Działania niepożądane
Amantadyna

Działania niepożądane amantadyny

Amantadyna jest substancją czynną stosowaną w leczeniu choroby Parkinsona oraz profilaktyce i leczeniu grypy typu A. Występuje w postaci siarczanu amantadyny (Amantix) oraz chlorowodorku amantadyny (Viregyt-K). Mimo skuteczności terapeutycznej, jej stosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które mogą wpływać na jakość życia pacjentów i bezpieczeństwo terapii.¹

Działania niepożądane amantadyny w większości przypadków mają charakter łagodny i przemijający. Pojawiają się zazwyczaj w ciągu pierwszych 2-4 dni terapii i ustępują w ciągu 24-48 godzin po zakończeniu leczenia. Nie wykazano bezpośredniego związku między dawką a częstością występowania działań niepożądanych, jednak obserwuje się tendencję do zwiększania częstości występowania niektórych objawów (zwłaszcza dotyczących ośrodkowego układu nerwowego) przy stosowaniu wyższych dawek leku.²

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych została zdefiniowana według następujących kryteriów:^{3 4}

• Bardzo często (≥ 1/10)
• Często (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100)
• Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000)
• Bardzo rzadko (< 1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

⁵

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem amantadyny. Do najczęstszych należą zawroty głowy, które obserwowane są często. Rzadziej występują poważniejsze powikłania neurologiczne, takie jak napady padaczkowe (bardzo rzadko, zazwyczaj po przekroczeniu zalecanych dawek), mioklonie oraz objawy neuropatii obwodowych.⁶

W przypadku stosowania produktu Viregyt-K, często zgłaszane są również objawy takie jak: uczucie pustki w głowie, ból głowy, ataksja, niewyraźna mowa oraz utrata koncentracji uwagi. Rzadko natomiast występują drżenie, dyskineza, drgawki oraz objawy przypominające złośliwy zespół neuroleptyczny.⁷

Działania niepożądane dotyczące sfery psychicznej

Amantadyna może wywoływać różnorodne zaburzenia psychiczne. Do często obserwowanych należą zaburzenia snu, pobudzenie ruchowe i psychiczne oraz egzogenne psychozy paranoidalne z towarzyszącymi omamami wzrokowymi, szczególnie u predysponowanych pacjentów w podeszłym wieku. Działania niepożądane tego typu mogą występować częściej przy jednoczesnym podawaniu amantadyny z innymi lekami przeciwparkinsonowskimi (np. lewodopa, bromokryptyna) lub z memantyną.⁸

W przypadku preparatu Viregyt-K, często zgłaszane są również: lęk, poprawa nastroju, letarg, omamy, koszmary nocne, nerwowość, depresja i bezsenność. Rzadziej występują splątanie, dezorientacja i psychoza. Z częstością nieznaną raportowano majaczenie, stan hipomaniakalny i manię.⁹

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych produktami o działaniu dopaminergicznym, w tym preparatami zawierającymi amantadynę, może wystąpić skłonność do patologicznego hazardu, zwiększone libido, hiperseksualność, kompulsywne wydawanie pieniędzy lub kupowanie, przejadanie się i kompulsywne objadanie się.^{10 11}

Zaburzenia układu krążenia

W zakresie układu sercowo-naczyniowego, często obserwowanym działaniem niepożądanym jest niedociśnienie ortostatyczne.^{12 13} Bardzo rzadko występują poważniejsze zaburzenia czynności serca, takie jak: częstoskurcz komorowy, migotanie komór, torsade de pointes oraz wydłużenie odstępu QT. W większości przypadków zaburzenia te występują po przekroczeniu zalecanych dawek lub w przypadku stosowania amantadyny łącznie z innymi lekami o działaniu proarytmicznym, bądź też w przypadku występowania innych czynników ryzyka zaburzeń rytmu serca.¹⁴

W przypadku produktu Viregyt-K, bardzo często zgłaszano obrzęk kostek i sinicę marmurkowatą, często kołatanie serca, a bardzo rzadko niewydolność serca.¹⁵

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do częstych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należą nudności i suchość w jamie ustnej.¹⁶ W przypadku produktu Viregyt-K zgłaszano również jadłowstręt, wymioty i zaparcia jako częste działania niepożądane oraz biegunkę jako rzadkie działanie niepożądane.¹⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie skóry i tkanki podskórnej, często obserwuje się sinicę marmurkowatą (livedo reticularis), niekiedy z towarzyszącymi obrzękami podudzi i kostek.¹⁸ W przypadku stosowania Viregyt-K często zgłaszane jest obfite pocenie się, rzadko wysypka, a bardzo rzadko nadwrażliwość na światło.¹⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W zakresie układu moczowego, często występuje zatrzymanie moczu u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego.²⁰ W przypadku produktu Viregyt-K rzadko zgłaszano zarówno zatrzymanie moczu, jak i nietrzymanie moczu.²¹

Zaburzenia oka

Do niezbyt częstych działań niepożądanych ze strony narządu wzroku należy niewyraźne widzenie.^{22 23} Rzadko występuje uszkodzenie rogówki, np. punkcikowate podnabłonkowe zmętnienia, które mogą być związane z punkcikowatym powierzchniowym zapaleniem rogówki, obrzękiem nabłonka rogówki i znacznie zmniejszoną ostrością widzenia.^{24 25}

Bardzo rzadko obserwuje się tymczasową utratę wzroku i zwiększoną wrażliwość na światło, a z częstością nieznaną – obrzęk rogówki (ustępujący po przerwaniu leczenia).²⁶

W przypadku wystąpienia zaburzeń ostrości widzenia lub tymczasowej utraty wzroku, pacjent powinien być skonsultowany przez lekarza okulistę w celu wykluczenia obrzęku rogówki jako możliwej przyczyny.²⁷

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Bardzo rzadko występują zaburzenia hematologiczne, takie jak leukopenia i trombocytopenia.^{28 29}

Inne działania niepożądane

Z częstością nieznaną zgłaszano występowanie hipotermii, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia.³⁰

Bardzo rzadko obserwowano odwracalne zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.³¹

Tabela działań niepożądanych amantadyny

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie amantadyny wiąże się z szeregiem poważnych zagrożeń, których świadomość jest kluczowa dla bezpiecznej terapii:

Zagrożenia kardiologiczne

Najbardziej niebezpieczne działania niepożądane dotyczą układu sercowo-naczyniowego. Zaburzenia czynności serca, takie jak częstoskurcz komorowy, migotanie komór, torsade de pointes oraz wydłużenie odstępu QT, choć występują bardzo rzadko, mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta. Ryzyko ich wystąpienia zwiększa się przy przekraczaniu zalecanych dawek lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków o działaniu proarytmicznym.³²

Zagrożenia neurologiczne

Poważne powikłania neurologiczne, takie jak napady padaczkowe, mioklonie czy objawy przypominające złośliwy zespół neuroleptyczny mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego. Szczególnie niebezpieczne są napady padaczkowe, które występują zazwyczaj po przekroczeniu zalecanych dawek.^{33 34}

Zagrożenia psychiatryczne

Egzogenne psychozy paranoidalne z towarzyszącymi omamami wzrokowymi stanowią poważne powikłanie, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku. Stany majaczeniowe, hipomaniakalne oraz maniakalne mogą prowadzić do zachowań zagrażających zarówno pacjentowi, jak i jego otoczeniu.^{35 36}

Zagrożenia hepatologiczne

Odwracalne zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, choć występuje bardzo rzadko, może być objawem uszkodzenia wątroby. W takich przypadkach konieczne jest przerwanie leczenia i monitorowanie funkcji wątroby.³⁷

Zagrożenia okulistyczne

Tymczasowa utrata wzroku oraz uszkodzenie rogówki stanowią poważne powikłania okulistyczne. W przypadku wystąpienia zaburzeń ostrości widzenia lub utraty wzroku, pacjent wymaga natychmiastowej konsultacji okulistycznej w celu wykluczenia obrzęku rogówki.³⁸

Zagrożenia hematologiczne

Leukopenia i trombocytopenia, choć występują bardzo rzadko, mogą predysponować do poważnych powikłań infekcyjnych i krwotocznych. W takich przypadkach konieczne jest przerwanie leczenia i kontrola parametrów hematologicznych.^{39 40}

Szczególne grupy ryzyka

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania amantadyny u następujących grup pacjentów:

• Pacjenci w podeszłym wieku – zwiększone ryzyko występowania egzogennych psychoz paranoidalnych i omamów wzrokowych⁴¹
• Pacjenci z rozrostem gruczołu krokowego – zwiększone ryzyko zatrzymania moczu⁴²
• Pacjenci z chorobami serca – ryzyko nasilenia zaburzeń rytmu serca⁴³
• Dzieci (szczególnie poniżej 5 roku życia) – ryzyko hipotermii⁴⁴
• Pacjenci leczeni jednocześnie innymi lekami przeciwparkinsonowskimi – zwiększone ryzyko występowania działań niepożądanych psychicznych⁴⁵