Właściwości farmakodynamiczne
Amantadyna

Amantadyna – właściwości farmakodynamiczne

Amantadyna to substancja lecznicza należąca do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwparkinsonowskich, dopaminergicznych, klasyfikowana kodem ATC: N04BB01. Występuje w formie soli, jako siarczan amantadyny (Amantadini sulfas) w preparacie Amantix lub chlorowodorek amantadyny (Amantadini hydrochloridum) w preparacie Viregyt-K.^{1 2}

Mechanizm działania w chorobie Parkinsona

Amantadyna charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem farmakologicznym, które jest podstawą jej zastosowania w leczeniu choroby Parkinsona. Jej mechanizm działania opiera się na kilku ścieżkach oddziaływania na układ nerwowy:³

• Działanie dopaminergiczne – amantadyna wykazuje pośrednie działanie agonistyczne w stosunku do receptorów dopaminergicznych zlokalizowanych w prążkowiu
• Zwiększenie stężenia dopaminy – w badaniach eksperymentalnych udowodniono, że amantadyna zwiększa pozakomórkowe stężenie dopaminy poprzez dwa mechanizmy: nasilenie jej uwalniania oraz blokowanie wychwytu zwrotnego przez neurony presynaptyczne
• Działanie antycholinergiczne – w stężeniach terapeutycznych substancja hamuje uwalnianie acetylocholiny za pośrednictwem receptorów NMDA, co przekłada się na jej działanie cholinolityczne
• Synergizm z lewodopą – amantadyna wykazuje działanie synergistyczne w połączeniu z lewodopą, co wykorzystuje się w terapii skojarzonej choroby Parkinsona

⁴

Antagonizm receptorów NMDA

Istotnym elementem farmakodynamicznego działania amantadyny jest jej wpływ na receptory glutaminianowe. Substancja ta wykazuje właściwości antagonistyczne wobec receptorów glutaminianowych podtypu N-metylo-D-asparaginianu (NMDA), choć cechuje się małym powinowactwem do tych struktur. Mechanizm ten ma szczególne znaczenie w kontekście patofizjologii choroby Parkinsona, gdyż nadaktywność neuroprzewodnictwa glutaminergicznego przyczynia się do powstawania objawów parkinsonowskich. Obecnie uważa się, że skuteczność kliniczna amantadyny w terapii choroby Parkinsona wynika głównie z antagonizmu wobec receptorów glutaminianowych podtypu NMDA.⁵

Działanie przeciwwirusowe

Oprócz działania przeciwparkinsonowskiego, amantadyna wykazuje również istotną aktywność przeciwwirusową, szczególnie wobec wirusa grypy typu A. Ta aktywność przeciwwirusowa przejawia się w kilku mechanizmach:⁶

• Hamowanie replikacji wirusa – amantadyna już w małych stężeniach (≤0,4 μg/ml) swoiście hamuje replikację wirusów grypy A, w tym podtypów H1N1, H2N2 i H3N2
• Blokowanie pompy protonowej – substancja hamuje wczesne stadium replikacji wirusa poprzez blokowanie pompy protonowej wirusowego białka M2, co prowadzi do podwójnego efektu:
  • Zatrzymanie usuwania otoczki wirusa
  • Unieczynnienie nowo syntetyzowanej wirusowej hemaglutyniny
• Wpływ na późne etapy replikacji – udokumentowano również działanie amantadyny na późniejsze etapy replikacji reprezentatywnych wirusów ptasiej grypy

⁷

Potencjał przeciw nowym szczepom wirusa

Dane z badań reprezentatywnych szczepów wirusa grypy A wskazują, że amantadyna prawdopodobnie może wykazywać działanie przeciwwirusowe także wobec uprzednio nieznanych szczepów wirusa. Ta właściwość daje potencjalną możliwość wykorzystania substancji we wczesnych stadiach epidemii, zanim opracowana i dostępna zostanie szczepionka skierowana przeciwko szczepowi wywołującemu epidemię. Jest to istotna właściwość z punktu widzenia zdrowia publicznego w kontekście nagłych zagrożeń epidemiologicznych.⁸

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Amantadyna wykazuje złożony profil farmakodynamiczny obejmujący działanie dopaminergiczne (agonistyczne wobec receptorów dopaminowych, zwiększające stężenie dopaminy), antycholinergiczne i antagonistyczne wobec receptorów glutaminianowych NMDA. Ten wielokierunkowy mechanizm działania stanowi podstawę jej zastosowania w leczeniu choroby Parkinsona. Dodatkowo, substancja posiada udokumentowane działanie przeciwwirusowe, szczególnie wobec wirusa grypy typu A, co umożliwia jej zastosowanie w profilaktyce i leczeniu zakażeń wirusowych.^{9 10}