Działania niepożądane
Tractiva 30 mg

Działania niepożądane leku Tractiva

Tractiva (arypiprazol) w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg i 30 mg jest lekiem przeciwpsychotycznym, który podobnie jak inne leki z tej grupy, może wywoływać szereg działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa tego leku na podstawie danych z badań klinicznych oraz raportów po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹

Profil bezpieczeństwa – obserwacje ogólne

W kontrolowanych badaniach klinicznych z placebo, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi podczas leczenia arypiprazolem podawanym doustnie były akatyzja i nudności, które występowały u ponad 3% pacjentów. W przypadku obserwacji różnych populacji pacjentów, profil bezpieczeństwa może się nieznacznie różnić w zależności od wieku pacjenta i leczonego schorzenia.²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z leczeniem arypiprazolem klasyfikowane są według częstości występowania:<sup data-drug="Tractiva" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem podano w poniższej tabeli. Dane w tabeli oparto na działaniach niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych i (lub) po wprowadzeniu produktu do obrotu. […] Wszystkie działania niepożądane podano według klasyfikacji układ narządów i częstości: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (3

• Bardzo często: występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów (≥ 1/10)
• Często: występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często: występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów (≥ 1/1 000 do < 1/100)
• Rzadko: występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów (≥ 1/10 000 do < 1/1 000)
• Bardzo rzadko: występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (< 1/10 000)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Warto podkreślić, że częstość działań niepożądanych zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu jest trudna do oszacowania, ponieważ pochodzą one ze spontanicznych zgłoszeń, dlatego określana jest jako „nieznana”.⁴

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe (ang. Extrapyramidal Symptoms, EPS) stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem. Badania wskazują, że u pacjentów ze schizofrenią leczonych tym lekiem, EPS występowały rzadziej (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%) w 52-tygodniowym badaniu. W 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo, częstość EPS wynosiła 19% dla pacjentów leczonych arypiprazolem i 13,1% dla pacjentów otrzymujących placebo.⁵

U pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi i epizodem maniakalnym, EPS obserwowano u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem w 12-tygodniowym badaniu. W innym 12-tygodniowym badaniu, EPS stwierdzano u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 17,6% pacjentów leczonych litem.⁶

Akatyzja i dystonia

Akatyzja, czyli subiektywne poczucie niepokoju ruchowego, występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem (w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo). U pacjentów ze schizofrenią, akatyzję stwierdzano u 6,2% w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.⁷

Dystonia, objawiająca się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, może wystąpić u predysponowanych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawami dystonii są: skurcze mięśni szyi, czasami postępujące do ucisku w gardle, trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Ryzyko wystąpienia ostrej dystonii jest zwiększone u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁸

Wpływ na poziom prolaktyny

Podczas badań klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu, u pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości wyjściowych. Jest to istotna obserwacja, ponieważ poziom prolaktyny może wpływać na funkcje endokrynologiczne i reprodukcyjne.⁹

W populacji młodzieży (13 do 17 lat) chorych na schizofrenię, leczonych arypiprazolem przez okres do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny w surowicy wynosiła 25,6% u kobiet (< 3 ng/mL) i 45,0% u mężczyzn (< 2 ng/mL).<sup data-drug="Tractiva" data-section="Działania niepożądane" title="W grupie młodzieży (13 do 17 lat) chorych na schizofrenię, otrzymującej arypiprazol w dawkach od 5 mg do 30 mg przez okres do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny w surowicy u kobiet (< 3 ng/mL) i u mężczyzn (10

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów, takie jak: patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy oraz obżarstwo lub kompulsywne objadanie się. Te działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi ze względu na ich potencjalnie poważne konsekwencje społeczne i psychologiczne.¹¹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu u młodzieży (13-17 lat) jest podobny do obserwowanego u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane występują częściej. U nastolatków ze schizofrenią otrzymujących arypiprazol, w porównaniu do dorosłych, częściej obserwowano:<sup data-drug="Tractiva" data-section="Działania niepożądane" title="Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo, w którym udział wzięło 302 nastoletnich pacjentów (13 do 17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków otrzymujących arypiprazol niż u dorosłych otrzymujących arypiprazol (i częściej niż placebo): senność i (lub) sedacja i zaburzenia pozapiramidowe były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10), oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne były zgłaszane często (≥ 1/100, 12

• Senność i/lub sedację (bardzo często)
• Zaburzenia pozapiramidowe (bardzo często)
• Suchość w jamie ustnej (często)
• Zwiększony apetyt (często)
• Niedociśnienie ortostatyczne (często)

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I, w wieku 13 lat i starszej, bardzo często obserwowano:<sup data-drug="Tractiva" data-section="Działania niepożądane" title="Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u młodzieży w wieku 13 lat i starszej. Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%) były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10); natomiast ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskineza były zgłaszane często (≥ 1/100 do 13

• Senność (23,0%)
• Zaburzenia pozapiramidowe (18,4%)
• Akatyzję (16,0%)
• Zmęczenie (11,8%)

Często zgłaszano również: ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskinezę.<sup data-drug="Tractiva" data-section="Działania niepożądane" title="Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u młodzieży w wieku 13 lat i starszej. Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%) były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10); natomiast ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskineza były zgłaszane często (≥ 1/100 do 14

Warto zauważyć, że zaburzenia pozapiramidowe wykazują zależność od dawki – częstość występowania dla dawki 10 mg wynosiła 9,1%, dla dawki 30 mg 28,8%, dla placebo 1,7%.¹⁵

Tabela działań niepożądanych leku Tractiva

Szczególne grupy ryzyka i monitorowanie

Efekt zależności od dawki

Niektóre działania niepożądane wykazują wyraźną zależność od dawki arypiprazolu. Przykłady takiej zależności zostały zaobserwowane szczególnie u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym:¹⁶

• Zaburzenia pozapiramidowe: częstość 9,1% dla dawki 10 mg, 28,8% dla dawki 30 mg, 1,7% dla placebo
• Akatyzja: częstość 12,1% dla dawki 10 mg, 20,3% dla dawki 30 mg, 1,7% dla placebo

Zmiany masy ciała

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I leczonych arypiprazolem obserwowano zmiany masy ciała. Po 12 tygodniach leczenia średni przyrost masy ciała wynosił 2,4 kg, a po 30 tygodniach 5,8 kg (w porównaniu do 0,2 kg i 2,3 kg w grupie placebo).¹⁷

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównania pomiędzy arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne klinicznie zmiany w wynikach rutynowych badań laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazały medycznie istotnych różnic. Zauważono jednak, że ogólnie, przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹⁸

Wnioski i zalecenia dotyczące bezpieczeństwa

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych leku Tractiva (arypiprazol), zaleca się ścisłe monitorowanie pacjentów, szczególnie w początkowym okresie leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na:¹⁹

• Objawy pozapiramidowe i akatyzję, które są częstymi działaniami niepożądanymi
• Zaburzenia kontroli impulsów (patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywne wydawanie pieniędzy, obżarstwo)
• Zaburzenia metaboliczne, w tym kontrola glikemii i masy ciała
• Potencjalne zaburzenia sercowo-naczyniowe, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka
• U młodzieży – szczególne monitorowanie senności, zaburzeń pozapiramidowych oraz zmian masy ciała

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich kanałów.²⁰