Właściwości farmakodynamiczne
Tractiva 30 mg

Właściwości farmakodynamiczne arypiprazolu

Arypiprazol, substancja czynna leku Tractiva, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, klasyfikowanych jako inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX12). Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakodynamicznych tego związku, uwzględniający jego mechanizm działania, profil receptorowy oraz skuteczność kliniczną w różnych wskazaniach terapeutycznych.¹

Mechanizm działania

Skuteczność terapeutyczna arypiprazolu w leczeniu schizofrenii oraz zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I wynika z jego unikalnego profilu farmakodynamicznego, opartego na złożonych interakcjach z różnymi receptorami. Działanie leku charakteryzuje się następującymi właściwościami:

• Częściowy agonizm wobec receptorów dopaminowych D2
• Częściowy agonizm wobec receptorów serotoninowych 5HT1a
• Antagonizm wobec receptorów serotoninowych 5HT2a

Taki profil receptorowy pozwala na stabilizację przekaźnictwa dopaminergicznego, co potwierdzono w badaniach na modelach zwierzęcych. Wykazano w nich antagonistyczne właściwości arypiprazolu w modelu hiperaktywności dopaminergicznej oraz właściwości agonistyczne w modelu hipoaktywności dopaminergicznej.²

Profil receptorowy i powinowactwo

Badania in vitro wykazały, że arypiprazol charakteryzuje się zróżnicowanym powinowactwem do różnych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym:

Interakcje z receptorami innymi niż podtypy receptorów dopaminowych i serotoninowych przyczyniają się do wyjaśnienia niektórych dodatkowych właściwości klinicznych arypiprazolu.³

Wpływ na wiązanie receptorowe w badaniach obrazowych

Badania z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) wykazały, że podawanie arypiprazolu osobom zdrowym w dawkach od 0,5 mg do 30 mg raz na dobę przez 2 tygodnie powoduje zależne od dawki zmniejszenie wiązania rakloprydu znakowanego 11C (ligandu receptora D2/D3) w jądrze ogoniastym i skorupie. Obserwacja ta potwierdza zdolność arypiprazolu do oddziaływania na układy dopaminergiczne w ośrodkowym układzie nerwowym.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność w leczeniu schizofrenii u dorosłych

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeregu badań klinicznych:

1. Krótkoterminowe badania kontrolowane placebo – trzy badania trwające od 4 do 6 tygodni, obejmujące 1228 dorosłych pacjentów z objawami pozytywnymi lub negatywnymi schizofrenii, wykazały istotnie większą poprawę w zakresie objawów psychotycznych pod wpływem arypiprazolu w porównaniu do placebo.⁵

2. Badanie z aktywną kontrolą (haloperydol) – w 52-tygodniowym badaniu z grupą kontrolną przyjmującą haloperydol, odsetek pacjentów z utrzymującą się dobrą odpowiedzią na leczenie był porównywalny w obu grupach (arypiprazol 77%, haloperydol 73%). Istotnie większy odsetek pacjentów ukończył badanie w grupie leczonej arypiprazolem (43%) w porównaniu do grupy leczonej haloperydolem (30%). Dodatkowo, wyniki uzyskane w drugorzędowych punktach końcowych, w tym w skali PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) oraz w skali depresji Montgomery-Asberg (MADRS), wskazywały na przewagę arypiprazolu nad haloperydolem.⁶

3. Zapobieganie nawrotom – w 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u dorosłych pacjentów ze stabilną przewlekłą schizofrenią, arypiprazol wykazał znaczącą przewagę w zmniejszaniu częstości nawrotów choroby. W grupie leczonej arypiprazolem nawrót wystąpił u 34% pacjentów, podczas gdy w grupie otrzymującej placebo odsetek ten wynosił 57%.⁷

Wpływ na masę ciała

Istotną zaletą arypiprazolu jest neutralny wpływ na masę ciała, co odróżnia go od niektórych innych leków przeciwpsychotycznych. W 26-tygodniowym, podwójnie zaślepionym, wieloośrodkowym badaniu z aktywną kontrolą (olanzapina), przeprowadzonym u 314 dorosłych pacjentów ze schizofrenią, wykazano:

• Istotnie mniejszy odsetek pacjentów leczonych arypiprazolem (13%, n=18) doświadczył przyrostu masy ciała o ≥7% w porównaniu do wartości wyjściowych
• W grupie otrzymującej olanzapinę taki przyrost masy ciała wystąpił u 33% pacjentów (n=45)
• Przyrost o ≥7% oznaczał zwiększenie masy ciała o co najmniej 5,6 kg przy średniej wyjściowej masie ciała około 80,5 kg

Wyniki te wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa arypiprazolu w kontekście potencjalnych zaburzeń metabolicznych.⁸

Wpływ na parametry lipidowe

Zbiorcza analiza wyników badań klinicznych kontrolowanych placebo u dorosłych wykazała, że arypiprazol nie powoduje klinicznie istotnych zmian w profilu lipidowym, w tym w zakresie:

• Stężenia cholesterolu całkowitego
• Stężenia triglicerydów
• Stężenia cholesterolu frakcji HDL (lipoproteiny o dużej gęstości)
• Stężenia cholesterolu frakcji LDL (lipoproteiny o małej gęstości)

Jest to kolejny istotny aspekt profilu bezpieczeństwa arypiprazolu, szczególnie w kontekście długoterminowej terapii.⁹

Wpływ na poziom prolaktyny

Ocena wpływu arypiprazolu na stężenie prolaktyny przeprowadzona w ramach kompleksowych badań klinicznych (n=28 242) wykazała korzystny profil leku w zakresie tego parametru:

Powyższe dane wskazują, że arypiprazol cechuje się minimalnym wpływem na stężenie prolaktyny, co stanowi istotną przewagę nad wieloma innymi lekami przeciwpsychotycznymi, które często powodują znaczące zwiększenie stężenia tego hormonu.¹⁰

Skuteczność w leczeniu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych:

1. Badania krótkoterminowe z kontrolą placebo – dwa 3-tygodniowe badania z zastosowaniem zmiennej dawki u pacjentów z epizodami maniakalnymi lub mieszanymi (z objawami psychotycznymi lub bez, z szybką zmianą fazy lub bez) wykazały, że arypiprazol w monoterapii był znacząco bardziej skuteczny niż placebo w zmniejszaniu objawów maniakalnych.¹¹

2. Badanie z fixed-dose – w jednym 3-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z zastosowaniem stałej dawki w monoterapii, arypiprazol nie wykazał większej skuteczności niż placebo u pacjentów z epizodami maniakalnymi lub mieszanymi.¹²

3. Badania długoterminowe z aktywną kontrolą – dwa 12-tygodniowe badania kontrolowane placebo oraz innymi substancjami czynnymi (lit, haloperydol) u pacjentów z epizodami maniakalnymi lub mieszanymi (z objawami psychotycznymi lub bez) wykazały, że arypiprazol był skuteczniejszy niż placebo w 3. tygodniu badania. Efekt leczenia podtrzymującego w 12. tygodniu był porównywalny z litem lub haloperydolem. Arypiprazol powodował także zmniejszenie objawów maniakalnych u porównywalnej liczby pacjentów jak w przypadku litu lub haloperydolu w 12. tygodniu leczenia.¹³