Działania niepożądane leku Sandostatin LAR

Sandostatin LAR jest produktem leczniczym zawierającym oktreotyd w postaci oktreotydu octanu, dostępnym w dawkach 10 mg, 20 mg oraz 30 mg jako proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. W trakcie leczenia tym preparatem obserwowano szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej ze strony personelu medycznego¹.

Profil bezpieczeństwa – najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej raportowane działania niepożądane związane z terapią oktreotydem obejmują zaburzenia ze strony: układu pokarmowego, układu nerwowego, wątroby i dróg żółciowych oraz zaburzenia metabolizmu i odżywiania². W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszano: biegunkę, bóle brzucha, nudności, wzdęcia, bóle głowy, kamicę żółciową, hiperglikemię oraz zaparcia. Często obserwowano również zawroty głowy, miejscowy ból, błotko żółciowe, zaburzenia czynności tarczycy (m.in. zmniejszenie stężenia TSH, zmniejszenie stężenia całkowitej i wolnej T4), luźne stolce, zaburzenia tolerancji glukozy, wymioty, osłabienie oraz hipoglikemię³.

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia ze strony układu pokarmowego należą do najczęstszych powikłań terapii. W rzadkich przypadkach objawy te mogą przypominać ostrą niedrożność jelit z postępującym rozdęciem brzucha, silnym bólem w nadbrzuszu, tkliwością brzucha i obroną mięśniową⁴. Na podstawie obserwacji klinicznych stwierdzono, że częstość występowania działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego zmniejsza się wraz z czasem trwania terapii⁵.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Kamica żółciowa stanowi powikłanie związane z mechanizmem działania oktreotydu. Analogi somatostatyny hamują kurczliwość pęcherzyka żółciowego i zmniejszają wydzielanie żółci, co może prowadzić do zaburzeń pęcherzyka żółciowego lub osiadania błotka żółciowego⁶. U 15-30% pacjentów długotrwale leczonych produktem Sandostatin podawanym podskórnie obserwowano tworzenie się kamieni żółciowych, podczas gdy w populacji ogólnej w wieku 40-60 lat zapadalność wynosi około 5-20%⁷. Długotrwałe stosowanie Sandostatin LAR u pacjentów z akromegalią lub guzami neuroendokrynnymi żołądka, jelit i trzustki nie zwiększa częstości tworzenia się kamieni żółciowych w porównaniu z formą podawaną podskórnie⁸.

Kamienie żółciowe powstające w trakcie terapii zazwyczaj przebiegają bezobjawowo. W przypadku wystąpienia objawowej kamicy żółciowej zaleca się leczenie metodą rozpuszczania kamieni żółciowych z wykorzystaniem kwasów żółciowych lub interwencję chirurgiczną⁹.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Leczenie oktreotydem może wpływać na metabolizm glukozy, prowadząc zarówno do hiperglikemii, jak i hipoglikemii¹⁰. Należy również odnotować, że mimo zwiększonego wydzielania tłuszczu w kale, nie ma dowodów wskazujących, że długotrwałe leczenie oktreotydem prowadzi do niedoborów odżywiania wynikających z zaburzeń wchłaniania pokarmu¹¹.

Zaburzenia endokrynologiczne

Oktreotyd może wpływać na funkcję tarczycy, powodując: niedoczynność tarczycy, zmniejszenie stężenia TSH, zmniejszenie stężenia całkowitej T4 oraz zmniejszenie stężenia wolnej T4¹².

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

U pacjentów otrzymujących Sandostatin LAR często obserwowano reakcje w miejscu wstrzyknięcia, takie jak: ból, zaczerwienienie, krwotok, świąd, obrzęk lub stwardnienie. W większości przypadków zdarzenia te nie wymagały interwencji klinicznej¹³.

Zaburzenia serca

Bradykardia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia analogami somatostatyny¹⁴. Zarówno u pacjentów z akromegalią, jak i z zespołem rakowiaka obserwowano zmiany w EKG, w tym: wydłużenie odstępu QT, zmiany osi serca, wczesną repolaryzację, niski woltaż, przejście amplitudy załamka R i S, wczesną progresję załamków R oraz niespecyficzne zmiany odcinka ST-T. Nie ustalono jednak bezpośredniego związku przyczynowego między tymi zmianami a stosowaniem oktreotydu, gdyż u wielu pacjentów występowały wcześniej choroby serca¹⁵.

Nadwrażliwość i reakcje anafilaktyczne

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano reakcje alergiczne i nadwrażliwości. Reakcje te dotyczyły głównie skóry, rzadziej ust i dróg oddechowych. Odnotowano również pojedyncze przypadki wstrząsu anafilaktycznego¹⁶.

Zaburzenia hematologiczne

Po wprowadzeniu leku do obrotu obserwowano małopłytkowość, zwłaszcza u pacjentów z marskością wątroby otrzymujących produkt Sandostatin dożylnie oraz u pacjentów leczonych preparatem Sandostatin LAR. Małopłytkowość ma charakter odwracalny i ustępuje po zakończeniu leczenia¹⁷.

Zaburzenia trzustki

Bardzo rzadko obserwowano ostre zapalenie trzustki po podskórnym podaniu produktu Sandostatin, które występowało w pierwszych godzinach lub dniach po podaniu leku i ustępowało po zaprzestaniu terapii. Ponadto, u pacjentów leczonych długotrwale Sandostatinem podawanym podskórnie obserwowano zapalenie trzustki wywołane kamicą żółciową¹⁸.

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych leku Sandostatin LAR wraz z częstością ich występowania, ustaloną na podstawie badań klinicznych oraz obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu.

* Działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu produktu do obrotu

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Monitorowanie działań niepożądanych stanowi kluczowy element bezpieczeństwa farmakoterapii. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku¹⁹.

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa) lub poprzez stronę internetową: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu²⁰.