Działania niepożądane leku Visipaque 652 mg/ml (320 mg jodu/ml)

Działania niepożądane związane ze stosowaniem produktu leczniczego Visipaque są najczęściej łagodne do umiarkowanych i mają charakter przejściowy. Należy jednak pamiętać, że w bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić ciężkie reakcje niepożądane, w tym ze skutkiem śmiertelnym. Istotną zaletą Visipaque jako niejonowego dimerycznego środka kontrastowego jest niższa osmolalność w porównaniu do krwi pełnej czy niejonowych monomerycznych środków kontrastowych, co może wpływać na profil bezpieczeństwa.¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych określono na podstawie dokumentacji klinicznej oraz opublikowanych wyników badań obejmujących ponad 57 705 pacjentów, według następującej klasyfikacji:²

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Ciężkie działania niepożądane

Do ciężkich działań niepożądanych obserwowanych bardzo rzadko po zastosowaniu Visipaque należą:³

• Nefrologiczne: przewlekła, zaostrzona niewydolność nerek, ostra niewydolność nerek
• Immunologiczne: wstrząs anafilaktyczny lub anafilaktoidalny
• Kardiologiczne: objawy ze strony serca w przebiegu reakcji nadwrażliwości (zespół Kounisa), zatrzymanie akcji serca lub zatrzymanie krążenia i oddechu, zawał mięśnia sercowego

Istotne jest, że do wystąpienia reakcji ze strony serca może przyczynić się choroba podstawowa lub zabieg.⁴

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości po zastosowaniu Visipaque mogą manifestować się różnorodnymi objawami, które obejmują:⁵

• Objawy ze strony układu oddechowego: duszności, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli, obrzęk płuc
• Reakcje skórne: wysypka, rumień, pokrzywka, świąd, ciężkie reakcje skórne, obrzęk naczynioruchowy
• Inne: niedociśnienie, gorączka

U pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi obserwowano przypadki zapalenia naczyń oraz występowanie objawów przypominających zespół Stevensa-Johnsona. Objawy nadwrażliwości mogą wystąpić natychmiast po podaniu środka kontrastowego lub z opóźnieniem sięgającym kilku dni.⁶

Warto podkreślić, że reakcje nadwrażliwości:⁷

• Mogą wystąpić niezależnie od dawki i sposobu podania
• Łagodne objawy mogą być pierwszym sygnałem ciężkich reakcji anafilaktoidalnych lub wstrząsu anafilaktoidalnego

W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości należy natychmiast przerwać podawanie środka kontrastowego i w razie potrzeby rozpocząć odpowiednie leczenie donaczyniowe.⁸

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów przyjmujących produkty lecznicze blokujące receptory β-adrenergiczne, gdyż mogą u nich wystąpić nietypowe objawy reakcji nadwrażliwości, które mogą być mylone z objawami związanymi z pobudzeniem nerwu błędnego.⁹

Wpływ na funkcje nerek

Po podaniu jodowych środków kontrastowych, w tym Visipaque, często obserwuje się niewielki, przejściowy wzrost stężenia kreatyniny w osoczu, który z reguły nie ma znaczenia klinicznego.¹⁰

Specyfika podania donaczyniowego

Działania niepożądane po podaniu jodowych środków kontrastowych są zwykle łagodne lub umiarkowane, przejściowe i mniej częste po podaniu środków niejonowych (jak Visipaque) niż po podaniu środków jonowych. Ciężkie działania niepożądane, jak również przypadki śmiertelne, są obserwowane bardzo rzadko.¹¹

Tabela działań niepożądanych Visipaque

Charakterystyka fizykochemiczna a bezpieczeństwo

Warto podkreślić, że Visipaque (jodiksanol) jest niejonowym, dimerycznym, sześciojodowym, rozpuszczalnym w wodzie środkiem kontrastowym. Niskie właściwości osmotyczne produktu (osmolalność 290 mOsm/kg H₂O przy 37°C dla stężenia 320 mg I/ml) mogą wpływać na lepszą tolerancję i mniejszą częstość działań niepożądanych w porównaniu do środków o wyższej osmolalności.¹²

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie reakcji nadwrażliwości, należy:¹³

1. Natychmiast przerwać podawanie środka kontrastowego
2. Zabezpieczyć dostęp dożylny
3. W razie potrzeby rozpocząć odpowiednie leczenie donaczyniowe
4. Monitorować parametry życiowe pacjenta
5. W przypadku ciężkich reakcji wdrożyć protokół postępowania w reakcjach anafilaktycznych

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów przyjmujących leki blokujące receptory β-adrenergiczne, gdyż objawy reakcji nadwrażliwości mogą być nietypowe i przypominać pobudzenie nerwu błędnego.¹⁴