Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Amfoterycyna B

Wpływ amfoterycyny B na płodność, ciążę i laktację – wprowadzenie

Amfoterycyna B jest lekiem przeciwgrzybiczym stosowanym w leczeniu ciężkich zakażeń grzybiczych układowych. Dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych: jako kompleks lipidowy (Abelcet), postać liposomalna (AmBisome), oraz konwencjonalna (Fungizone). W kontekście stosowania tego leku u kobiet w okresie rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią, istotne jest dokładne przeanalizowanie dostępnych danych dotyczących bezpieczeństwa oraz zaleceń dla personelu medycznego.¹²³

Wpływ amfoterycyny B na przebieg ciąży

Dane kliniczne dotyczące stosowania w okresie ciąży

Amfoterycyna B w postaci konwencjonalnej była stosowana z powodzeniem w leczeniu układowych zakażeń grzybiczych u kobiet ciężarnych, bez widocznego negatywnego wpływu na płód. Jednakże należy podkreślić, że liczba opisanych przypadków jest zbyt mała, aby jednoznacznie potwierdzić pełne bezpieczeństwo stosowania amfoterycyny B u kobiet w ciąży, niezależnie od postaci farmaceutycznej.⁴⁵⁶

Dane niekliniczne dotyczące ciąży

Badania przedkliniczne przeprowadzone dla różnych postaci amfoterycyny B dostarczają istotnych informacji. W przypadku produktu Abelcet (amfoterycyna B w kompleksach lipidowych), badania na szczurach i królikach nie wykazały embriotoksyczności, fetotoksyczności ani teratogenności.⁷

Podobnie, badania na zwierzętach z użyciem produktu AmBisome (amfoterycyna B w liposomach) nie wykazały działania teratogennego u szczurów i królików.⁸

W przypadku konwencjonalnej amfoterycyny B (Fungizone), badania niekliniczne dostarczyły bardziej szczegółowych danych. W badaniach, w których ciężarnym samicom szczurów podawano dootrzewnowo dawki do 3,75 mg/kg mc./dobę oraz ciężarnym samicom królików podawano dożylnie dawki do 1,5 mg/kg mc./dobę, nie obserwowano żadnych anomalii rozwojowych. Odnotowano jednak zależne od dawki skrócenie czasu przeżycia potomstwa zwierząt leczonych amfoterycyną B, co może być związane z deoksycholanem – substancją pomocniczą ułatwiającą rozpuszczanie.⁹

Przy podawaniu doustnym znacznie wyższych dawek amfoterycyny B obserwowano zwiększenie częstości martwych urodzeń u szczurów (200 mg/kg mc./dobę, 36-krotność dawki stosowanej u ludzi) oraz zwiększony odsetek zgonów u ciężarnych królików leczonych dawkami 50 mg/kg mc./dobę (9-krotność dawki stosowanej u ludzi) i 100 mg/kg mc./dobę (18-krotność dawki stosowanej u ludzi). Po zastosowaniu amfoterycyny B w tych dawkach u królików obserwowano również zmniejszenie liczby urodzeń, a po mniejszej dawce – jedno martwe urodzenie. Warto podkreślić, że nie wykryto nieprawidłowości u płodów.¹⁰

Zalecenia dla lekarzy dotyczące stosowania amfoterycyny B w okresie ciąży

Niezależnie od postaci farmaceutycznej amfoterycyny B (kompleks lipidowy, postać liposomalna czy konwencjonalna), stosowanie leku u kobiet ciężarnych powinno być rozważane wyłącznie w sytuacjach, gdy oczekiwane korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.¹¹¹²¹³

Lekarz powinien dokładnie przeanalizować stan kliniczny pacjentki, ciężkość zakażenia grzybiczego oraz potencjalne korzyści z terapii w stosunku do możliwego ryzyka dla płodu. Należy również wziąć pod uwagę, że nieleczone ciężkie zakażenia grzybicze mogą stanowić znaczne zagrożenie zarówno dla matki, jak i dla płodu, potencjalnie przewyższające ryzyko związane z zastosowaniem leku przeciwgrzybiczego.

Wpływ amfoterycyny B na laktację

Przenikanie amfoterycyny B do mleka kobiecego

Dla wszystkich postaci amfoterycyny B (Abelcet, AmBisome, Fungizone) brak jest jednoznacznych danych potwierdzających przenikanie substancji czynnej do mleka kobiecego. W przypadku amfoterycyny B w postaci konwencjonalnej (Fungizone) dane dotyczące stopnia wchłaniania po podaniu doustnym są niejednoznaczne.¹⁴¹⁵¹⁶

Zalecenia dla lekarzy dotyczące stosowania amfoterycyny B w okresie laktacji

Ze względu na brak jednoznacznych danych dotyczących przenikania amfoterycyny B do mleka kobiecego oraz potencjalnej toksyczności tego leku, lekarz powinien podjąć indywidualną decyzję uwzględniającą kilka kluczowych czynników:¹⁷¹⁸¹⁹

• Potencjalne zagrożenia dla dziecka wynikające z ekspozycji na lek poprzez mleko matki
• Korzyści zdrowotne dla dziecka wynikające z karmienia piersią
• Korzyści terapeutyczne dla matki wynikające z leczenia amfoterycyną B
• Ciężkość zakażenia grzybiczego u matki i konsekwencje jego nieleczenia

²⁰

W przypadku stosowania konwencjonalnej amfoterycyny B (Fungizone) zalecenia są bardziej jednoznaczne – matkom karmiącym zaleca się zaprzestanie karmienia piersią ze względu na potencjalną toksyczność leku i prawdopodobieństwo jego przenikania do mleka ludzkiego, podobnie jak ma to miejsce w przypadku wielu innych leków.²¹

Wpływ amfoterycyny B na płodność

Dostępne dane dotyczące wpływu amfoterycyny B na płodność są ograniczone. W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach dla postaci konwencjonalnej (Fungizone) nie zaobserwowano istotnego wpływu na przebieg ciąży, płodność ani laktację.²²

Warto odnotować, że produkt Rabipur, który może zawierać śladowe ilości amfoterycyny B jako pozostałość procesów produkcyjnych, nie posiada badań nieklinicznych dotyczących toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa.²³²⁴

Zalecenia dla lekarzy – informacje, które należy przekazać pacjentce

Podczas konsultacji z pacjentką będącą w ciąży lub karmiącą piersią, u której istnieje konieczność zastosowania amfoterycyny B, lekarz powinien przekazać następujące informacje:

Pacjentka w ciąży

• Amfoterycyna B była stosowana u kobiet ciężarnych w leczeniu ciężkich zakażeń grzybiczych, bez widocznego negatywnego wpływu na płód, jednak liczba udokumentowanych przypadków jest ograniczona
• Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego amfoterycyny B
• Decyzja o zastosowaniu amfoterycyny B w ciąży została podjęta po starannej analizie korzyści dla matki w stosunku do potencjalnego ryzyka dla płodu
• Nieleczone ciężkie zakażenie grzybicze może stanowić zagrożenie zarówno dla zdrowia matki, jak i dla prawidłowego rozwoju płodu
• Pacjentka powinna zgłaszać lekarzowi wszelkie niepokojące objawy w trakcie terapii

²⁵²⁶²⁷

Pacjentka karmiąca piersią

• Brak jest jednoznacznych danych potwierdzających przenikanie amfoterycyny B do mleka kobiecego
• W przypadku stosowania konwencjonalnej postaci amfoterycyny B (Fungizone) zaleca się przerwanie karmienia piersią ze względu na potencjalną toksyczność leku
• Dla postaci lipidowych (Abelcet, AmBisome) decyzja o kontynuacji lub przerwaniu karmienia piersią powinna uwzględniać stosunek korzyści wynikających z karmienia dla dziecka oraz korzyści terapeutycznych leczenia dla matki
• Jeśli karmienie piersią jest kontynuowane podczas terapii, należy obserwować dziecko pod kątem potencjalnych działań niepożądanych
• W razie konieczności rozważyć alternatywne metody karmienia dziecka na czas terapii amfoterycyną B

²⁸²⁹³⁰

Pacjentka w wieku rozrodczym (płodność)

• Dostępne dane z badań na zwierzętach nie wskazują na negatywny wpływ amfoterycyny B na płodność
• Brak jest jednoznacznych danych dotyczących wpływu amfoterycyny B na płodność u ludzi
• Zaleca się omówienie z lekarzem kwestii związanych z planowaniem ciąży, jeśli pacjentka planuje zajść w ciążę po zakończeniu terapii amfoterycyną B lub w jej trakcie

³¹