Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Betametazon

Wpływ betametazonu na płodność, ciążę i laktację

Betametazon jako kortykosteroid stosowany miejscowo i ogólnoustrojowo wymaga szczególnej uwagi w przypadku stosowania u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania są ograniczone, a ryzyko i korzyści należy dokładnie rozważyć przed rozpoczęciem terapii.¹

Stosowanie betametazonu w okresie ciąży

Istnieją tylko ograniczone dane lub brak danych dotyczących bezpieczeństwa miejscowego stosowania betametazonu u kobiet w okresie ciąży. Znane jest jednak, że substancja ta może wchłaniać się przez skórę.² Badania na zwierzętach laboratoryjnych wykazały teratogenne działanie silnie działających kortykosteroidów stosowanych miejscowo.³

Liczne badania epidemiologiczne sugerują, że może występować zwiększone ryzyko rozszczepu wargi i/lub podniebienia u noworodków urodzonych przez kobiety leczone kortykosteroidami o działaniu ogólnoustrojowym w trakcie pierwszego trymestru ciąży. Rozszczep wargi i/lub podniebienia jest rzadko występującym zaburzeniem, a jeśli glikokortykosteroidy są przyczyną uszkodzenia płodu, to mogą one powodować wzrost liczby przypadków jedynie o jeden lub dwa przypadki na 1000 kobiet leczonych w okresie ciąży.⁴

Badania epidemiologiczne u kobiet, które otrzymywały kortykosteroidy w trakcie ciąży (mniej niż 300 zakończonych rozwiązaniem ciąż), nie wykazały wad wrodzonych u niemowląt.⁵ Jednak potencjalne ryzyko u ludzi jest niepewne.⁶

W przypadku stosowania betametazonu w formie preparatów ogólnoustrojowych, badania wykazały zwiększone ryzyko hipoglikemii u noworodków po zastosowaniu przed porodem krótkiej kuracji betametazonem u kobiet z ryzykiem późnego porodu przedwczesnego.⁷

Zalecenia dotyczące stosowania w okresie ciąży

Stosowanie preparatów zawierających betametazon w okresie ciąży powinno być rozważane jedynie wtedy, gdy potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu.⁸ Stosowanie powinno jednak być krótkotrwałe i ograniczać się do małej powierzchni ciała.⁹

Na ogół należy unikać podawania produktów zawierających kortykosteroidy, przeznaczonych do stosowania miejscowego, podczas pierwszego trymestru ciąży.¹⁰ W okresie ciąży należy w szczególności unikać stosowania produktu na duże powierzchnie skóry, długotrwale oraz pod opatrunkami okluzyjnymi.¹¹

Jeśli kortykosteroidy podawane są pod koniec ciąży, u płodu może wystąpić zanik kory nadnerczy, który może wymagać stopniowego odstawiania produktu u niemowlęcia z leczeniem substytucyjnym.¹²

Niemowlęta urodzone przez matki leczone dużymi dawkami kortykosteroidów w okresie ciąży, należy uważnie obserwować ze względu na ryzyko wystąpienia objawów niedoczynności nadnerczy oraz dokładnie zbadać z uwagi na ryzyko wystąpienia zaćmy wrodzonej, choć jest ono bardzo niewielkie.¹³

Wpływ betametazonu na laktację

Nie wiadomo, czy miejscowo stosowane kortykosteroidy, w tym betametazon, wchłaniają się przez skórę w takim stopniu, aby były wykrywalne w mleku kobiecym.¹⁴ Wiadomo jednak, że ogólnoustrojowo podawane kortykosteroidy przenikają do mleka matki.¹⁵

Betametazon podawany ogólnoustrojowo przenika do mleka matki, jednak ryzyko niepożądanego działania na dziecko wydaje się mało prawdopodobne w przypadku stosowania dawek leczniczych.¹⁶

Zalecenia dotyczące karmienia piersią

Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać podawanie preparatu zawierającego betametazon, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.¹⁷

Najważniejsze zalecenia dotyczące stosowania betametazonu w okresie karmienia piersią obejmują:

• Produktów zawierających betametazon nie należy stosować na skórę piersi przed karmieniem piersią¹⁸
• Należy unikać kontaktu niemowlęcia z leczonymi powierzchniami skóry¹⁹
• W przypadku konieczności stosowania produktu na duże powierzchnie skóry lub długotrwale, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią²⁰

²¹

Wpływ betametazonu na płodność

Badania polegające na podawaniu szczurom doustnych dawek betametazonu nie wykazały zaburzenia płodności u osobników płci męskiej i żeńskiej.²² Jednak zgłaszano wpływ betametazonu na płodność w niektórych badaniach na szczurach.²³

Brakuje danych dotyczących wpływu miejscowo stosowanych kortykosteroidów na płodność u ludzi.²⁴

Specyficzne zalecenia dla preparatów złożonych zawierających betametazon

Preparaty betametazon + gentamycyna

W przypadku preparatów zawierających betametazon w połączeniu z gentamycyną, należy uwzględnić, że gentamycyna po zastosowaniu na skórę może wchłaniać się do organizmu.²⁵ Gentamycyna przenika przez barierę łożyska i osiąga mierzalne stężenia w tkankach płodu i płynie owodniowym.²⁶

Gentamycyna przenika również do mleka kobiecego w niewielkich ilościach.²⁷

Preparaty betametazon + kwas salicylowy

W przypadku preparatów zawierających betametazon w połączeniu z kwasem salicylowym, należy pamiętać, że kwas salicylowy może wchłaniać się przez skórę w znacznym stopniu.²⁸

Nie ma jednoznacznych danych epidemiologicznych świadczących o zwiększonym ryzyku wad wrodzonych u ludzi spowodowanych przez kwas salicylowy. Stosowanie kwasu salicylowego w ostatnim trymestrze ciąży może prowadzić do wydłużenia czasu trwania ciąży i tokolizy. U matki i dziecka zaobserwowano zwiększoną tendencję do krwawień (skazy krwotoczne). W przypadku stosowania na krótko przed porodem, może wystąpić krwawienie wewnątrzczaszkowe, szczególnie u wcześniaków. Możliwe jest także przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego u płodu.²⁹

Kwas salicylowy przenika do mleka ludzkiego. Dotychczas nie ma doniesień o jego szkodliwym wpływie na dziecko, jednak należy zachować ostrożność.³⁰

Preparaty betametazon + kalcypotriol

W przypadku preparatów zawierających betametazon w połączeniu z kalcypotriolem, należy zauważyć, że nie ma danych dotyczących przenikania kalcypotriolu do mleka matki.³¹

Badania polegające na podawaniu szczurom doustnych dawek kalcypotriolu lub betametazonu dipropionianu nie wykazały zaburzenia płodności u osobników płci męskiej i żeńskiej.³²

Informacje, które lekarz musi przekazać kobietom w ciąży i karmiącym piersią

Uwzględniając wszystkie powyższe dane, lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią następujące informacje:

Informacje dla kobiet w ciąży

• Betametazon miejscowo stosowany wchłania się przez skórę i może wpływać na płód
• Ryzyko dla płodu występuje szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży
• Stosowanie powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu
• Należy stosować najmniejsze skuteczne dawki przez możliwie najkrótszy czas
• Należy unikać stosowania na dużych powierzchniach skóry
• Należy unikać stosowania pod opatrunkami okluzyjnymi
• Jeśli kobieta przyjmowała duże dawki betametazonu pod koniec ciąży, noworodek może wymagać obserwacji pod kątem objawów niedoczynności nadnerczy
• W przypadku stosowania betametazonu w połączeniu z kwasem salicylowym w ostatnim trymestrze ciąży, istnieje ryzyko wystąpienia krwawień u matki i noworodka

^{33 34 35}

Informacje dla kobiet karmiących piersią

• Betametazon przenika do mleka matki, ale ryzyko działań niepożądanych u dziecka jest niewielkie przy stosowaniu dawek terapeutycznych
• Należy rozważyć korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki
• Nie wolno stosować preparatów zawierających betametazon na skórę piersi przed karmieniem
• Należy unikać kontaktu dziecka z leczonymi powierzchniami skóry
• W przypadku konieczności stosowania dużych dawek, na rozległe powierzchnie skóry lub przez dłuższy czas, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią
• W przypadku stosowania betametazonu w połączeniu z gentamycyną lub kwasem salicylowym, należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość wchłaniania tych substancji do organizmu i ich przenikania do mleka

^{36 37 38}