Przeciwwskazania stosowania
Betametazon

Przeciwwskazania stosowania betametazonu: Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Betametazon, jako silny glikokortykosteroid, znajduje zastosowanie w leczeniu różnych dermatoz, jednak istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których jego stosowanie jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania betametazonu jest nadwrażliwość na substancję czynną (betametazon w różnych postaciach: dipropionian, walerianian) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. W przypadku preparatów złożonych przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na inne substancje czynne obecne w leku, takie jak gentamycyna, klotrymazol czy kwas salicylowy.^{2 3 4}

Zakażenia skóry

Betametazon jest przeciwwskazany w przypadku występowania niepodleczonych infekcji skórnych. Dotyczy to w szczególności:^{5 6}

• Zakażeń wirusowych skóry – przeciwwskazane jest stosowanie betametazonu w przypadku: opryszczki zwykłej, ospy wietrznej, półpaśca, ospy bydlęcej
• Zakażeń bakteryjnych skóry – w szczególności w gruźlicy skóry, kile
• Zakażeń grzybiczych skóry – betametazon może nasilać infekcje grzybicze
• Zarażeń pasożytniczych – np. świerzbu

^{7 8 9}

W przypadku preparatów złożonych zawierających betametazon i środek przeciwzakaźny (np. gentamycynę), mogą występować dodatkowe przeciwwskazania związane z opornością drobnoustrojów na tę substancję.^{10 11}

Schorzenia dermatologiczne

Betametazon jest przeciwwskazany w przypadku następujących chorób skóry:^{12 13}

• Trądzik różowaty – stosowanie betametazonu może nasilać objawy choroby
• Trądzik pospolity – betametazon może pogarszać przebieg choroby
• Zapalenie skóry wokół ust (dermatitis perioralis) – kortykosteroidy nasilają objawy
• Świąd bez zapalenia – brak wskazań do stosowania kortykosteroidów
• Atrofia skóry – betametazon może dodatkowo nasilać atrofię skóry
• Rozstępy skórne – kortykosteroidy nasilają ich powstawanie
• Łamliwość żył skórnych
• Rybia łuska
• Owrzodzenia i rany skóry
• Zapalenie lub owrzodzenie żylakowate

^{14 15}

Szczególne lokalizacje stosowania

Betametazon jest przeciwwskazany do stosowania w następujących lokalizacjach:^{16 17}

• Skóra twarzy – ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych
• Okolica odbytu i narządów płciowych – ze względu na zwiększoną absorbcję leku
• Okolica oczu – ryzyko powikłań ocznych przy długotrwałym stosowaniu

^{18 19}

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

W zależności od preparatu, betametazon może być przeciwwskazany:^{20 21}

• U dzieci w wieku do 12 lat – dotyczy to większości preparatów z betametazonem
• U dzieci w wieku do 2 lat – niektóre preparaty, np. zawierające gentamycynę
• U dzieci poniżej 1 roku życia – w przypadku niektórych preparatów
• U noworodków i niemowląt – całkowity zakaz stosowania

^{22 23 24 25}

Szczególne przeciwwskazania w łuszczycy

W przypadku preparatów złożonych zawierających betametazon i kalcypotriol istnieją dodatkowe przeciwwskazania związane z łuszczycą:^{26 27}

• Erytrodermia łuszczycowa
• Łuszczyca złuszczająca
• Łuszczyca krostkowa

^{28 29}

Zaburzenia metabolizmu wapnia

W przypadku preparatów złożonych zawierających betametazon i kalcypotriol, przeciwwskazaniem są zaburzenia metabolizmu wapnia.^{30 31}

Przeciwwskazania do stosowania systemowego

W przypadku preparatów betametazonu podawanych ogólnoustrojowo (np. Celestone, Diprophos), istnieją dodatkowe przeciwwskazania:^{32 33}

• Grzybica uogólniona
• Gruźlica – aktywna lub przebyta
• Osteoporoza
• Chwiejność emocjonalna
• Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
• Pierwotna jaskra
• Wczesne zespolenie żył
• Cukrzyca – ze względu na działanie diabetogenne kortykosteroidów
• Zespół Cushinga
• Niewydolność nerek
• Ciąża – szczególnie pierwszy trymestr

³⁴

Inne przeciwwskazania

Inne przeciwwskazania do stosowania betametazonu obejmują:^{35 36}

• Rozległe zmiany skórne, zwłaszcza przebiegające z ubytkiem skóry (np. oparzenia)
• Długotrwałe stosowanie bez nadzoru lekarskiego
• Pieluszkowe zapalenie skóry u dzieci
• Odczyny poszczepienne skórne

^{37 38}

Przeciwwskazania związane z preparatami złożonymi

Preparaty z betametazonem i gentamycyną

W przypadku preparatów zawierających betametazon i gentamycynę (np. Bedicort G, Belogent, Diprogenta, Gebetil), dodatkowe przeciwwskazania obejmują:^{39 40}

• Zakażenia skóry bakteriami opornymi na gentamycynę
• Zaawansowana niewydolność nerek – ze względu na potencjalną nefrotoksyczność gentamycyny
• Jednoczesne ogólnoustrojowe stosowanie antybiotyków aminoglikozydowych – ryzyko toksycznego stężenia w surowicy
• Zakażenia bakteriami z rodziny Pseudomonas i Proteus – przy niektórych preparatach (np. z neomycyną)
• Zapalenie ucha zewnętrznego z perforacją błony bębenkowej – ryzyko ototoksyczności

^{41 42}

Preparaty z betametazonem i kwasem salicylowym

W przypadku preparatów zawierających betametazon i kwas salicylowy (np. Bedicort salic, Belosalic, Diprosalic, Salbetan), dodatkowe przeciwwskazania mogą dotyczyć przypadków, w których kwas salicylowy jest niewskazany:⁴³

• Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – przy wielokrotnym stosowaniu
• Zmniejszona krzepliwość krwi – przy wielokrotnym stosowaniu

Preparaty z betametazonem i kalcypotriolem

W przypadku preparatów zawierających betametazon i kalcypotriol (np. Betacal, Daivobet, Duosone, Enstilar, Psotriol, Wynzora), przeciwwskazania związane są również z zaburzeniami metabolizmu wapnia oraz szczególnymi postaciami łuszczycy wymienionymi wcześniej.^{44 45}

Podsumowanie przeciwwskazań w zależności od postaci leku

Przeciwwskazania dla preparatów miejscowych

Poniżej przedstawiono tabelę przeciwwskazań występujących w poszczególnych postaciach leków zawierających betametazon stosowanych miejscowo:

* W przypadku niektórych produktów dopuszczalne przy jednoczesnym wdrożeniu odpowiedniego leczenia przyczynowego
** Wiek minimalny może się różnić w zależności od preparatu (1, 2 lub 12 lat)

Przeciwwskazania dla preparatów systemowych

Dla preparatów betametazonu podawanych ogólnoustrojowo (Celestone, Diprophos) przeciwwskazania są szersze i obejmują:^{46 47}

• Grzybica uogólniona
• Gruźlica
• Osteoporoza
• Chwiejność emocjonalna
• Choroba wrzodowa
• Pierwotna jaskra
• Wczesne zespolenie żył
• Cukrzyca
• Zespół Cushinga
• Niewydolność nerek
• Zakażenia bakteryjne, grzybicze lub wirusowe
• Pierwszy trymestr ciąży

⁴⁸

Betametazon nie powinien być również stosowany w leczeniu zespołu błon szklistych po urodzeniu.^{49 50}