Wskazania do stosowania
Amfoterycyna B

Amfoterycyna B – wskazania do stosowania

Amfoterycyna B to antybiotyk przeciwgrzybiczy, który charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwko wielu patogenom grzybiczym. Na rynku farmaceutycznym występuje w kilku postaciach, które różnią się formulacją farmaceutyczną, co wpływa na ich profil farmakokinetyczny, skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania. Dostępne preparaty zawierające amfoterycynę B to: Abelcet (kompleks lipidowy), AmBisome (postać liposomalna) oraz Fungizone (postać konwencjonalna, niezwiązana). Każda z tych formulacji ma specyficzne wskazania do stosowania, które przedstawiono poniżej.¹²³

Wskazania dla poszczególnych preparatów amfoterycyny B

Abelcet (amfoterycyna B w kompleksach lipidowych)

Abelcet jest wskazany w następujących sytuacjach klinicznych:⁴

• Jako lek pierwszego rzutu w leczeniu ciężkiej inwazyjnej kandydozy
• Jako lek drugiego rzutu w leczeniu ciężkich grzybic układowych u pacjentów:
  • nieodpowiadających na leczenie konwencjonalną amfoterycyną B
  • nieodpowiadających na inne leki przeciwgrzybicze o działaniu ogólnym
  • z niewydolnością nerek
  • z innymi przeciwwskazaniami do stosowania niezwiązanej amfoterycyny B
  • u których rozwinęło się uszkodzenie nerek wywołane przez amfoterycynę B w postaci niezwiązanej

⁵

W ramach terapii drugiego rzutu, Abelcet jest zalecany w następujących zakażeniach grzybiczych:⁶

• Inwazyjna aspergiloza
• Kryptokokowe zapalenie opon mózgowych i rozsiana kryptokokoza u pacjentów z HIV
• Fuzarioza
• Kokcydioidomikoza
• Zygomikoza
• Blastomikoza

AmBisome (amfoterycyna B w liposomach)

AmBisome jest wskazany do stosowania w szerszym spektrum sytuacji klinicznych, obejmujących:⁷

• Leczenie ciężkich układowych i/lub głębokich zakażeń grzybiczych
• Empiryczne leczenie w przypadkach podejrzenia zakażenia grzybiczego u pacjentów z gorączką i neutropenią, gdy gorączka nie ustąpiła po zastosowaniu antybiotyków o szerokim zakresie działania, a w odpowiednich badaniach nie było możliwe określenie wywołującej zakażenie bakterii lub wirusa

⁸

Do specyficznych zakażeń skutecznie leczonych produktem AmBisome należą:⁹

• Rozsiana kandydoza
• Aspergiloza
• Mukormikoza
• Kryptokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Ważne jest, aby podkreślić, że AmBisome nie powinien być stosowany w leczeniu pospolitych zakażeń grzybiczych bez objawów klinicznych, które zostały rozpoznane jedynie na podstawie dodatnich wyników prób skórnych lub badań serologicznych.¹⁰

Fungizone (amfoterycyna B konwencjonalna)

Fungizone jest zalecany do stosowania u pacjentów z postępującymi, mogącymi zagrażać życiu zakażeniami grzybiczymi. Ze względu na silne działanie nie jest zalecany do leczenia nieinwazyjnych zakażeń grzybiczych.¹¹

Fungizone jest szczególnie wskazany w leczeniu zagrażających życiu zakażeń grzybiczych wywoływanych przez:¹²

• Szczepy Aspergillus
• Szczepy Blastomyces
• Szczepy Candida
• Szczepy Coccidioides
• Szczepy Cryptococcus
• Szczepy Histoplasma
• Grzyby wywołujące mukormikozę, w tym wrażliwe szczepy:
  • Absidia
  • Mucor
  • Rhizopus
• Pokrewne wrażliwe szczepy:
  • Conidiobolus
  • Basidiobolus
  • Sporothrix

Dodatkowo Fungizone może być stosowany w leczeniu amerykańskiej leiszmaniozy śluzówkowo-skórnej, choć nie jest to lek pierwszego wyboru w tym wskazaniu.¹³

Fungizone można także stosować u pacjentów z obniżoną odpornością i utrzymującą się gorączką, którzy nie reagują na odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne.¹⁴

Kiedy zalecić stosowanie amfoterycyny B

Wybór konkretnej formulacji amfoterycyny B powinien być dokonany na podstawie poniższych kryteriów klinicznych:

Wskazania do stosowania poszczególnych postaci amfoterycyny B

W oparciu o charakterystyki produktów leczniczych, amfoterycynę B należy zalecić pacjentom w następujących sytuacjach:

1. Abelcet (amfoterycyna B w kompleksach lipidowych) – zalecany głównie jako:
   • Terapia inwazyjnej kandydozy
   • Alternatywa dla pacjentów z nietolerancją lub brakiem odpowiedzi na konwencjonalną amfoterycynę B
   • Opcja dla pacjentów z istniejącą lub rozwijającą się nefrotoksycznością
2. AmBisome (amfoterycyna B liposomalna) – zalecany w:
   • Ciężkich układowych lub głębokich zakażeniach grzybiczych
   • Leczeniu empirycznym u pacjentów z gorączką neutropeniczną
   • Zakażeniach OUN (ze względu na lepszą penetrację do płynu mózgowo-rdzeniowego)
3. Fungizone (amfoterycyna B konwencjonalna) – zalecany w:
   • Zagrażających życiu zakażeniach grzybiczych przy braku przeciwwskazań do jego stosowania
   • Sytuacjach wymagających szybkiego działania przeciwgrzybiczego
   • Amerykańskiej leiszmaniozie śluzówkowo-skórnej (jako opcja terapeutyczna)

Szczegółowe wskazania kliniczne

Biorąc pod uwagę różne formulacje amfoterycyny B, lekarz powinien zalecić jej stosowanie w następujących sytuacjach klinicznych:

Przeciwwskazania i ograniczenia stosowania

Należy pamiętać, że amfoterycyna B w każdej postaci ma określone ograniczenia w stosowaniu:

1. Nie należy jej stosować w leczeniu nieinwazyjnych lub pospolitych zakażeń grzybiczych bez objawów klinicznych.¹⁵¹⁶
2. Formy liposomalne (AmBisome) i lipidowe (Abelcet) są preferowane u pacjentów z niewydolnością nerek lub ryzykiem nefrotoksyczności.
3. Konwencjonalna postać amfoterycyny B (Fungizone) wiąże się z większym ryzykiem działań niepożądanych, szczególnie nefrotoksyczności, w porównaniu do form lipidowych i liposomalnych.

Podsumowanie wskazań terapeutycznych

Amfoterycyna B we wszystkich swoich formulacjach stanowi istotny element w terapii ciężkich zakażeń grzybiczych. Wybór konkretnego preparatu powinien być uzależniony od specyfiki zakażenia, stanu klinicznego pacjenta oraz jego funkcji nerek. W większości przypadków liposomalne i lipidowe formy amfoterycyny B (AmBisome, Abelcet) zapewniają lepszy profil bezpieczeństwa przy zachowanej skuteczności przeciwgrzybiczej, szczególnie u pacjentów zagrożonych działaniami niepożądanymi konwencjonalnej postaci leku (Fungizone).¹⁷¹⁸¹⁹