁶³

Tabelaryczne zestawienie dawkowania kwasu salicylowego

Sposób podawania kwasu salicylowego

Ustalenia ogólne

Kwas salicylowy jest przeznaczony wyłącznie do stosowania miejscowego na skórę. Podczas aplikacji należy przestrzegać następujących zasad:^{64 65}

• Produkty należy aplikować wyłącznie na zmienione chorobowo miejsca, unikając kontaktu ze zdrową skórą, szczególnie w przypadku preparatów o wysokim stężeniu kwasu salicylowego.^{66 67}
• W przypadku preparatów płynnych, po odkręceniu zakrętki i wyjęciu aplikatora, należy odczekać chwilę, aż nadmiar płynu spłynie do butelki.^{68 69}
• Po aplikacji należy odczekać chwilę, aż produkt zaschnie w postaci białej błonki (dotyczy preparatów płynnych).^{70 71}
• Po każdorazowym użyciu butelkę należy dobrze zamknąć, dokładnie dokręcając zakrętkę, aby chronić przed wyparowaniem.^{72 73}

Specjalne instrukcje dla poszczególnych preparatów

Niektóre produkty wymagają specjalnych technik aplikacji:⁷⁴

• Preparaty na skórę głowy (Alpicort, Alpicort E): Nanosić produkt otworem aplikatora skierowanym do dołu na leczone miejsca. Następnie masować palcami skórę głowy przez 2-3 minuty.^{75 76}
• Actikerall, Verrucutan, Verrumal: Produkt nanoszony jest na skórę za pomocą pędzelka (lub łopatki) dołączonego do zamknięcia butelki. Aby uniknąć naniesienia zbyt dużej ilości roztworu, przed zastosowaniem należy wytrzeć pędzelek o szyjkę butelki. Nie należy zakrywać leczonej powierzchni skóry po naniesieniu produktu. Przed każdym zastosowaniem należy usunąć powłokę pozostałą po poprzednim nałożeniu.^{77 78 79}
• Preparaty z kortykosteroidami: Niewielką ilość produktu (0,2-0,5 cm maści na 10 cm² powierzchni skóry) należy nanieść na zmienione chorobowo miejsca i lekko wmasować.^{80 81}

Szczególne sytuacje kliniczne

Należy uwzględnić dodatkowe wskazówki w określonych przypadkach:⁸²

• W przypadku leczenia zmian występujących w okolicach skóry o cienkiej warstwie naskórka, produkt należy nakładać rzadziej i częściej kontrolować przebieg leczenia.⁸³
• Produktów z kwasem salicylowym nie należy nanosić na owłosioną powierzchnię skóry. Może to prowadzić do zlepienia się włosów. W przypadku nanoszenia produktu na owłosioną powierzchnię skóry należy najpierw ją ogolić lub zastosować inne właściwe metody usuwania owłosienia.^{84 85}
• W przypadku brodawek okołopaznokciowych, a zwłaszcza podpaznokciowych, należy zwrócić uwagę, aby nie uległa zniszczeniu macierz paznokcia i produkt nie przedostał się do łożyska paznokcia.^{86 87}

Dodatkowe zalecenia po zakończeniu leczenia

Po zakończeniu leczenia kwasem salicylowym mogą być wymagane dodatkowe działania:⁸⁸

• W przypadku odcisków, po zakończonej kuracji należy wymoczyć nogi, co umożliwi łatwe usunięcie złuszczonego odciska.^{89 90}
• W przypadku brodawek, po leczeniu produktami zawierającymi kwas salicylowy i fluorouracyl, w niektórych przypadkach wskazane jest usunięcie przez lekarza pozostałej obumarłej tkanki.^{91 92}